Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 1/2019, s. 68-72 | DOI: 10.25121/PF.2019.20.1.68
*Marcin Samosiej
Fitoterapia w cukrzycy
Poradnia Ziołolecznicza, Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Konwentu Bonifratrów w Łodzi
Kierownik Poradni: lek. med. Marcin Samosiej
Wprowadzenie
Od ponad 400 lat bracia Zakonu Szpitalnego Świętego Jana Bożego, zwani popularnie bonifratrami, prowadzą na ziemiach polskich działalność leczniczą i opiekuńczą. Wśród wielorakiej aktywności zakonu szczególne miejsce zajmuje tradycyjne ziołolecznictwo, oparte na dawnych recepturach sprawdzonych w wieloletniej praktyce. Poradnia Ziołolecznicza Konwentu Bonifratrów w Łodzi, będąca spadkobierczynią wileńskiej szkoły ziołolecznictwa, od 1945 roku przyjmuje pacjentów z całej Polski. Wśród diagnozowanych chorób coraz częściej mamy do czynienia z dolegliwościami cywilizacyjnymi, będącymi efektem złych nawyków żywieniowych oraz zmniejszonej aktywności fizycznej. Jedną z nich jest cukrzyca typu 2 i związane z nią różnorakie powikłania.
Wzrastająca w naszej populacji liczba pacjentów chorych na cukrzycę lub zagrożonych jej rozwojem sprawia, że do poradni trafia wielu z nich, szukając w fitoterapii uzupełnienia lub alternatywy dla typowego leczenia diabetologicznego. Mamy do dyspozycji wiele surowców roślinnych wspomagających kontrolę poziomu cukru we krwi, a także przeciwdziałających powstawaniu powikłań cukrzycowych. Znajdują się wśród nich surowce rodzime, znane i stosowane od wielu lat, takie jak: ziele i korzeń pokrzywy, ziele rutwicy, kłącze perzu oraz liść borówki czernicy. Ale są także surowce pochodzące z innych rejonów świata, m.in.: korzeń tarczycy bajkalskiej, kora cynamonowca, jak również stosowany od niedawna liść morwy białej. Przepisywane są z nich pacjentom różnego rodzaju preparaty galenowe, m.in. mieszanki ziołowe do zaparzenia oraz nalewki wytwarzane w Aptece Ziołoleczniczej według tradycyjnych receptur bonifraterskich. Na rynku obecne są także liczne preparaty pochodzenia roślinnego oraz suplementy diety wytwarzane przez różne firmy farmaceutyczne polskie i zagraniczne. Wiele z nich jest dostępnych w sprzedaży odręcznej i pacjenci mogą je otrzymać bez recepty. Jednak w większości przypadków niezbędna jest konsultacja lekarska.
Niniejsze opracowanie ma na celu przedstawienie możliwości stosowania leków ziołowych opartych na tradycyjnych recepturach oraz pewnych schematów postępowania w terapii cukrzycy i stanów jej towarzyszących. Powstało ono na podstawie doświadczenia zebranego w trakcie pracy w Poradni Ziołoleczniczej Konwentu Bonifratrów w Łodzi.
Stosowanie surowców roślinnych w cukrzycy
W dużym uproszczeniu cukrzyca jest stanem organizmu, w którym dochodzi do nieprawidłowego podwyższenia poziomu glukozy we krwi, spowodowanego niedoborem albo upośledzeniem wydzielania insuliny przez trzustkę lub zaburzeniem jej działania w tkankach (tzw. insulinoopornością). Przedłużająca się hiperglikemia prowadzi do uszkodzenia w pierwszej kolejności ścian naczyń krwionośnych, co skutkuje różnorodnymi powikłaniami związanymi z szeroko rozumianym niedokrwieniem narządów – serca, ośrodkowego układu nerwowego, nerek, siatkówki oka czy kończyn dolnych.
W cukrzycy typu 1, pojawiającej się zwłaszcza u dzieci i osób młodych, oraz w cukrzycy typu LADA – późno rozwijającej się cukrzycy o podłożu autoimmunologicznym u osób starszych, podstawą postępowania jest specjalistyczna opieka diabetologiczna, czyli dieta wsparta edukacją, modyfikacja stylu życia, odpowiednio dostosowana do konkretnego pacjenta aktywność fizyczna oraz indywidualnie dobrana i kontrolowana insulinoterapia. Stosując fitoterapię w początkowych stadiach cukrzycy typu 1, nie chcemy zwykle ingerować w samo wyrównywanie glikemii, ale staramy się wspomagać odporność pacjentów i leczyć ewentualne choroby współistniejące. Dopiero w późniejszych stadiach, u osób starszych, kiedy insulinoterapia nie zapewnia odpowiedniej kontroli glikemii, wprowadzamy preparaty ziołowe – mieszanki lub pojedyncze zioła wspomagające regulację poziomu glukozy we krwi. Oczywiście, w sytuacji gdy pojawiają się powikłania cukrzycy czy inne choroby, możemy również stosować zioła uzupełniające ich leczenie.
Zupełnie inaczej postępujemy w cukrzycy typu 2 i w tzw. stanach przedcukrzycowych, jak nieprawidłowa tolerancja glukozy i nieprawidłowa glikemia na czczo, którym często towarzyszą nadwaga, otyłość i insulinooporność. W tych sytuacjach już na etapie postępowania niefarmakologicznego, czyli wprowadzania diety cukrzycowej oraz zwiększania aktywności fizycznej, zalecanych przez standardy opieki diabetologicznej, możemy włączyć zioła wspomagające redukcję masy ciała i obniżające poziom glikemii. Wprowadzenie leków ziołowych może wyprzedzić włączenie doustnych leków syntetycznych, odroczyć ich stosowanie, a w niektórych przypadkach może być wystarczające przez długie lata jako jedyna forma terapii.
Leki pochodzenia roślinnego w terapii diabetologicznej mogą być przyjmowane jako pojedyncze surowce roślinne, a także mieszanki złożone z wielu składników przeznaczonych do zaparzania (odwary i napary) oraz w postaci tabletek i nalewek.
Receptury bonifratrów wspomagające terapię cukrzycy
Stany przedcukrzycowe
W tych sytuacjach zależy nam na zapobieganiu rozwojowi cukrzycy, a także modyfikacji lub eliminacji czynników ryzyka, które do niej prowadzą. Lekami ziołowymi możemy wspierać obniżanie glikemii, redukcję podwyższonego poziomu cholesterolu i odchudzenie pacjenta z nadwagą lub otyłością. Zalecana jest także zwiększona aktywność fizyczna, pomocna w spalaniu nadmiaru kalorii. Przykład mieszanki ziołowej stosowanej u pacjentów z nadwagą:
Kozłek lekarski – korzeń 5 g
Mięta pieprzowa – liść 10 g
Len zwyczajny – siemię 10 g
Krwawnik pospolity – ziele 10 g
Rdest ptasi – ziele 10 g
Skrzyp polny – ziele 10 g
Melisa lekarska – liść 10 g
Dziurawiec zwyczajny – ziele 10 g
Mniszek lekarski – korzeń i ziele 10 g
Perz właściwy – kłącze 15 g.
Z powyższej mieszanki, podobnie jak w przypadku większości przepisywanych mieszanek bonifraterskich, sporządzamy odwar w proporcji 2-3 łyżki stołowe mieszanki na 2-3 szklanki wody. Jest to ilość przeznaczona do wypicia w ciągu doby w 2-3 dawkach podawanych przed posiłkami.
Profil działania takiej mieszanki obejmuje wspomaganie pracy wątroby i nerek, regulację układu trawiennego, przyspieszanie przemiany materii, obniżanie poziomu cholesterolu i kwasu moczowego oraz nieznaczne obniżanie poziomu cukru we krwi. Może ona także korzystnie wspierać walkę z nadwagą czy otyłością.
Cukrzyca typu 2
U pacjentów z już rozpoznaną cukrzycą stosujemy mieszanki bardziej zdecydowanie obniżające poziom glikemii. Przykładem może być mieszanka o następującym składzie:
Kozłek lekarski – korzeń 5 g
Perz właściwy – kłącze 5 g
Szałwia lekarska – liść 5 g
Nawłoć pospolita – ziele 5 g
Drapacz lekarski – ziele 5 g
Rdest ptasi – ziele 10 g
Brzoza brodawkowata – liść 10 g
Borówka czernica – liść 10 g
Pokrzywa zwyczajna – liść 15 g
Fasola zwyczajna – naowocnia 30 g.
Po przeanalizowaniu zakresu działania substancji biologicznie aktywnych występujących w trzech najważniejszych składnikach takiego odwaru można stwierdzić jego korzystne właściwości z punktu widzenia cukrzycy.
Korzeń i liść pokrzywy zwyczajnej wykazują przede wszystkim właściwości hamujące aktywność α-glukozydazy (enzymu obecnego w rąbku szczoteczkowym śluzówki jelita cienkiego odpowiedzialnego za transport glukozy do komórek jelitowych), przez co zmniejszają wchłanianie cukru ze światła jelita do krwiobiegu. Dodatkowo surowiec ma działanie moczopędne, wzmacniające i wzmagające odporność.
Liść borówki czernicy obniża poziom glukozy również w mechanizmie hamowania aktywności α-glukozydazy. Ponadto stwierdzono jego działanie obniżające poziom cholesterolu, triglicerydów, kwasu moczowego, a także właściwości przeciwutleniające, przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze. Dodatkowo jest stosowany jako środek przeciwbiegunkowy.
Naowocnia fasoli zwyczajnej obniża poziom cukru we krwi na drodze stymulacji wydzielania insuliny. Wpływa na zmniejszenie insulinooporności oraz działa moczopędnie i reguluje przemianę materii.
Główne kierunki działania powyższej mieszanki ziołowej obejmują: obniżenie glikemii, poprawę wartości lipidogramu, obniżenie masy ciała i regulację przemiany materii. Dodatkowo dzięki obecności zawartych w niej pozostałych surowców uzyskujemy wspomaganie pracy wątroby i nerek, działanie przeciwutleniające i immunostymulujące, wzmocnienie odporności, nieznaczne uspokojenie, a także lekkie działanie hipotensyjne i rozkurczowe. Mieszanka ziołowa jest zatem pomocna w łagodzeniu stanów towarzyszących cukrzycy oraz w terapii innych chorób współistniejących.
Wśród receptur wykonywanych w bonifraterskich aptekach możemy zaproponować też nieco mniej złożone mieszanki, takie jak Diabetofratin i Zioła przeciw cukrzycy:
Diabetofratin:
Mniszek lekarski – korzeń 20 g
Pokrzywa zwyczajna – liść 10 g
Fasola zwyczajna – naowocnia 10 g
lub

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz innych artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Lamer-Zarawska E, Kowal-Gierczak B, Niedworok J. Fitoterapia i leki roślinne. Wyd Lek PZWL, Warszawa 2007.
2. Ożarowski A, Jaroniewski W. Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie. Inst Wyd Zw Zawod, Warszawa 1987.
3. Frohne D. Leksykon roślin leczniczych – Przewodnik Naukowy. MedPharm, Wrocław 2010.
4. Herold G. Medycyna wewnętrzna. Wyd Lek PZWL, Warszawa 2004.
otrzymano: 2019-01-02
zaakceptowano do druku: 2019-01-25

Adres do korespondencji:
*lek. med. Marcin Samosiej
Poradnia Ziołolecznicza Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Konwentu Bonifratrów
ul. Kosynierów Gdyńskich 61a, 93-357 Łódź
tel.: +48 (42) 685-51-17
e-mail: m.samosiej@op.pl

Postępy Fitoterapii 1/2019
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii