Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Postępy Fitoterapii 1/2019, s. 30-34 | DOI: 10.25121/PF.2019.20.1.30
*Anna Kędzia1, Andrzej W. Kędzia2
Aktywność olejku pichtowego (Oleum Pichtae) wobec bakterii beztlenowych
The activity of pichtae oil (Oleum Pichtae) against anaerobic bacteria
1Emerytowany profesor dr hab. n. med. Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego
2Klinika Diabetologii Klinicznej i Pielęgniarstwa Pediatrycznego, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
Kierownik Kliniki: dr hab. n. med. Andrzej W. Kędzia, prof. nadzw.
Streszczenie
Wstęp. Jodła białokorowa (Abies sibirica L.) należy do rodziny Pinaceae. Drzewo rośnie w Mongolii, Chinach i na Syberii. Wytwarza olejek pichtowy, który otrzymywany jest metodą destylacji z parą wodną. Olejek zawiera m.in.: α-pinen, β-pinen, β-kariofylen, octan bornylu, kamfen, myrcen i cyneol. Wykazuje działanie wykrztuśne, przeciwbólowe, przeciwzapalne, przeciwalergiczne, odnawiające wątrobę, adaptogenne i przeciwutleniające. Wykazuje też aktywność przeciwdrobnoustrojową.
Cel pracy. Celem badań było oznaczenie wrażliwości na olejek pichtowy bakterii beztlenowych wyizolowanych z jamy ustnej i dróg oddechowych pacjentów.
Materiał i metody. Badaniami objęto 49 szczepów bakterii wyizolowanych od pacjentów z rodzajów: Bacteroides (7 szczepów), Parabacteroides (1), Prevotella (8), Porphyromonas (5), Tannerella (1), Fusobacterium (6), Finegoldia (4), Parvimonas (2), Peptostreptococcus (4), Actinomyces (4), Bifidobacterium (1) i Propionibacterium (6) oraz 10 szczepów wzorcowych. Do badań użyto następujące stężenia olejku: 2,5, 5,0, 7,5, 10,0, 15,0 i 20,0 mg/ml. Olejek pichtowy dodawano do agaru Brucella z dodatkiem 5% odwłóknionej krwi baraniej, menadionu i heminy. Zawiesinę bakteryjną zawierającą 106 CFU/ml nanoszono aparatem Steersa na powierzchnię agaru z olejkiem lub bez niego (kontrola wzrostu szczepów). Hodowlę prowadzono w warunkach beztlenowych w anaerostatach zawierających mieszaninę gazów: 10% C02 , 10% H2 i 80% N2 , katalizator palladowy oraz wskaźnik beztlenowości, w temperaturze 37°C przez 48 godzin. Za MIC przyjęto takie najmniejsze rozcieńczenie olejku pichtowego, które całkowicie hamowało wzrost bakterii beztlenowych.
Wyniki. Wyniki badań wskazują, że najbardziej wrażliwe na olejek były pałeczki Tannerella forsythia (MIC = 5,0 mg/ml) oraz Bacteroides fragilis i Bacteroides uniformis (MIC = 7,5 mg/ml). Wzrost szczepów Prevotella był hamowany przez stężenia w zakresie 5,0-15,0 mg/ml. Największą oporność wykazały szczepy z gatunków Prevotella bivia (MIC 10,0-15,0 mg/ml) i Prevotella buccalis (MIC = 15,0 mg/ml). Badany olejek był aktywny wobec szczepów z rodzaju Fusobacterium w stężeniach 5,0-10,0 mg/ml. Gram-dodatnie ziarniaki charakteryzowały się wyższą wrażliwością. Ich wzrost hamowały stężenia olejku w zakresie ≤ 2,5-10,0 mg/ml. Podobnie aktywny był olejek wobec Gram-dodatnich pałeczek (MIC w zakresie ≤ 2,5-10,0 mg/ml). Wśród nich największą wrażliwość wykazały szczepy Actinomyces (MIC ≤ 2,5-7,5 mg/ml), a najniższą pałeczki z gatunku Bifidobacterium (MIC = 10,0 mg/ml). Badania wskazują, że Gram-dodatnie bakterie były bardziej wrażliwe na olejek pichtowy w porównaniu z Gram-ujemnymi pałeczkami.
Wnioski. Spośród Gram-ujemnych bakterii najbardziej wrażliwe na olejek pichtowy były pałeczki Tannerella forsythia, Bacteroides fragilis i Bacteroides uniformis. Gram-dodatnie ziarniaki beztlenowe okazały się bardziej wrażliwe w porównaniu z Gram-dodatnimi pałeczkami. Olejek pichtowy był bardziej aktywny wobec ocenianych Gram-dodatnich bakterii niż Gram-ujemnych pałeczek beztlenowych.
Summary
Introduction. Abies whitebark (Abies sibirica L.) belonging to the family Pinaceae. The tree grown in Mongol, China and Siberian taiga. Produced the pichtae oil, which is obtained by hydrodistillation method. It contain: α-pinene, β-pinene, β-caryophyllene, bornyl acetate, camphene, mircene and cineole. The oil exhibiting expectorant, analgesic, anti-inflammatory, antialergic, liver restorative, adaptogenic and antioxidant properties. It has antimicrobial activity.
Aim. The aim of the date was to determine the susceptibility of anaerobic bacteria isolated from patients to pichtae oil.
Material and methods. The investigated 49 strains of bacteria isolated from patients from genus Bacteroides (7 strains), Parabacteroides (1), Prevotella (8), Porphyromonas (5), Tannerella (1), Fusobacterium (6), Finegoldia (4), Parvimonas (2), Peptostreptococcus (4), Actinomyces (4), Bifidobacterium (1), Propionibacterium (6), and 10 reference strains. The concentrations the oil were the following: 2.5, 5.0, 7.5, 10.0, 15.0 and 20.0 mg/ml. The pichtae oil was added to Brucella agar with 5% defibrynated sheep blood, menadione and hemin. Inoculum containing 106 CFU/ml was seeded with Steers replicator upon the agar with oil or without oil (strains growth control). The incubation was carried out in anaerobic jars containing 10% C02 , 10% H2 and 80% N2 , palladic catalyst and anaerobic indicator, at 37°C for 48 hrs. The MIC was defined as the lowest concentration of the pichtae oil that completely inhibited growth the anaerobic bacteria.
Results. The results investigation indicated that from Gram-negative rods Tannerella forsythia (MIC = 5.0 mg/ml), Bacteroides fragilis and Bacteroides uniformis (MIC = 7.5 mg/ml) were the most susceptible to pichtae oil. The growth of Prevotella strains were inhibited by concentrations in ranges 5.0-15.0 mg/ml. The Prevotella bivia (MIC 10.0-15.0 mg/ml) and Prevotella buccalis (MIC = 15.0 mg/ml) were the most resistant. The tested oil was active on account genus of Fusobacterium strains in concentrations 5.0-10.0 mg/ml. The Gram-positive cocci were the more sensitive then rods. The growth was inhibited by concentrations in ranges ≤ 2.5-10.0 mg/ml. The oil was equally effective against Gram-positive rods (MIC ≤ 2.5-10.0 mg/ml). From this bacteria the more susceptible were the strains of Actinomyces (MIC ≤ 2.5-7.5 mg/ml) and the least a rods from genus of Bifidobacterium (MIC = 10.0 mg/ml). The date indicated, that the Gram-positive anaerobes were the more susceptible to pichtae oil than Gram-negative rods.
Conclusions. From among the Gram-negative bacteria the more susceptible to pichtae oil were the rods from genus Tannerella forsythia, Bacteroides fragilis and Bacteroides uniformis. Gram-positive anaerobic cocci were the more susceptible then Gram-positive rods. The pichtae oil was the more active towards Gram-positive bacteria then Gram-negative anaerobic rods.
3 ***
Wstęp
W wielu krajach w starożytności olejki eteryczne były stosowane jako środki lecznicze zapachowe lub rytualne. Już Egipcjanie olejku otrzymywanego z igieł jodły (Abies alba) używali w formie odżywki do włosów. Hipokrates polecał jodłę w przypadku zakażeń dróg oddechowych. W XIX wieku olejek stosowano do leczenia chorób skóry, tj. egzemy i łuszczycy (1).
Jodła białokorowa, zwana też jodłą syberyjską lub pichtą syberyjską (Abies sibirica L. lub Pinus sibirica Led., Turcz.), należy do rodziny Pinaceae. Drzewo osiąga wysokość do 40 m. Wytwarza wiecznie zielone iglaste liście długości 3 cm i szerokości 1-2 mm oraz cylindryczne szyszki skierowane do góry, długości do 8 cm. Drzewo rośnie w Mongolii, Chinach i na Syberii. Wytwarza olejek eteryczny zwany pichtowym. Otrzymuje się go ze świeżych szczytów pędów i szpilek jodły syberyjskiej metodą destylacji z parą wodną (1).
Olejek ma barwę żółtozieloną lub jest bezbarwny, o silnym aromatycznym zapachu i gorzkim smaku. W jego składzie są obecne różne związki, w tym: α-pinen, β-pinen, β-kariofylen, octan bornylu, kamfen, myrcen i cyneol (2). Skład olejku zależy od regionu geograficznego, w którym wyrosło drzewo, a także metody jego otrzymywania (3). Wykazuje on m.in. działanie wykrztuśne, przeciwbólowe, przeciwzapalne, przeciwalergiczne i odnawiające wątrobę (4-7). Przeprowadzone badania udowodniły jego aktywność adaptogenną i przeciwutleniającą (8). Ponadto doświadczalnie wykazano też przeciwdrobnoustrojowe działanie olejku pichtowego (2, 5, 7-15). W piśmiennictwie opisano aktywność olejku wobec bakterii tlenowych oraz grzybów drożdżopodobnych, pleśniowych i dermatofitów, brakuje jednak danych na temat jego działania na bakterie beztlenowe.
Cel pracy
Celem badań było oznaczenie wrażliwości na olejek pichtowy bakterii beztlenowych wyizolowanych z jamy ustnej i górnych dróg oddechowych pacjentów.
Materiał i metody
Badaniom poddano łącznie 49 szczepów bakterii wyizolowanych od pacjentów oraz 10 szczepów wzorcowych. Drobnoustroje należały do następujących rodzajów: Bacteroides (7 szczepów), Parabacteroides (1), Prevotella (8), Porphyromonas (5), Tannerella (1), Fusobacterium (6), Finegoldia (4), Parvimonas (2), Peptostreptococcus (4), Actinomyces (4), Bifidobacterium (1) i Propionibacterium (6), a szczepy wzorcowe do gatunków: Bacteroides fragilis ATCC 25285, Parabacteroides distasonis ATCC 8503, Porphyromonas levii ATCC 29147, Porphyromonas levii ATCC 29147, Porphyromonas asaccharolytica ATCC 38128, Fusobacterium nucleatum ATCC 25585, Tannerella forsythia ATCC 58848, Finegoldia magna ATCC 29328, Peptostreptococcus anaerobius ATCC 27337, Bifidobacterium breve ATCC 15700 oraz Propionibacterium acnes ATCC 11827.
Wykorzystany do badań olejek pichtowy (KEJ) został najpierw rozpuszczony w 1 ml DMSO (Serva), a następnie zawieszony w jałowej wodzie destylowanej. Uzyskane rozcieńczenia wynoszące 2,5, 5,0, 7,5, 10,0, 15,0 i 20,0 mg/ml dodawano do agaru Brucella z dodatkiem 5% odwłóknionej krwi baraniej, menadionu i heminy. Zawiesinę bakteryjną, która zawierała 106 CFU/ml, nanoszono aparatem Steersa na powierzchnię podłoży z dodatkiem badanego olejku lub bez niego (kontrola wzrostu szczepów). Hodowlę podłoży prowadzono w warunkach beztlenowych w anaerostatach, które zawierały mieszaninę gazów: 10% C02, 10% H2 i 80% N2, katalizator palladowy oraz wskaźnik beztlenowości, w temperaturze 37°C przez 48 godzin. Za MIC przyjęto takie najmniejsze stężenie olejku pichtowego, które całkowicie hamowało wzrost bakterii beztlenowych.
Wyniki i omówienie
Tabela 1 zawiera wyniki badań Gram-ujemnych bakterii, tabela 2 Gram-dodatnich bakterii, a tabela 3 szczepów wzorcowych bakterii beztlenowych. Badania wykazały, że na Gram-ujemne pałeczki olejek pichtowy działał w zakresie 5,0-15,0 mg/ml. Wśród nich największą wrażliwością charakteryzowały się pałeczki Tannerella forsythia (MIC = 5,0 mg/ml), Bacteroides fragilis i Bacteroides uniformis (MIC = 7,5 mg/ml). Wzrost szczepów z rodzaju Prevotella hamowały stężenia w zakresie 5,0-15,0 mg/ml. Największą oporność wykazały szczepy z gatunków Prevotella bivia (MIC 10,0-15,0 mg/ml) i Prevotella buccalis (MIC = 15,0 mg/ml). Wśród rodzaju Porphyromonas najmniejszą wrażliwością charakteryzował się gatunek Porphyromonas levii (MIC = 10,0 mg/ml). Badania wykazały, że olejek pichtowy był aktywny w stężeniach 5,0-10,0 mg/ml wobec szczepów z rodzaju Fusobacterium.
Tab. 1. Wrażliwość Gram-ujemnych bakterii beztlenowych na olejek pichtowy
Bakterie beztlenoweLiczba szczepówNajmniejsze stężenie hamujące MIC (mg/ml)
20,015,010,07,55,0 2,5
Bacteroides fragilis2   2  
Bacteroides uniformis2   2  
Bacteroides ureolyticus2  2   
Bacteroides vulgatus1  1   
Parabacteroides distasonis1  1   
Prevotella bivia2 11   
Prevotella buccalis1 1    
Prevotella intermedia3 1  2 
Prevotella loescheii2 1  1 
Porphyromonas asaccharolytica4  211 
Porphyromonas levii1  1   
Tannerella forsythia1    1 
Fusobacterium nucleatum3  1 2 
Fusobacterium necrophorum3  21  
Gram-ujemne bakterie beztlenowe ogółem28 41167 
Tab. 2. Wrażliwość Gram-dodatnich bakterii beztlenowych na olejek pichtowy
Bakterie beztlenoweLiczba szczepówNajmniejsze stężenie hamujące MIC (mg/ml)
20,015,010,07,55,0 2,5
Finegoldia magna4  1 12
Parvimonas micra2  11  
Peptostreptococcus anaerobius4   211
Gram-dodatnie ziarniaki beztlenowe ogółem10  2323
Actinomyces odontolyticus2   11 
Actinomyces viscosus2   1 1
Bifidobacterium breve1  1   
Propionibacterium acnes2  1 1 
Propionibacterium granulosum4  211 
Gram-dodatnie pałeczki ogółem11  4331
Bakterie beztlenowe łącznie49 41712124
Tab. 3. Wrażliwość szczepów wzorcowych bakterii beztlenowych na olejek pichtowy
Bakterie beztlenoweLiczba szczepówNajmniejsze stężenie hamujące MIC (mg/ml)
20,015,010,07,55,0 2,5
Bacteroides fragilis ATCC 252851   1  
Parabacteroides distasonis ATCC 85031  1   
Porphyromonas levii ATCC 291471  1   
Porphyromonas asaccharolytica ATCC 299431  1   
Fusobacterium nucleatum ATCC 25583 1  1   
Tannerella forsythia ATCC 588481    1 
Bifidobacterium breve ATCC 157001  1   
Finegoldia magna ATCC 293281    1 
Peptostreptococcus anaerobius ATCC 273371   1  
Propionibacterium acnes ATCC 118271  1   
W przypadku Gram-dodatnich beztlenowców, najbardziej wrażliwe na olejek okazały się ziarniaki. Ich wzrost hamowały stężenia w zakresie ≤ 2,5-10,0 mg/ml. Olejek działał najbardziej aktywnie wobec gatunku Peptostreptococcus anaerobius (MIC ≤ 2,0-7,5 mg/ml). Podobną do ziarniaków wrażliwość wykazały badane Gram-dodatnie pałeczki (MIC w zakresie ≤ 2,5-10,0 mg/ml). Spośród nich szczepy Actinomyces okazały się najbardziej wrażliwe. Stężenia olejku hamującego wzrost kształtowały się w zakresie ≤ 2,5-7,5 mg/ml. Natomiast był on najmniej aktywny wobec pałeczek z gatunku Bifidobacterium breve. Ich wzrost hamowały stężenia wynoszące 10,0 mg/ml. Z badań wynika, że Gram-ujemne pałeczki charakteryzowały się niższą wrażliwością na olejek pichtowy w porównaniu z Gram-dodatnimi ziarniakami i pałeczkami. Wskazują na to zakresy stężeń hamujących wzrost bakterii. Dla Gram-ujemnych pałeczek MIC kształtowało się w zakresie 5,0-15,0 mg/ml, a dla Gram-dodatnich ziarniaków i pałeczek wynosiło ono ≤ 2,5-10,0 mg/ml.
Opublikowane dotychczas wyniki badań innych autorów wykazały działanie olejku pichtowego na niektóre bakterie tlenowe i grzyby pleśniowe lub dermatofity. Survilienė i wsp. (11) opisali wysoką aktywność olejku wobec szczepów Aspergillus flavus. Trojanowska i wsp. (9) wykazali wrażliwość na olejek pichtowy dermatofitów z rodzajów Trichophyton, Epidermophyton i Microsporum. Kloucek i wsp. (14) udowodnili jego działanie wobec grzybów z gatunków Alternaria alternata, Aspergillus niger i Penicillium digitatum oraz brak aktywności wobec bakterii z gatunków Staphylococcus aureus, Salmonella enteritidis i Pseudomonas aeruginosa. Natomiast w badaniach Morrisa i wsp. (13) wzrost szczepów Staphylococcus aureus, Escherichia coli, Corynebacterium sp. i Candida albicans hamowały stężenia olejku wynoszące od 0,05 do ≥ 0,1 mg/ml.
Wnioski
1. Wśród Gram-ujemnych bakterii największą wrażliwość na olejek pichtowy wykazały szczepy z gatunków Tannerella forsythia, Bacteroides fragilis i Bacteroides uniformis.
2. Gram-dodatnie ziarniaki beztlenowe okazały się bardziej wrażliwe niż Gram-dodatnie pałeczki.
3. Olejek pichtowy był bardziej aktywny wobec ocenianych Gram-dodatnich bakterii niż Gram-ujemnych pałeczek beztlenowych.
Piśmiennictwo
1. Klimek R. Olejki eteryczne. Wyd Przem Lekkiego i Spożywczego, Warszawa 1957; 327-30.
2. Matsubara E, Fukagawa M, Okamoto T i wsp. The essential oil of Abies sibirica (Pinaceae) reduces arousal levels after visual display terminal work. Flavour Fragr J 2011; 26:204-10.
3. Semerikova SA, Semerikov VL. Genetic variability of Siberian fir (Abies sibirica Ledeb.) inferred from AFLP markers. Genetica 2011; 47(2):272-8.
4. Yang XW, Li SM, Shen VH i wsp. Phytochemical and biological study of Abies species. Chem Biodivers 2008; 5:56-81.
5. Noreikaite A, Ayupova R, Satbayeva E i wsp. General toxicity and antifungal activity of a new dental gel with essential oil from Abies sibirica L. Med Sci Monit 2017; 23:521-7.
6. Kommission E. Monographie Pini aeroleum/ Kiefernnadelöl – Berichtigung B Anz. No 50 of 13.03.1990.
7. Kamin W, Kieser M. Pinimenthol ointment in patients suffering from upper respiratory tract infections – A postmarketing observational study. Phytomed 2007; 14:787-91.
8. Khassanov VV, Ryzhova GL, Kuriaeva TT i wsp. Investigation of content and antioxidant capacity of steam distillations of Siberian Pine Tree (Abies sibirica Ledeb). Chem of Plant Raw Material 2009; 4:83-8.
9. Trojanowska D, Tokarczyk M, Bogusz B i wsp. Ocena in vitro aktywności przeciwgrzybiczej olejku pichtowego wobec dermatofitów. Mikologia 2010; 17(4):229-32.
10. Głowacka A, Wittek N, Bednarek-Gejo A. Ocena wpływu olejku pichtowego na aktywność enzymów hydrolitycznych wybranych szczepów Candida albicans. Mikologia 2009; 16(4):220-3.
11. Survilienė E, Valiuškaitė A, Snieškienė V i wsp. Effect of essential oils on fungi isolated from apple and vegetables. Scietific Works of the Lithuanian Institute of Horticulture and Lithuanian University of Agriculture. Sodininkyste ir Daržininkyste 2009; 28(3):227-34.
12. Ayupova R, Masteiková R, Nejezchlebová M i wsp. Preparation and evaluation of the oral gel containing the essential oil from Siberian fir (Abies sibirica Ledeb). Česka Slov Farm 2014; 63(3):113-9.
13. Morris JA, Khettry A, Seitz EW. Antimicrobial activity of aroma chemicals and essential oils. J Am Oil Chem Soc 1979; 56:595-603.
14. Kloucek P, Smid J, Frankova A i wsp. Fast screening method for assessment of antimicrobial activity of essential oils in vapor phase. Food Res Intern 2011; 5:1-5.
15. Bojarczuk A, Skibiński R, Komsta Ł. Multivariate analysis of UV spectra of complex herbal mixtures and essential oils. Ann Univer Mariae Curie-Skłodowska. Lublin 2009; 22:69-73.
otrzymano: 2018-12-10
zaakceptowano do druku: 2019-01-16

Adres do korespondencji:
*prof. dr hab. n. med. Anna Kędzia
ul. Małachowskiego 5/5
80-262 Gdańsk Wrzeszcz
e-mail: anak@gumed.edu.pl

Postępy Fitoterapii 1/2019
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii