Ludzkie koronawirusy - autor: Krzysztof Pyrć z Zakładu Mikrobiologii, Wydział Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii, Uniwersytet Jagielloński, Kraków

Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Nowa Stomatologia 2/2019, s. 56-61 | DOI: 10.25121/NS.2019.24.2.56
*Iwona Przywitowska1, Urszula Kaczmarek1, Grzegorz Bartnicki2, Alina Wrzyszcz-Kowalczyk1
Szybkość wydzielania śliny, białko całkowite i pH u dzieci wolnych od próchnicy w wieku od 5 do 18 lat
Salivary flow rate, total protein and pH in caries-free children and adolescents aged between 5 and 18 years
1Katedra i Zakład Stomatologii Zachowawczej i Dziecięcej, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
Kierownik Katedry i Zakładu: prof. dr hab. n. med. Urszula Kaczmarek
2Katedra Klimatyzacji, Ogrzewnictwa, Gazownictwa i Ochrony Powietrza, Politechnika Wrocławska
Kierownik Katedry: prof. dr hab. inż. Renata Krzyżyńska
Streszczenie
Wstęp. Nieliczne i nie w pełni zgodne sa? dane dotycza?ce szybkości wydzielania śliny i poziomów jej składników w wieku rozwojowym.
Cel pracy. Celem pracy było porównanie szybkości wydzielania śliny, poziomu białka całkowitego i pH s?liny u osób w wieku od 5 do 18 lat, w celu uzyskania informacji o funkcjonalnym dojrzewaniu gruczołów s?linowych w okresie rozwojowym.
Materiał i metody. Zbadano 90 dzieci i młodzieży obojga płci w wieku od 5 do 18 lat wolnych od próchnicy. Badani byli wolni od próchnicy (wartość zero wskaźnika ICDAS II). Pobierano od nich niestymulowaną ślinę mieszaną, w której oznaczano pH i białko całkowite oraz szybkość wydzielania. Badanych podzielono na trzy grupy wiekowe: 5-6, 13-14 i 18 lat.
Na przeprowadzenie badań uzyskano zgodę Komisji Bioetycznej Uczelni Nr KB-335/2013.
Wyniki. W grupie wiekowej 5-6 lat zaobserwowano istotnie niższe wydzielanie śliny niż u osób w wieku 13-14 i 18 lat. Natomiast poziom pH śliny w najmłodszej grupie był istotnie wyższy w porównaniu ze starszymi grupami wiekowymi. Stężenie białka całkowitego było najniższe w wieku 5-6 lat, wyższe w wieku 13-14 lat i najwyższe w wieku 18 lat (różnica istotna między grupami 5-6 i 18 lat). Między grupami zauważono spadkowy trend poziomu pH, a wzrostowy stężenia białka. Rozpatrując wszystkich badanych, wykazano pozytywną korelację wieku z szybkością wydzielania i stężenia białka, a negatywną z poziomem pH. Ponadto wraz ze wzrostem sekrecji śliny obniżały się poziom pH i stężenie białka.
Wnioski. W wieku od 5 do 18 lat wzrasta spoczynkowa szybkość wydzielania śliny i stężenie białka całkowitego, a maleje poziom pH w spoczynkowej ślinie mieszanej.
Summary
Introduction. Data regarding salivary flow and the levels of salivary components in developmental age are scarce and not fully consistent.
Aim. The aim of the study was to compare unstimulated mixed saliva flow rate, pH and total protein in children aged between 5 and 18 years to obtain information on the functional maturation of salivary glands during the developmental period.
Material and methods. A total of 90 children and adolescents (both sexes) aged between 5 and 18 years were examined. All subjects were caries-free (ICDA II score zero). Unstimulated mixed saliva was sampled from all patients to assess pH, total protein and flow rate. The subjects were divided into age groups 5-6, 13-14 and 18 years.
The study was approved by the Bioethics Committee of the University (No. Nr KB-335/2013).
Results. Significantly lower salivary flow rates were observed in 5-6 year olds vs. 13-14 and 18-year-olds. In contrast, pH values were significantly higher in the youngest group compared to older age groups. Total protein was the lowest in 5-6 year olds, higher in 13-14 year olds and the highest at the age of 18 years (significant difference between age groups of 5-6 and 18 years). A decreasing trend in pH values and an increasing one in protein levels were observed between the age groups. Considering the entire group of subjects, a positive correlation between age and salivary flow rate and protein levels, and a negative correlation with pH were found. Moreover, pH and protein levels decreased with increasing salivary flow.
Conclusions. Unstimulated mixed saliva flow rate and total protein increase, while pH levels decrease between the ages of 5 to 18 years.
Słowa kluczowe: ślina, białko, wiek rozwojowy.
Key words: saliva,
Wstęp
Mieszanina płynów w jamie ustnej mająca bezpośredni kontakt ze znajdującymi się w niej strukturami anatomicznymi nazywana jest śliną mieszaną lub śliną całkowitą. Stanowi ona naturalne środowisko jamy ustnej, w którym tkanki twarde i miękkie eksponowane są na działanie środowiska zewnętrznego, występują interakcje pomiędzy tkankami a pokarmem, mikroorganizmami i powietrzem. Dzięki zawartym w niej różnorodnym składnikom organicznym i nieorganicznym możliwy jest prawidłowy przebieg wielu procesów, które skutkują zachowaniem odpowiedniego stanu ekosystemu jamy ustnej (1, 2). Wydzielina produkowana jest głównie przez trzy duże parzyste gruczoły ślinowe, tj. przyuszne, podjęzykowe i podżuchwowe oraz w niewielkim stopniu przez liczne (400-1000) małe gruczoły umiejscowione w błonie śluzowej całej jamy ustnej. W warunkach fizjologicznych całkowita objętość płynu wydzielanego do jamy ustnej w ciągu doby waha się od 0,5 do 1 litra u osoby dorosłej, z czego ok. 80% stymulowane jest przyjmowaniem pokarmu. Każdy rodzaj gruczołów ślinowych produkuje wydzielinę o charakterystycznym składzie i właściwościach, które uzależnione są od wielu czynników, m.in. stanów chorobowych czy farmakoterapii (3-6). Duże gruczoły ślinowe wspólnie wytwarzają ok. 90% całkowitej objętości śliny. Wydzielina największych gruczołów, ślinianek przyusznych (gruczoły całkowicie surowicze) pod wpływem stymulacji jest płynem rzadkim, wodnistym, bogatym w alfa-amylazę, a ubogim w składniki organiczne i glikoproteiny i stanowi około połowy objętości śliny całkowitej (ok. 53%) (7). Natomiast w stanie spoczynku ilość produkowanej śliny jest znacznie mniejsza – ok. 20-30% (1). Gruczoły podżuchwowe są drugimi co do wielkości gruczołami ślinowymi (8) i produkują wydzielinę surowiczo-śluzową. Poddane stymulacji wytwarzają mniej niż połowę objętości śliny całkowitej, a w spoczynku ok. 2/3 objętości śliny całkowitej (8). Natomiast wydzielina śluzowo-surowicza ślinianek podjęzykowych, zarówno stymulowana, jak i niestymulowana, stanowi tylko niewielki procent całkowitej objętości śliny i jest płynem gęstym i lepkim (1, 8). Małe gruczoły ślinowe wydzielają ślinę śluzową bogatą w białka i stanowi ona ok. 10% objętości śliny całkowitej (1, 8). Prawidłowa szybkość wydzielania spoczynkowego śliny wynosi ok. 0,25-0,35 ml/min, natomiast stymulowanej średnio 1-3 ml/min. Stan, w którym dochodzi do obniżenia produkcji śliny spoczynkowej poniżej 0,1 ml/min, a śliny stymulowanej poniżej 0,5-0,7 ml/min określa się terminem hiposaliwacji (sialopenii), czyli zmniejszonego wydzielania śliny (1, 9-11). Objętość wytwarzanej śliny zależy m.in. od ilości i jakości spożywanych pokarmów, hydratacji organizmu działania bodźców emocjonalnych, wieku i płci (12, 13). Sekrecja śliny wykazuje rytm dobowy. W trakcie snu ślinianki produkują tylko ok. 2-10% całkowitej dobowej objętości, w której udział ślinianek podżuchwowych wynosi ok. 80%, podjęzykowych ok. 20%, a sekrecja ślinianek przyusznych zostaje całkowicie zahamowana. W godzinach porannych występuje wzrost wydzielania o ok. 25-30%. Czynność małych gruczołów nie wykazuje rytmu dobowego, utrzymuje się na podobnym poziomie (14, 15). Rozwój dużych gruczołów ślinowy u ludzi rozpoczyna się zgrubieniem ektodermy w jamie ustnej, które występuje w 4.-6. tygodniu życia płodowego w przypadku gruczołu przyusznego, w końcu 6. tygodnia gruczołu podżuchwowego, a w 7.-8. gruczołu podjęzykowego. Natomiast zapoczątkowanie tworzenia się małych gruczołów ślinowych następuje w wyniku zagęszczenia się ektodermy i endodermy w końcu 12. tygodnia. Dalszy rozwój gruczołów jest wynikiem złożonej interakcji między komórkami nabłonkowymi a otaczającymi je komórkami mezenchymalnymi, która indukuje i kontroluje morfogenezę i różnicowanie komórkowe gruczołów ślinowych (16). W 16. tygodniu życia płodowego ślinianka podżuchwowa rozpoczyna wydzielanie wydzieliny surowiczej, której sekrecja obniża się w 28. tygodniu. Z kolei ślinianka przyuszna rozpoczyna wydzielanie w 18. tygodniu (17). Przyjmuje się, że w momencie urodzenia gruczoły ślinowe są funkcjonalnie zdolne do wydzielania śliny (18). Niemniej jednak badania wskazują na zmiany ilościowe i jakościowe śliny postępujące wraz z wiekiem osobniczym. Dostrzegalne sa? one zwłaszcza u osób w wieku starszym w porównywaniu z młodszymi (19-21). Nieliczne i nie w pełni zgodne sa? dane dotycza?ce szybkości sekrecji i poziomu składników s?liny w wieku rozwojowym.
Cel pracy
Celem pracy było porównanie szybkości wydzielania śliny, poziomu pH i stężenia białka całkowitego w ślinie dzieci i młodzieży, aby uzyskać pośrednio dane o funkcjonalnym dojrzewaniu gruczołów s?linowych w okresie rozwojowym.
Materiał i metody
Badania przeprowadzono na wybranej losowo grupie dzieci i młodzieży wolnych od próchnicy bezubytkowej i ubytkowej, której brak kategoryzowano według kryteriów wskaźnika ICDAS II (kod 0). Oceną objęto 90 osób obojga płci. Badanych podzielono na 3 grupy wiekowe: 5-6, 13-14 i 18 lat. Kryterium włączenia stanowiły: wiek (ukończony 5. r.ż. do ukończonego 6. r.ż., ukończony 13. r.ż. do 14. r.ż. oraz ukończony 18. r.ż.), całe uzębienie z kodem 0 według ICDAS II, brak przewlekłych schorzeń systemowych i aktualnie przyjmowanych leków, pisemna zgoda rodzica/opiekuna lub w wieku 18 lat tylko badanego oraz współpraca pacjenta. Kryterium wykluczenia stanowił brak spełnienia jednego z warunków włączenia. Ocenę kliniczną uzębienia przeprowadzało dwo?ch niezalez?nych badaczy (po wczes?niejszej kalibracji), uzyskując 90% zgodność oceny.
Niestymulowaną ślinę mieszaną pobierano w godzinach rannych, po upływie minimum 1,5 godziny od spożycia posiłku lub napoju w ilości ok. 4 ml. Podczas pobierania śliny, badany w pozycji siedzącej z pochyloną głową i otwartymi ustami gromadził ślinę na dnie jamy ustnej i okresowo odpluwał do kalibrowanych probówek umieszczonych w lodzie. Notowano czas pobierania śliny i mierzono jej objętość w celu obliczenia szybkości wydzielania śliny (ml/min). Następnie próbki śliny odwirowywano przez 10 min z szybkością 3500 obrotów/min. W uzyskanym supernatancie określano pH śliny (metodą pehametryczną z zastosowaniem elektrody zespolonej typu ESAgP-301W podłączonej do mikrokomputera Microcomputer pH/lon Meter CPI-551) i stężenie białka całkowitego mikrometodą Lowry’ego i wsp. (22) opartą na oznaczaniu reszt tyrozyny i tryptofanu obecnych w białku, przy użyciu odczynnika Folina-Ciocalteau (fosfomolibdeno-fosfowolframowego), odnosząc zmierzoną absorbancję próby do krzywej standardowej dla albuminy wołowej; poziom białka wyrażano w mg/ml.
Analizę statystyczną przeprowadzono przy użyciu oprogramowania Statistica 12.0 (StatSoft, Polska), stosując test Kołmogorowa-Smirnowa w celu sprawdzenia rozkładu normalnego zmiennych, a następnie test Tukeya. Za istotnie statystyczny przyjęto poziom p ≤ 0,05.
Na przeprowadzenie badań uzyskano zgodę Komisji Bioetycznej Uczelni Nr KB-335/2013.
Wyniki

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 30 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Humphrey SP, Williamson RT: A review of saliva: normal composition, flow and function. J Prosthet Dent 2001; 85: 162-169.
2. Falca?o DP, da Mota LM, Pires AL et al.: Sialometry: aspects of clinical interest. Rev Bras Reumatol 2013; 53: 525-531.
3. Drobitch RK, Svensson CK: Therapeutic drug monitoring in saliva. An update. Clin Pharmacokinet 1992; 23: 365-379.
4. Forde MD, Koka S, Eckert SE et al.: Systematic assessments utilizing saliva: Part 1 General Considerations and Current Assessments. Int J Prosthodont 2006; 19: 43-52.
5. Sreebny LM: Saliva in health and disease: an appraisal and update. Int Dent J 2000; 50: 140-161.
6. Murray Thomson W, Poulton R, Broadbent JM et al.: Xerostomia and medications among 32-year-old. Acta Odontol Scand 2006; 64(4): 249-254.
7. Proctor GB: The physiology of salivary secretion. Periodontol 2000 2016; 70(1): 11-25.
8. Silvers AR, Som PM: Salivary Glands. Radiol Clin North Am 1998; 36: 941-966.
9. Bergdahl M: Salivary flow rate and oral complaints in adult dental patients. Community Dent Oral Epidemiol 2000; 28(1): 59-66.
10. Paszyn?ska E: Wybrane czynniki wpływaja?ce na wydzielanie i skład s?liny – omówienie aktualnego pis?miennictwa. Dental Forum 2005; 1: 86-90.
11. Kaczmarek U: Suchość jamy ustnej – etiologia, częstość występowania i rozpoznanie na podstawie piśmiennictwa. Czas Stomatol 2007; LX(1): 20-31.
12. Szydlarska D, Grzesiuk W, Kupstas A, Bar-Andziak E: S?lina jako materiał diagnostyczny. Forum Medycyny Rodzinnej 2008; 2(6): 454-464.
13. Mandel ID: The functions of saliva. J Dent Res 1987; 66: 623-627.
14. Nederfors T, Dahlof C: Effects of the beta-adrenoceptor antagonists atenolol and propanolol on human whole saliva flow rate and composition. Arch Oral Biol 1992; 37(7): 579-584.
15. Rantonen PJ, Meurman JH: Viscosity of whole saliva. Acta Odontol Scand 1998; 56(4): 210-214.
16. de Paula F, Teshima THN, Hsieh R et al.: Overview of human salivary glands: hightlights of morphology and developing process. Anat Rec (Hoboken) 2017; 300(7): 1180-1188.
17. Som PM, Miletich I: The Embryology of the Salivary Glands: An Update. Neurographics 2015; 5(4): 167-177.
18. Holmberg KV, Matthew P: Hoffman MP: Anatomy, biogenesis and regeneration of salivary glands. Monogr Oral Sci 2014; 24: 1-13.
19. Heintze U, Birkhed D, Bjorn H: Secretion rate and buffer effect of resting and stimulated whole saliva as a function of age and sex. Swed Dent J 1983; 7(6): 227-238.
20. Ship JA, Pillemer SR, Baum BJ: Xerostomia and the geriatric patient. J Am Geriatr Soc 2002; 50(3): 535-543.
21. Sreebny LM, Valdini A: Xerostomia. Part I: Relationship to other oral symptoms and salivary gland hypofunction. Oral Surg Oral Med Oral Pathol 1988; 66(4): 451-458.
22. Lowry OH, Rosebrough NJ, Farr AL, Randall RJ: Protein measurement with the Folin phenol reagent. J Biol Chem 1951; 193(1): 265-275.
23. Jankowska AK, Waszkiel D, Kowalczyk A: Ślina jako główny składnik ekosystemu jamy ustnej. Część I. Mechanizm wydzielania i funkcje. Wiad Lekarskie 2007; LX(3-4): 148-154.
24. Shatzman AR, Henkin RI: Gustin concentration changes relative to salivary zinc and taste in human. Proc Natl Acad Sci USA 1981; 78: 3867-3874.
25. Kaczmarek U: O właściwościach amylaz ślinowych. Wrocł Stomat 1990: 201-208.
26. Wesley-Hadzija B, Pigon H: Effect of diet in West Africa on human salivary amylase activity. Archs Oral Biol 1972; 17: 1415-1418.
27. Makinen KK, Scheinin A: Turku sugar studies. VII. Principal biochemical findings on whole saliva and plaque. Acta Odont Scand 1976; 34: 241-248.
28. Hakkinen L, Uitto V, Larjava H: Cell biology of gingival wound healing. Periodontology 2000; 24: 127-152.
29. Pytko-Polończyk J: Rola epidermalnego czynnika wzrostu i ślinianek w procesie gojenia owrzodzeń błony śluzowej jamy ustnej i żołądka. Czas Stomat 1997; 50(9): 579-587.
30. Bernardi G, Giro M, Gallard C: Chromatography of purification and proteins on hydroxyapatite columns: some new developments. Biochem Biophys Acta 1972; 278: 409-420.
31. Adamczyk E: Rola śliny w powstawaniu płytki nazębnej i płytki protez. Protet Stomatol 1992; 42(5): 153-154.
32. Llena-Puy C: The role of saliva in maintaining oral health and as an aid to diagnosis. Med Oral Patol Oral Cir Bucal 2006; 11(5): E449-E455.
33. Edgar M, Dawes C, O’Mullane D: Saliva and oral health. BDJ Books, London 2004: 1-136.
34. Crossner CG: Salivary flow rate in children and adolescents. Swed Dent J 1984; 6(8): 271-276.
35. Watanabe S, Dawes C: Salivary flow rates and salivary film thickness in five-year-old children. J Dent Res 1990; 69(5): 1150-1153.
36. Bretz WA, do Valle EV, Jacobson JJ et al.: Unstimulated salivary flow rates of young children. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 2001; 91(5): 541-545.
37. Wu KP, Ke J-Y, Chung C-Y et al.: Relationship between unstimulated salivary flow rate and saliva composition of healthy children in Taiwan. Chang Gung Med J 2008; 31: 281-286.
38. Torres SR, Nucci M, Milanos E et al.: Variations of salivary flow rates in Brazilian school children. Braz Oral Res 2006; 20(1): 8-12.
39. Tulunoglu O, Demirtas S, Tulunoglu I: Total antioxidant levels of saliva in children related to caries, age, and gender. Int J Paediatr Dent 2006; 16(3): 186-191.
40. Forcella L, Filippi C, Waltimo T et al.: Measurement of unstimulated salivary flow rate in healthy children aged 6 to 15 years. Swiss Dent J 2018; 128(12): 962-967.
41. Piróg A, Kalińska A, Gozdowski D, Olczak-Kowalczyk D: Influence of physicochemical parameters of saliva on dentition, gingiva and oral mucosa in healthy children. J Stoma 2013; 66(2): 154-169.
42. Hyyppä T, Karhuvaara L, Tenovuo J et al.: A longitudinal factors in whole saliva of human infants: a longitudinal study. Pediatr Dent 1989; 11(1): 30-36.
otrzymano: 2018-11-15
zaakceptowano do druku: 2019-05-08

Adres do korespondencji:
*Iwona Przywitowska
Katedra i Zakład Stomatologii Zachowawczej i Dziecięcej Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
ul. Krakowska 26, 50-425 Wrocław
tel.: +48 (71) 784-03-61
przywitowska.iwona@gmail.com

Nowa Stomatologia 2/2019
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia