Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Medycyna Rodzinna 2/2001, s. 76-78
Andrzej Czernikiewicz
Zasady diagnozy i terapii depresji dla lekarzy rodzinnych. Pytania i odpowiedzi.
Część I. Czym jest depresja?
Diagnostic and treatment guidelines of depression for general practotioners. Questions and answers.
Part I. What is depression?
Kierownik Kliniki Chorób Psychicznych Akademii Medycznej w Białymstoku
Summary
Depression is a serious medical illness that disrupts a person´s mood, behavior, thought processes, and physical health. With correct diagnosis and adequate treatment a large majority of people imrove significantly. This study in a form of "questions and answers” should be useful for GPs in depression diagnosis.
Praca niniejsza ma na celu przybliżenie tak częstego problemu zdrowotnego jakim współcześnie jest depresja, do grupy lekarzy, do których pacjenci z depresją zgłaszają się najczęściej, a więc do lekarzy rodzinnych. Czasy psychiatrii wielkich szpitali psychiatrycznych, gdzie leczono pacjentów depresyjnych na szczęście już minęły, i można stwierdzić, iż ok. 80% osób z rozpoznaniem depresji leczyć się będzie u lekarzy rodzinnych. Z drugiej strony ok. połowa wszystkich przypadków depresji pozostaje nierozpoznana, a więc nie jest również leczona w sposób właściwy (2). Zamieszczone poniżej odpowiedzi na najczęstsze pytania stawiane sobie przez lekarza w sytuacji kontakty z osobą smutną czy przygnębioną mają dopomóc lekarzom rodzinnym we właściwej diagnozie co będzie wstępem do terapii antydepresyjnej, o czym w drugiej części tej pracy.
  • Co to jest depresja, jakie są jej typowe objawy? Depresja (epizod depresyjny, duża depresja) to zaburzenie psychiczne w przebiegu, którego występują typowe objawy depresyjne, które narastają dosyć szybko (zwykle w ciągu kilku tygodni), a funkcjonowanie chorej osoby jest upośledzone przez większość czasu. Najbardziej typowymi objawami depresji są: uczucie smutku lub zobojętnienia, oraz znaczący spadek zainteresowań, lub aktywności. Dodatkowymi objawami są: zaburzenia snu (szczególnie budzenie się w nocy, budzenie się nad ranem); spadek lub wzrost wagi (znaczący, bo o ok. 2 kg w ciągu 2 tygodni), lub znaczące zmiany łaknienia; spowolnienie ruchowe, lub niepokój ruchowy (niepokój – często u osób w wieku podeszłym); uczucie zmęczenia, osłabienia; poczucie braku własnej wartości, lub poczucie winy; spadek zdolności do podejmowania decyzji, lub kłopoty w koncentracji; powracające myśli o śmierci, lub plany samobójstwa. Występowanie przez większość czasu, w okresie ostatnich dwu tygodni, co najmniej jednego z dwu objawów głównych, i co najmniej czterech objawów dodatkowych świadczy o depresji (lub wystąpienie dwu objawów głównych i trzech objawów dodatkowych) (1).
  • Obrazują to kryteria diagnostyczne ze skali MINI (4) (tab. 1).
    Tabela 1. Epizod depresji (numery statystyczne wg ICD-10) F.32. lub F.33.
    A1 Pacjent był stale depresyjny lub smutny przez większość dnia, większość dni w okresie ostatnich 2 tygodni...nietak
    A2 W okresie ostatnich 2 tygodni mniej interesował się większością spraw lub mniej cieszył się sprawami, które zwykle sprawiały mu przyjemność... Jeśli pacjent nie spełnia ani A1 ani A2, zakreśl A4b i przejdź do B1nietak
    A3 W okresie ostatnich 2 tygodni, pacjent przez większość czasu...  
    A3aJego apetyt zmienił się istotnie, lub jego waga wzrosła lub spadła o min. 4 kg, bez celowej diety... nietak
     bMiał kłopoty ze snem prawie każdej nocynietak
     cMówił lub poruszał się wolniej niż zwykle, lub był niespokojny, lub nie mógł usiedzieć w miejscu... nietak
     dBył wyczerpany lub bez zwykłej energii... nietak
     eCzuł się bezwartościowy lub winny... nietak
     fMiał kłopoty w koncentracji lub podejmowaniu decyzji... nietak
     gRozważał samouszkodzenie, samobójstwo, lub chciał umrzeć... nietak
    A4aCzy są 3 lub więcej tak na pytania A3, lub 4 lub więcej tak na pytania A3 (jeśli na punkty A1, A2 była tylko jedna odpowiedź tak)nietak
     bEpizod depresji = A1 & A4a lub A2 & A4anietak
  • Czym jest dystymia? Dystymia (dawniej określana jako: nerwica depresyjna), to „lżejsza” postać depresji (tzw. mniejsza depresja), jednakże o bardziej przewlekłym przebiegu, a często o gorszej, w porównaniu z dużą depresją, odpowiedzi na leki antydepresyjne. Ludzie z dystymią są postrzegani przez otoczenie jako nieporadni, leniwi, czy mało energiczni (3). Niektóre osoby z dystymią mogą mieć również epizody dużej depresji – określane jest to jako „podwójna depresja”.
  • Diagnozę dystymii obrazują kryteria rozpoznawcze ze skali MINI (tab. 2).
    Tabela 2. Dystymia (numer staystyczny wg ICD-10) F.34.1
    B1 Pacjent czuł się smutny, depresyjny przez większość czasu w okresie ostatnich 2 lat... nietak
    B2 Miał, w okresie ostatnich 2 lat, okresy lepszego samopoczucia dłuższe niż 2 miesiące... nietak
    B3 Czy w okresie ostatnich 2 lat, przez większość czasu...   
     aMiał znaczące zmiany łaknienia... nietak
     bMiał kłopoty ze snem, lub spał zbyt wiele... nietak
     cBył zmęczony lub bez zwykłej energii... nietak
     dStracił pewność siebie... nietak
     eMiał kłopoty w koncentracji lub podejmowaniu decyzji... nietak
     fMiał poczucie beznadziejności...nietak
    B4 Objawy ww. pogorszyły funkcjonowanie pacjenta w jego podstawowych rolachnietak
      Jeśli A1 tak, i A2 nie, i 2 lub więcej odpowiedzi na tak z B3 & odpowiedź na B4 tak - to rozpoznaniem jest dystymia... nietak
  • Co to jest „depresja sezonowa”? To postać zaburzenia depresyjnego, którego objawy powracają zimą, lub jesienią. Skracanie się dnia jest czynnikiem, który wyzwala objawy depresyjne, dlatego jedną z metod terapii jest „terapia światłem”, polegająca na ekspozycji chorego na jasne światło, o pełnym spektrum światła słonecznego. Najczęściej depresja sezonowa manifestuje się spadkiem energii, zwiększoną potrzebą snu i chęcią spożywania węglowodanów, np. słodyczy (1).
  • Co to jest „depresja endogenna”? Termin ten nie funkcjonuje w systemach diagnostycznych. Określa on depresję ze względu na jej „wewnętrzne” (endogenne) przyczyny, odnosi się do epizodu depresyjnego (nie do dystymii), zwykle jest synonimem melancholii, czyli depresji typowej, a więc depresji ze znacznym spadkiem nastroju, anhedonią, spadkiem łaknienia, skróceniem snu i gorszym samopoczuciem w godzinach rannych.
  • Co to jest „depresja atypowa”? To właśnie depresja bez cech melancholii, a więc zwykle z lepszym samopoczuciem w godzinach wieczornych, wzrostem łaknienia i potrzeby snu, uczuciem cięzkości kończyn. Często depresja atypowa ma cechy depresji sezonowej.
  • Czym różni się epizod depresyjny od „reakcji żałoby”? W przebiegu normalnej reakcji na stratę bliskiej osoby, reakcji żałoby, może rozwinąć się pełny zespół depresyjny. Jednakże przedłużanie się objawów depresyjnych, które trwają ponad pół roku, oraz wyraźne cechy poczucia bezwartościowości, wyraźne spowolnienie ruchowe, a wreszcie przedłużające się złe funkcjonowanie ogólne, może świadczyć o tym, że jest to raczej początek epizodu depresji, w którym sytuacja straty była tylko czynnikiem „spustowym” (wyzwalającym) dla „dużej depresji”.
  • Co to jest depresja maskowana? U części chorych na depresję objawy smutku, czy spadku zainteresowań mogą być niezauważalne, natomiast mogą oni cierpieć na liczne dolegliwości bólowe, czy zgłaszać inne skargi somatyczne, np. zaburzenia snu, spadek łaknienia, czy uczucie osłabienia. Jeśli dolegliwości te nie znajdują odbicia w stanie somatycznym chorych, nie reagują na leki „somatyczne” (np. przeciwbólowe), nasilają się w godzinach rannych, a w rodzinie chorego można zidentyfikować przypadki depresji, to mamy do czynienia z depresją maskowaną, a więc taką postacią depresji, w której typowe objawy depresyjne nie są na pierwszym planie. Depresja maskowana jest zwykle postacią depresji endogennej.
  • Jaki jest typowy przebieg zaburzeń depresyjnych? Depresja jest w dużej mierze chorobą nawracającą, wystąpienie pierwszego epizodu depresyjnego daje ryzyko około 50%, że w przyszłości taki epizod może się powtórzyć. Z drugiej strony, u tych osób, które miały więcej, niż jeden epizod depresji, pomiędzy zaostrzeniami utrzymuje się zwykle dobra aktywność ogólna i dobre samopoczucie (1).
  • Jakie są przyczyny depresji? Jest ich bardzo wiele, ale można wydzielić trzy grupy czynników przyczynowych depresji. Pierwsza grupa to tzw. czynniki endogenne – a więc wrodzona predyspozycja do wystąpienia depresji (ta grupa czynników omówiona jest w odpowiedzi na następne pytanie). Druga grupa to tzw. czynniki organiczne, np. współistnienie depresji z chorobami układu hormonalnego, przewlekłymi chorobami mózgu (np. choroba Parkinsona), czy wyzwalanie depresji przez niektóre leki. Trzecia grupa to tzw. stresory psychosocjalne, a więc np. rozwój depresji po rozpadzie małżeństwa, utracie pracy, czy stracie bliskiej osoby.
  • Czy depresja jest dziedziczna? Na pewno nie w ogólnie znanym rozumieniu. Oznacza to, iż jeśli ktoś zachorował na depresję, lub zachorował jego partner, to ryzyko zachorowania przez ich dzieci jest tylko niewiele większe niż u ludzi, w których rodzinach depresja w ogóle nie występowała. Oznacza to to, iż dziedziczy się tylko pewne predyspozycje do depresji, a nie samą chorobę. Dopiero występowanie pewnych czynników takich jak np. strata kogoś bliskiego, czy też klimakterium mogą ujawnić predyspozycje do depresji i spowodować, że ktoś na nią zachoruje.
  • Czym wyróżnia się depresja u osób w podeszłym wieku? Depresja u osób wieku podeszłym występuje częściej niż w innych grupach wiekowych. Przyczyny tej depresji (dawniej niezbyt poprawnie nazywanej depresją inwolucyjną) mogą być bardzo różne, natomiast obraz kliniczny depresji wieku podeszłego wyróżnia się: licznymi dolegliwościami bólowymi, skargami na kłopoty z pamięcią, oraz częstszym występowaniem niepokoju ruchowego i psychicznego.
  • Jakie są skutki depresji? Jest ich równie dużo, ale wymieńmy te najważniejsze.
  • Ludzie z depresją mają, o czym dobrze pewnie wiesz, skłonności samobójcze.
  • W przebiegu depresji gorzej leczą się inne choroby, w tym również choroby fizyczne.
  • Z powodu zaostrzeń depresji ludzie na nią chorujący, w okresie jej zaostrzeń, mają trudności w wykonywaniu pracy zawodowej, co może u ich pracodawców powodować chęć do ich zwolnienia z pracy.
  • W jakim wieku można zachorować na depresję? Tak naprawdę to w każdym. Szczyt zachorowania to jednak zwykle czwarta dekada życia, oraz wiek podeszły.
  • Tak więc leczenie depresji jest nie tylko aktywną redukcją objawów aktualnego epizodu, ale również profilaktyką nawrotów zaburzenia, a także czynnikiem istotnie poprawiającym jakość życia chorych. O zasadach terapii depresji w drugiej części tej pracy.
    Piśmiennictwo
    1. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. APPI, Washington DC, 1994. 2. Herguetta T., Lecrubier Y.: Managament of Affective Disorders Program. Inserm U302, 1998. 3. Sartorius N.: Przewodnik po ICD-10. Medical Press, Gdańsk, 1997. 4. Sheehan D. Lecrubier Y.: M.I.N.I. 4.0., Geneva, 1995.
    Medycyna Rodzinna 2/2001
    Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna