© Borgis - Medycyna Rodzinna 1/2001, s. 27-29
Kamil Hozyasz
Mleka modyfikowane dla dzieci powyżej 12 miesiąca życia
Milk formulas for young children
z Kliniki Pediatrii, Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. med. Andrzej Milanowski
Summary
Safe and effective nutrition must primarily support healthy development of the child. The aim of the paper was to review milk formulas for young children.
Mleko krowie i jego przetwory powinny wchodzić w skład diety każdego zdrowego dziecka w wieku poniemowlęcym. Mleko jest doskonałym źródłem białka oraz innych makro- i mikroelementów dla szybko rozwijającego się organizmu.
Przeciwwskazaniem do podawania mleka jest:
– alergia na białka mleka krowiego (szacunkowa częstość występowania w omawianej grupie wiekowej wynosi ok. 0,5-3%),
– hipolaktazja typu dorosłych (która bywa rozpoznawana w populacji polskiej u części dzieci po ukończeniu 3-5 r.ż., nietolerancja laktozy ma różne nasilenie),
– wrodzona alaktazja (całkowity brak enzymu laktazy występuje bardzo rzadko).
Stosowanie mlek modyfikowanych (tzw. mleko typu 3) jest ważną propozycją w żywieniu dzieci w wieku poniemowlęcym (2-3 rok życia). Renomowani producenci dbają o wysoką jakość surowców. Modyfikacja mleka krowiego poprawia przyswajalność jego składników, korzystna jest również zmiana składu jakościowego i ilościowego białek, lipidów, minerałów oraz wzbogacenie w witaminy i mikroelementy (tab. 1).
Tabela 1. Skład (w przeliczeniu na 100 ml) i ceny mlek modyfikowanych przeznaczonych dla dzieci powyżej 12. miesiąca życia
Nazwa mlekaBebiko 3* (Ovita-Nutricia)Junior (Nestle)Junior Bifidus**** (Nestle)Milumil 3 (Milupa)Zalecane dobowe spożycie (1-3 r.ż.)***
Wartość energetyczna, kJ (kcal)300 (71,5)280 (67)280 (67)318 (76)428 kJ/kg m.c.
Białko, g2,72,22,22,51,3 g/kg m.c.
Węglowodany ogółem, g7,78,08,710,1Powinny uzupełniać zapotrzebowanie energetyczne, ważna jest podaż włóknika
Laktoza, g6,6z miodem -5,5
waniliowy -5,9
4,44,9 
Tłuszcz ogółem, g3,42,92,62,932% zapotrzebowania energetycznego
Kwas linolowy, g0,410,30,490,4NNKT - 3% zapotrzebowania energetycznego 
Kwas a-linolenowy, g0,09brak danych0,06brak danych
Wapń, mg1091047889,7800-1000 mg
Fosfor, mg79646466,81000 mg
Żelazo, mg0,961,20,81,010 mg
Magnez, mg11779,4100-150 mg
Cynk, mg0,5520,660,510 mg
Jod, mg11,9141411,670 mg
Potas, mg143102100121550-1650 mg
Sód, mg37323032,8325-375 mg
Chlor, mg79737365,8500-1500 mg
Miedź, mg24brak danych6021,70,7-1,0 mg
Mangan, mg21z miodem - 7,7 waniliowy - 4,2317,7brak danych
Witamina A, mg60808057,2400 mg
Witamina D, mg1,51,71,71,415 mg
Witamina E, mg0,951,21,21,06 mg
Witamina K, mgbrak danych333,71 mg/kg m.c.
Witamina C, mg11889,545 mg
Witamina B1, mg0,060,10,140,050,9 mg
Witamina B2, mg0,120,160,160,131,0 mg
Niacyna, mg0,251,81,860,211 mg
Witamina B6, mg0,060,20,20,041,2 mg
Kwas foliowy, mg4,620204,370 mg
Witamina B12, mg0,30,10,130,242,0 mg
Biotyna, mg2,25442,0ok.100mg ? (brak dokładnych danych)
Kwas pantotenowy, mg0,320,60,60,33 mg
Dodatki smakowesmak wieloowocowy (naturalny proszek bananowy i morelowy, naturalny aromat jabłkowy)smak miodowy (termizowany miód pszczeli) smak waniliowy (naturalny ekstrakt z wanilii)bez dodatków smakowychbez dodatków smakowych  
Opakowanie jednostkowekarton 350 gkarton 350 gpuszka 450 gkarton 350 g
Cena jednego opakowania, zł**7,507,90168,10
Cena 100 mL mleka, zł0,320,320,510,38
*dostępne jest również Bebiko 3R z dodatkiem kleiku ryżowego. Wartość energetyczna 100 mL wynosi 333 kJ (79 kcal). Mleko to ma wyższą niż Bebiko 3 zawartość białka i węglowodanów natomiast w jego skład wchodzi mniej tłuszczów.
**uśrednione ceny detaliczne ze sklepów (Bebiko 3, Nestle Junior, Milumil 3) i aptek (Junior Bifidus) w Warszawie, listopad 2000 r.
***dane Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie.
**** Występowanie alergii atopowej jest traktowane w krajach Europy Zachodniej i USA jako nowa, wielka epidemia.
Powszechnie uważa się, że u jej podstaw leży tzw. „zachodni styl życia”. W grę wchodzą czynniki środowiskowe, m.in. zmiana fizjologicznej flory jelitowej, czynniki zakaźne i chemiczne, szybko ewoluujące w miarę wzrostu dobrobytu i higieny. W końcu XX wieku spożywamy z pokarmem ok. 106 razy mniej bakterii niż nasi przodkowie w epoce kamiennej.

Przesadna higiena przeciwdziała normalnej kolonizacji bakteryjnej przewodu pokarmowego oraz uniemożliwia rozwój prawidłowej tolerancji alergenów i odpowiedzi immunologicznej limfocytów Th1. Dla dzieci wychowywanych „pod kloszem”, w zasobnych domach o niemalże sterylnej higienie oraz przy braku kontaktu z rówieśnikami, interesującą propozycją jest Junior Bifidus z żywymi kulturami bakterii (Bifidobacterium lactis, Streptococcus thermophilus). Nie wykonano dotychczas prospektywnych badań umożliwiających obiektywną ocenę korzyści wynikających z takiego postępowania dietetycznego. Junior Bifidus jest najdroższym mlekiem typu 3. Dla wielu przeciętnie sytuowanych rodzin koszt 0,51 zł za 100 mL mleka jest zbyt wysoki. Wybór tej marki byłby błędem – jeżeli cena produktu miałaby decydować o mniejszym spożyciu mleka przez dziecko.
W 2000 r. producent wstrzymał sprzedaż modyfikowanego mleka w proszku Gerber 3, które było przedtem obecne na polskim rynku. Ostatnio firma Novartis wprowadziła do sprzedaży w Europie Zachodniej mleko typu 3 z dodatkiem nukleotydów (Adapta 3), co jest ważnym dalszym krokiem w humanizacji mieszanek opartych o mleko krowie.
W Polsce przeciętna rodzina przeznacza aż ok. 40% dochodów na zakup żywności. Z racji życia na granicy ubóstwa, wiele rodzin nie stać na zakup mleka typu 3 i zachęcanie do stosowania tych mlek w rodzinach o trudnej sytuacji materialnej wydaje się nieuzasadnione. U dzieci, które ukończyły 12 miesiąc życia, niemodyfikowane mleko krowie nie powoduje nasilonych zaburzeń metabolizmu podobnych do obserwowanych w pierwszych miesiącach życia.
Rodzice, których stać na zakup powinni być informowani o zaletach poszczególnych mlek typu 3. O wyborze produktu dla w pełni zdrowego dziecka powinna przesądzać:
– analiza dotychczas stosowanej diety, wywiadu chorobowego dziecka i rodziny,
– sytuacja finansowa rodziny (w tabeli 1 zestawiono średnie ceny produktów dostępnych na polskim rynku),
– akceptacja smaku mleka.
Mlek modyfikowanych przeznaczonych do stosowania u dzieci powyżej 12 miesiąca życia nie można traktować jako preparatów leczniczych, jednakże w niektórych sytuacjach problem kliniczny może skłaniać do wyboru określonego preparatu. Poniżej podano kilka przykładów:
– Niedobory masy ciała, ponadprzeciętna aktywność ruchowa.
Najwyższą wartość kaloryczną ma mleko Milumil 3 (oraz Bebiko 3R z dodatkiem kleiku ryżowego).
– Dieta uboga w magnez.
Najbogatszym źródłem magnezu są produkty pochodzenia roślinnego, szczególnie zielone części roślin oraz gruboziarniste kasze, ciemne pieczywo. 500 ml Bebika 3 pokrywa ok. 50% dobowego zapotrzebowania na ten pierwiastek. Pozostałe mleka typu 3 również zawierają dużo magnezu.
– Częste biegunki w wywiadzie.
Optymalnym wyborem jest Junior Bifidus z bakteriami probiotycznymi. Jednocześnie mleko to zawiera najmniej laktozy – co jest korzystne w przypadku przejściowego zmniejszenia tolerancji dwucukrów wtórnego do zniszczenia nabłonka jelitowego w przebiegu infekcji przewodu pokarmowego.
– Niedokrwistość z niedoboru żelaza, niechęć do spożywania posiłków mięsnych.
Najwięcej żelaza zawiera Junior.
– Otyłość.
Najniższą wartość energetyczną ma Junior Bifidus, poza tym 100mL tego mleka zawiera tylko 2,6 g tłuszczu.
– Zamieszkiwanie w górach i okolicach podgórskich.
W całej Polsce spożycie jodu jest niskie, a szczególnie w niektórych rejonach Polski południowej – gdzie też jodowane mleka modyfikowane stanowią ważne źródło pierwiastka (najwięcej jodu zawiera Junior i Junior Bifidus). Zgodnie z kryteriami Międzynarodowej Komisji ds. Kontroli Zaburzeń z Niedoboru Jodu Polska jest krajem o umiarkowanej, a w obszarze nadmorskim lekkiej endemii wola.
– Zaburzenia mineralizacji kośćca.
Odpowiednio wysoka podaż wapnia w ciągu całego życia jest niezbędna dla prawidłowej mineralizacji kośćca. Najlepszym źródłem wapnia są mleko i jego przetwory. W przypadku częstego występowania osteoporozy w rodzinie dziecka nie lubiącego serów, jogurtów, które pije w miarę chętnie mleko (lub płatki, kaszki z mlekiem) trafnym wyborem jest Bebiko 3 lub Junior.
– Wczesne występowanie miaż-dżycy naczyń w rodzinie.
W związku z udowodnionym działaniem ochronnym witaminy E i kwasu foliowego (np. w przypadkach hiperhomocysteinemii, która w ostatnich latach została uznana za niezależny czynnik ryzyka rozwoju miażdżycy obok hipercholesterolemii czy nałogu nikotynowego) – warto rozważyć wybór mleka gwarantującego najwyższą podaż wspomnianych witamin, tj. Junior Bifidus. Udowodniono, że bakterie probiotyczne wywierają korzystny wpływ na metabolizm cholesterolu.
– Dieta wegetariańska.
Dla wegetarian dopuszczających spożycie mleka (laktowegetarianie) – nabiał jest jedynym naturalnym źródłem witaminy B12. Bebiko 3 zawiera najwięcej witaminy B12 ze wszystkich mlek modyfikowanych, jednocześnie mleko to jest zasobne w witaminę D3 i jod, których niedobory także są częste u niesuplementowanych wegetarian. 250 ml Bebika 3 zapewnia bezpieczną podaż cyjanokobalaminy, natomiast 700 ml pokrywa tzw. normę zalecaną dla dzieci w wieku 1-3 lat życia.
– Niedobory cynku w organizmie.
Junior zawiera czterokrotnie więcej pierwiastka niż pozostałe mleka. 500 ml Juniora całkowicie pokrywa dobowe zapotrzebowanie dzieci w okresie poniemowlęcym.
– Terapia lekami przeciwpadaczkowymi.
Leki te zwiększają zapotrzebowanie organizmu dziecka na kwas foliowy. Junior i Junior Bifidus zawierają 20 mg folacyny w 100 ml.
Medycyna Rodzinna 1/2001
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna