Ludzkie koronawirusy - autor: Krzysztof Pyrć z Zakładu Mikrobiologii, Wydział Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii, Uniwersytet Jagielloński, Kraków

Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 4/2019, s. 289-306 | DOI: 10.25121/PF.2019.20.4.289
dr n. med. Karina Schönknecht
Streszczenia prac zaprezentowanych na Bonifraterskiej Konferencji Ziołolecznictwa 2019 w Warszawie
Kierownik Działu Informacji Naukowej
Bonifraterska Konferencja 2019 pt. „Fitoterapia, Tradycja, Współczesność, Perspektywy rozwoju”, odbyła się w dniu 29 listopada 2019 roku w Centrum Medycznym Bonifratrów w Warszawie. Została ona zorganizowana przez Prowincję Polskiego Zakonu Bonifratrów przy współudziale Sekcji Fitoterapii Polskiego Towarzystwa Lekarskiego oraz Centrum Medycznego Bonifratrów w Warszawie.
 
Wykłady plenarne
 
Prowincjał brat Łukasz Dmowski OH
1. Od decoctum po PET, czyli 450 lat bonifraterskiego szpitalnictwa
Konwent Bonifratrów pw. św. Ryszarda Pampuri w Warszawie
Bonifratrzy to Zakon Szpitalny Świętego Jana Bożego (1495-1550), który powstał w hiszpańskiej Grenadzie. Na przełomie XVI i XVII wieku fundowano liczne konwenty nie tylko w Europie (w tym w Polsce, w Krakowie w 1609 roku), ale i w Nowym Świecie (np. w Kolumbii w 1596 roku), a to wszystko dzięki fachowości braci w zakresie leczenia i pielęgnowania chorych. Bracia ślubują szpitalnictwo (od łac. hospitalitas ? gościnność), zobowiązując się do troski i otwartości na potrzeby drugiego człowieka ? niezależnie od jego pochodzenia czy wyznania. Wkład bonifratrów w rozwój nauk medycznych to m.in. wprowadzenie dokumentacji medycznej ? ksiąg chorych, przeprowadzenie pierwszego w Europie znieczulenia z zastosowaniem eteru (Celestyn Opitz, 1847 rok), rozpowszechnianie wiedzy medycznej poprzez poradniki dla ubogich warstw społeczeństwa (Ludwik Perzyna, lata 1742-1800; brat ten wprowadził do polskiego języka medycznego takie terminy, jak „położna” czy „surowica”). Obecnie bonifratrzy to bracia (na świecie jest ich ok. 1040) i współpracownicy świeccy (ok. 50 tys.), którzy prowadzą blisko 400 ośrodków pomocy i centrów medycznych, w tym szpitale w Afryce Zachodniej, w których walczono z epidemią wirusa Ebola na przełomie lat 2014/2015.
Tradycją Polskiej Prowincji Zakonu Szpitalnego jest ziołolecznictwo. Zostało ono zapoczątkowane przed II wojną światową w Wilnie przez braci ? magistrów farmacji. W aptekach bonifraterskich dostępne są zarówno gotowe preparaty ziołowe w postaci nalewek czy herbatek, jak i przeznaczone do zaparzania zioła sypkie. Ich zestawy są dobierane indywidualnie podczas wizyty pacjenta w jednej z poradni ziołolecznictwa działających przy konwentach w Łodzi, Warszawie, Krakowie, Wrocławiu i Cieszynie.
Polska Prowincja Zakonu Szpitalnego prowadzi obecnie 4 szpitale: w Katowicach, Krakowie, Łodzi i Piaskach, hospicjum stacjonarne we Wrocławiu, 11 hospicjów domowych na Dolnym i Górnym Śląsku, jednostki pomocy społecznej w Iwoniczu, Cieszynie, Konarach i Zebrzydowicach oraz dom seniora i poradnie specjalistyczne w Warszawie, dom pomocy w Prudniku, stację opieki środowiskowej w Drohobyczu; polscy bonifratrzy posługują ponadto w Rzymie i Nazarecie. Wspomniane wyżej szpitale i domy pomocy powróciły pod zarząd zakonu po 1989 roku. W ostatnich latach unowocześniana została forma prawna szpitali bonifraterskich ? Zakonu Szpitalnego z ośrodków istniejących przy konwencie na spółki z o.o., których wyłącznym właścicielem jest zakon.
Bonifratrzy działający w 55 krajach świata promują szpitalnictwo, które charakteryzuje się szacunkiem dla drugiego człowieka, odpowiedzialnością, uwzględnianiem duchowego wymiaru człowieka i stale udoskonalaną jakością. Dzięki zaangażowaniu osób świeckich, pomimo malejącej liczby braci, obejmują oni opieką coraz większą liczbę ludzi potrzebujących pomocy, oferując im nie tylko tradycyjne nalewki, odwary (decocta), ale także nowoczesne metody lecznicze i diagnostyczne, jak tzw. PET, czyli pozytronową tomografię emisyjną, która wkrótce będzie działać w naszym szpitalu w Nazarecie.
 
Prof. dr hab. n. farm. Anita Magowska
2. Fitoterapia w ujęciu historycznym
Katedra i Zakład Historii i Filozofii Nauk Medycznych, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
Praca przedstawia fitoterapię w ujęciu historycznym, a więc wszystko to, co wyróżnia ją jako dziedzinę medycyny i wpływa na jej popularność, a w konsekwencji oddziałuje na rynek leków roślinnych. W ciągu wieków, zależnie od etapu rozwoju nauki, a także czynników ekonomicznych, politycznych i społecznych te same aspekty fitoterapii mogły być uznane za jej słabą lub mocną stronę. I tak, wielokierunkowe działanie roślin leczniczych było cenione przez lekarzy do XVII wieku, w którym przeprowadzono pierwsze analizy związków chemicznych stosowanych w medycynie. Ówczesna metodyka badawcza nie pozwalała jednak na ocenę jakościową, ilościową i farmakologiczną surowców roślinnych zawierających wiele składników. W miarę wprowadzania do terapii coraz to nowych związków chemicznych, lekarze wycofywali się z ziołolecznictwa. Dopiero w XXI wieku nowe technologie badawcze i metody molekularne dostarczyły dowodów naukowych na znaczenie leków roślinnych w terapii tych chorób, wobec których medycyna pozostaje w dużym stopniu bezradna, jak: nowotwory, cukrzyca, choroby neurodegeneracyjne i psychiczne. Tak szerokie zastosowanie znalazły przede wszystkim rośliny lecznicze stosowane w chińskiej medycynie tradycyjnej, a w mniejszym stopniu w innych egzotycznych systemach lecznictwa, jak Unani czy Siddha.
Postęp naukowo-techniczny przeorientował także badania nad roślinami leczniczymi i praktykę ich wytwarzania, a ponadto wyznaczył nową strategię kontroli jakości leków roślinnych. Obecne standardy oceny ich jakości trzeba uznać za mocną stronę fitoterapii, ale wysoki koszt ich zapewniania spowodował wykluczenie z rynku wielu małych firm. Słabą stroną fitoterapii pozostaje brak całkowitej harmonizacji handlu międzynarodowego surowcami roślinnymi i ich przetworami. W poszczególnych państwach obowiązują wprawdzie różne regulacje prawne, ale trendy w tym zakresie wyznaczają mocarstwa ekonomiczne, takie jak USA i Niemcy. Swobodzie handlu międzynarodowego sprzyja rejestrowanie części przetworów roślin leczniczych jako suplementów diety lub dodatków do żywności. Osobnym wątkiem jest wpływ ustroju politycznego na popularność leków roślinnych. Władze komunistycznej Polski wspomagały rozwój ziołolecznictwa, aby uniknąć drogiego importu leków z Zachodu. Mimochodem w ten sposób podtrzymały wielowiekowe polskie tradycje samoleczenia ziołami.
 
SESJA NR 1A
Badania nad aktywnością biologiczną produktów pochodzenia roślinnego
 
Mgr farm. Mateusz Wieczorek, dr n. farm. Elżbieta Studzińska-Sroka, dr hab. n. farm. Judyta Cielecka-Piontek, prof. UM
1. Ocena właściwości przeciwcukrzycowych wybranych preparatów roślinnych dostępnych w Polsce
Katedra i Zakład Farmakognozji, Wydział Farmaceutyczny, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
Wstęp. Dane Międzynarodowej Federacji Diabetologicznej (International Diabetes Federation ? IDF) wskazują, że w 2016 roku na świecie było 425 mln chorych na cukrzycę, w tym w Polsce około 2 mln osób. W związku z rosnącym problemem, ogromnym wyzwaniem dla współczesnej nauki jest poszukiwanie leków przeciwcukrzycowych. Zarówno medycyna tradycyjna, jak i dane naukowe dowodzą, że stosowanie ekstraktów roślinnych może okazać się skutecznym sposobem na obniżenie łagodnej hiperglikemii pojawiającej się w początkowych stadiach cukrzycy. Ich działanie często polega na hamowaniu α-glukozydazy znajdującej się w rąbku szczoteczkowym jelita cienkiego, odpowiedzialnej za konwersję polisacharydów do cukrów prostych, i w efekcie na hamowaniu wchłaniania glukozy oraz zmniejszeniu glikemii poposiłkowej. Działanie ochronne ekstraktów roślinnych u chorych na cukrzycę jest wyrażone potencjałem ich działania przeciwutleniającego. Celem prowadzonych badań była ocena zadeklarowanego działania hipoglikemicznego herbatek ziołowych typu fix, dostępnych na polskim rynku. Weryfikację działania hipoglikemicznego przeprowadzono, badając zdolność hamowania α-glukozydazy, jak również aktywność przeciwutleniającą naparów sporządzonych z herbatek ziołowych. W odniesieniu do potencjału przeciwutleniającego dodatkowo w badanych herbatkach ziołowych oceniano całkowitą zawartość polifenoli, w tym flawonoidów.
Materiał i metody. Analizowano 9 preparatów handlowych w postaci ziołowych herbatek typu fix dostępnych w Polsce. Dla każdego z preparatów sporządzono napar (w proporcji 2 g/200 ml wrzącej wody; zaparzanie pod przykryciem przez 15 min), który następnie zagęszczano przy użyciu wyparki próżniowej. Zdolność hamowania α-glukozydazy oceniano in vitro metodą spektrofotometryczną, stosując jako substrat p-nitrofenylo-α-D-glukopiranozyd. Właściwości przeciwutleniające badano metodami z DPPH oraz CUPRAC, sumę polifenoli określano przy użyciu odczynnika Folin-Ciocalteu, podczas gdy zawartość flawonoidów oceniano, stosując chlorek glinowy.
Wyniki. Produktami najsilniej hamującymi enzym (hamowanie przy najniższym stężeniu wynosiło odpowiednio 94 i 87%) były preparaty zawierające: liść morwy (70%) i korę cynamonu (30%), jak również mieszanka składająca się z morwy białej (15,4%), owocu czarnej porzeczki (29%), owocu aronii (29%), owocu jabłoni (26%), a także łuski gryki (0,3%) i naowocni fasoli (0,3%). Wspomniane preparaty miały również wysoką aktywność przeciwutleniającą. Wykazano, że zawartość polifenoli, w tym flawonoidów, koreluje z aktywnością hamowania α-glukozydazy.
Wnioski. Uzyskane wyniki wskazują, że roślinne suplementy diety w postaci herbatek typu fix wykazują aktywność hipoglikemiczną i przeciwutleniającą. Otrzymane wyniki dostarczają więc wskazówek przy wyborze kompozycji ziołowej, która mogłaby być zastosowana pomocniczo w walce z chorobą. W celu oceny wpływu przyjmowanych naparów na poziom cukru we krwi potrzebne są jednak dalsze badania o charakterze klinicznym.
 
Dr n. biol. Julita Nowakowska1, dr n. med. Monika Kolanowska2, Julia Cyran1, 3, prof. dr hab. n. chem. Krzysztof Gulewicz4
2. Ocena aktywności biologicznej preparatów z kory Uncaria tomentosa: Wilcaccora Impulso i Ganomix
1Pracownia Mikroskopii Elektronowej i Konfokalnej, Wydział Biologii, Uniwersytet Warszawski
2Laboratorium Genetyki Nowotworów Człowieka, Centrum Nowych Technologii Uniwersytetu Warszawskiego
3Centrum Biostruktury, Zakład Immunologii, Warszawski Uniwersytet Medyczny
4Instytut Chemii Bioorganicznej, Polska Akademia Nauk, Poznań
Wstęp. Uncaria tomentosa (Willd.) DC. znana w Polsce pod nazwą wilkakora jest zdrewniałą lianą, należącą do rodziny Rubiaceae, rosnącą w wilgotnych lasach Ameryki Środkowej i Południowej. Preparaty przygotowywane z kory, liści lub korzeni były i są podstawą naturalnej medycyny tamtych rejonów świata. Właściwości lecznicze warunkują aktywne biologicznie składniki, takie jak: tetracykliczne i pentacykliczne alkaloidy indolowe i oksoindolowe, triterpeny, glikozydy kwasu chinowego, flawonoidy, katechiny, procyjanidyny i inne. Obecność tych związków sprawia, że ekstrakty z Uncaria tomentosa działają przeciwwirusowo, immunostymulująco i antyproliferacyjnie. Ze względu na te właściwości preparaty z Uncaria tomentosa są stosowane m.in. we wspomaganiu leczenia zakażeń wirusowych, zaburzeń immunologicznych czy chorób nowotworowych. Z kolei zarodniki grzyba Reishi to znany w ludowej medycynie azjatyckiej surowiec, wykazujący in vitro szeroki zakres działania, m.in. hamowanie proliferacji komórek nowotworowych.
Materiał i metody. Przebadano aktywność preparatu Wilcaccora Impulso (atomizowany ekstrakt z kory Uncaria tomentosa i Ganomix (mieszanka rozdrobnionej kory Uncaria i sproszkowanych zarodników Reishi)). Kontrolę stanowiła sproszkowana kora Uncaria tomentosa. Preparaty Wilcaccora Impulso i Ganomix wytworzone zostały na bazie tej samej kory co kontrola i pochodziły z tego samego źródła (Centrum Ziołolecznictwa „Wilcaccora” w Łomiankach). Preparaty ekstrahowano wodą w temperaturze 80°C, a następnie odwirowywano. Aktywność biologiczną ekstraktów przebadano, wykorzystując roślinny test Allium, a ich właściwości przeciwnowotworowe przebadano w warunkach in vitro na komórkach MCF-7 (linia estrogenozależnego gruczolaka piersi).
Wyniki. Badania przeprowadzone za pomocą testu Allium wykazały, że wszystkie badane preparaty charakteryzowały się wysoką aktywnością biologiczną, a jednocześnie nie wykazywały właściwości cytotoksycznych ani mutagennych. Najsilniejsze działanie antymitotyczne wykazał preparat Wilcaccora Impulso, który spowodował prawie całkowite zahamowanie podziałów komórek nowotworowych gruczolaka piersi. Ganomix i wodny ekstrakt z kory Uncaria tomentosa również działały antymitotycznie, ale dopiero po zastosowaniu wyższych stężeń, przy czym preparat Ganomix wykazywał większą aktywność niż wodny ekstrakt ze sproszkowanej kory (kontrola).().
Wnioski. Przebadane preparaty z kory Uncaria tomentosa wykazują in vitro wysoką aktywność antymitotyczną wobec komórek linii estrogenozależnego gruczolaka piersi. Wyższa aktywność biologiczna preparatu Wilcaccora Impulso w porównaniu z preparatem Ganomix i kontrolą wskazuje na wyższą zawartość związków biologicznie aktywnych w atomizowanym ekstrakcie. Bardzo wysokie rozdrobnienie atomizowanej kory wpływa istotnie na wydajność ekstrakcji, a tym samym na wzrost stężenia związków biologicznie aktywnych. Natomiast wyższa aktywność biologiczna preparatu Ganomix, w porównaniu ze sproszkowaną korą Uncaria tomentosa (kontrola), może wynikać z dodatkowego działania biologicznego składników grzyba Reishi lub z efektu synergistycznego. W badaniach nie wykazano działania cytotoksycznego ani mutagennego żadnego z preparatów.
 
Dr n. farm. Anna Głowniak-Lipa1, dr hab. n. farm. Izabela Korona-Głowniak2, dr hab. n. farm. Agnieszka Ludwiczuk2,, dr hab. n. farm. Tomasz Baj2, prof. dr hab. n. farm. Anna Malm2
3. Olejki eteryczne w terapii zakażeń Helicobacter pylori
1Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie
2Uniwesytet Medyczny w Lublinie
Wstęp. Helicobacter pylori, drobnoustrój chorobotwórczy błony śluzowej żołądka człowieka, w 1994 roku został uznany za czynnik rakotwórczy I klasy przez Międzynarodową Agencję Badań Nad Rakiem (IARC), ponieważ według danych statystycznych zakażenie H. pylori w 1-2% przypadków prowadzi do raka żołądka, a także jest główną przyczyną rozwoju chłoniaków typu MALT (ang. mucosa associated lymphoid tissue lymphoma). Może także powodować szereg innych chorób, m.in. dyspepsję, wrzody żołądka i dwunastnicy (10-20%), chorobę Mènètriera, niedokrwistość z niedoboru żelaza o niewyjaśnionej etiologii, idiopatyczną plamicę małopłytkową, niedobór witaminy B12, choroby układu krążenia. Skala problemu jest duża, ponieważ H. pylori jest przyczyną zakażeń ponad połowy ludzkości. Jednocześnie bakteria ta cechuje się częstą lekoopornością, dlatego w celu jej eradykacji zaleca się terapię 2-3 antybiotykami lub chemioterapeutykami, co z kolei naraża pacjenta na działania niepożądane. Po skutecznej eradykacji istnieje duże ryzyko powtórnego zakażenia. A zatem istnieje potrzeba poszukiwania alternatywnych metod terapii zakażeń H. pylori.
Materiał i metody. Prezentowane badania polegały przede wszystkim na ocenie aktywności in vitro wybranych olejków eterycznych, dostępnych na rynku w Polsce, wobec klinicznych szczepów H. pylori, zarówno wrażliwych, jak i opornych na antybiotyki i chemioterapeutyki stosowane w terapii. Ocenę przeprowadzano na podstawie wartości najmniejszego stężenia hamującego (MIC) uzyskanych w badaniu metodą rozcieńczeń w podłożu stałym, z uwzględnieniem oznaczenia MIC50 i MIC90, czyli wartości hamujących odpowiednio 50 i 90% badanych szczepów. Oceniano także wpływ wytypowanych olejków na aktywność bakteryjnej ureazy H. pylori, a także określano ich aktywność przeciwutleniającą. Wybrane olejki poddano również analizie fitochemicznej metodą GC-MS, a uzyskane wyniki oceniano statystycznie metodą PCA (analiza głównych składowych), umożliwiającą podział badanych olejków na grupy fitochemiczne.
Wyniki. Najaktywniejsze wobec klinicznych szczepów H. pylori były olejki oregano i cedrowy, które wykazały wartości MIC90 = 62,5 mg/l, przy czym wykazywały one podobną aktywność zarówno wobec szczepów klinicznych wrażliwych, jak i opornych na antybiotyki i chemioterapeutyki najczęściej stosowane w terapii zakażeń H. pylori. Olejek cedrowy wykazywał wysoką zdolność hamowania aktywności ureazy (IC50 = 5,3 mg/l).
Wnioski. Wyniki powyższych badań wskazują na możliwość stosowania olejku cedrowego (Oleum Juniperi) we wspomaganiu terapii zakażeń H. pylori, w przypadku szczepów opornych na najczęściej stosowane antybiotyki i chemioterapeutyki, jak również w przypadku niepowodzenia wcześniejszego leczenia.
 
Dr hab. n. med. Monika Sienkiewicz1, dr n. farm. Ewa Kochan2, prof. dr. hab. n. med. Edward Kowalczyk3, prof. dr. hab. n. med. Barbara Dołęgowska4, mgr inż. Paweł Kwiatkowski4
4. Aktywność olejków eterycznych i ich składników w połączeniach z chemicznymi substancjami przeciwbakteryjnymi
1Zakład Alergologii i Rehabilitacji Oddechowej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi
2Zakład Biotechnologii Farmaceutycznej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi
3Zakład Farmakologii i Toksykologii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi
4Katedra Mikrobiologii, Immunologii i Medycyny Laboratoryjnej, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie
Wstęp. Uporczywe zakażenia, powodowane przez bakterie oporne na antybiotyki, niosą potrzebę znalezienia skutecznych środków przeciwdrobnoustrojowych. Ze względu na rozprzestrzenianie się kolonizujących błony śluzowe nosa szczepów Staphylococcus aureus MRSA, istotne jest poszukiwanie substancji, które będą zapobiegać przenoszeniu oporności na mupirocynę. Przyczyną trudności w leczeniu są również szczepy S. aureus MSSA o różnych wzorach oporności oraz szczepy o wzorze oporności MLSB. Z kolei nowym wyzwaniem są szczepy Klebsiella pneumoniae New Delhi, wytwarzające enzym NDM-1. Celem badań było określenie aktywności wybranych olejków eterycznych i ich składników oddzielnie oraz w połączeniach z chemicznymi środkami przeciwbakteryjnymi.
Materiały i metody. Aktywność olejku geraniowego wobec Staphylococcus aureus MRSA i MLSB oraz wpływ olejku z kopru włoskiego i trans-anetolu na aktywność mupirocyny wobec szczepów izolowanych od bezobjawowych nosicieli badano za pomocą metody rozcieńczeń w agarze, E-testu i metody dyfuzyjno-krążkowej. Połączenie olejku z kopru włoskiego z H2O2 wobec szczepów MRSA i MSSA badano metodą szachownicy. Aktywność mupirocyny i składników olejków eterycznych wobec MRSAMupS i MRSAMupRL określano metodą mikrorozcieńczeń w bulionie. Do oceny działania olejków: kminkowego, z kopru włoskiego, mięty pieprzowej, geraniowego, bazyliowego, goździkowego, tymiankowego, z szałwii muszkatołowej i lawendowego w połączeniu z gentamycyną, wobec szczepów K. pneumoniae, o wzorze oporności ESBL i NDM-1, także użyto metody szachownicy. Skład olejków eterycznych analizowano metodą GC-MS.
Wyniki. Olejek geraniowy hamował wzrost szczepów S. aureus MRSA. Olejek z kopru włoskiego w stężeniach 2,0 i 2,5% wykazywał aktywność wobec 76,7% szczepów MRSA, podczas gdy trans-anetol działał w stężeniach > 4,0%. Wartości MIC dla mupirocyny w połączeniu z olejkiem z kopru włoskiego i trans-anetolem były niższe od 0,064 μg/ml. Olejek z kopru włoskiego zwiększał strefy zahamowania wokół krążków z cefoksytyną, mupirocyną, kotrimoksazolem i ciprofloksacyną. Kombinacje olejku z kopru włoskiego i H2O2 wykazały również działanie synergistyczne wobec S. aureus. Stwierdzono także działanie synergistyczne 1,8-cineolu w połączeniu z mupirocyną wobec szczepów MRSAMupS i MRSAMupRL. Działanie synergistyczne wykazano również w przypadku mentonu i mupirocyny wobec MRSAMupS. Eugenol, karwakrol i trans-anetol wykazały działanie addytywne z mupirocyną wobec szczepów MRSAMupRL. Olejek miętowy z gentamycyną działał ponadto synergistycznie wobec szczepów K. pneumoniae o wzorach oporności ESBL i NDM-1. Olejek kminkowy wykazywał z kolei działanie synergistyczne z gentamycyną w stosunku do bakterii K. pneumoniae o wzorze oporności ESBL.
Wnioski. Olejek geraniowy może być stosowany jako dodatek do preparatów przeciwgronkowcowych. Dobre efekty uzyskuje się przy połączeniu mupirocyny z olejkiem z kopru włoskiego, trans-anetolem, 1,8-cyneolem, mentonem, eugenolem i karwakrolem. Ze względu na synergistyczne działanie gentamycyny i olejku z mięty pieprzowej połączenie to można wykorzystać w leczeniu zakażeń wywołanych przez K. pneumoniae New Delhi.
 
SESJA NR 1B
Postępy technologii farmaceutycznej produktów pochodzenia roślinnego
 
Prof. dr hab. n. farm. Małgorzata Sznitowska
1. Rozwój technologiczny dermatologicznych roślinnych produktów leczniczych
Katedra i Zakład Farmacji Stosowanej, Gdański Uniwersytet Medyczny
Wstęp. Na rozwój produktu leczniczego składają się badania technologiczne, które muszą uwzględniać nie tylko metodę wytwarzania czy trwałość, ale przede wszystkim założone cechy biofarmaceutyczne. To te cechy decydują, jaka jest forma aplikacyjna produktu, podłoże i substancje pomocnicze, a także jaki będzie wymagany zakres badań biodostępności lub biorównoważności.
Zakres wymaganych badań i podstawowe problemy. Do postaci leków stosowanych na skórę zalicza się m.in.: maści, kremy, żele, pasty, plastry i okłady. Wybór danej formy wynika głównie z założonych cech aplikacyjnych, uwzględniających: stan skóry, szybkość penetracji substancji czynnych i miejsce działania leku. Dzięki odpowiednio dobranemu podłożu można uzyskać preparaty transdermalne (działanie ogólne lub w głębszych tkankach) względnie typowo dermatologiczne. W roślinnych preparatach dermatologicznych istotny jest wybór przetworu (np. ekstrakt suchy lub nalewka), co decyduje z kolei o wyborze podłoża i technologii. Istotna jest znajomość składu chemicznego zastosowanego przetworu roślinnego i ustalenie potencjału składników przenikających przez warstwę rogową skóry. Promotory wchłaniania substancji przez skórę mogą być bardzo pomocne, ale mogą także prowadzić do zbyt dużej penetracji składników aktywnych lub towarzyszących powodujących działania niepożądane. Do oceny skuteczności działania preparatu służą nie tylko badania kliniczne, ale także ocena zdolności uwalniania substancji biologicznie aktywnych oraz przenikania przez izolowaną skórę w warunkach in vitro. Omówiono również ograniczenia tej metody.
Wnioski. Z powodu niedostatecznej wiedzy o przezskórnej penetracji kompleksu substancji biologicznie aktywnych, występujących w ekstraktach roślinnych, wpływie podłoża maściowego na ten proces, jak również z powodu braku standardowych metod badawczych, rozwój dermatologicznych roślinnych produktów leczniczych jest często trudniejszy niż rozwój form doustnych.
 
Dr n. farm. Elżbieta Nowak1, dr n. farm. Zbigniew Marczyński2, dr n. med. Beata Skibska2, dr n. farm. Michał J. Nachajski2, dr n. farm. Jerzy Jambor1, prof. dr. hab. n. farm. Andrzej Stańczak2 , prof. dr. hab. n. farm. Marian M. Zgoda2
2. Litogenolityczne i solubilizacyjne właściwości produktów ekstrakcji liści bluszczu pospolitego (Hederae helicis e folium) ? medium o zróżnicowanej polarności (?M)
1Phytopharm Klęka S.A., Nowe Miasto nad Wartą
2Zakład Farmacji Aptecznej, Katedra Farmacji Stosowanej, Wydział Farmaceutyczny, Uniwersytet Medyczny w Łodzi
Wstęp. Bluszcz (Hedera helix) jest rośliną z powodzeniem stosowaną w leczeniu różnych dolegliwości. Jest to możliwe dzięki korzystnemu składowi chemicznemu. Zawiera dużą ilość saponin, flawonoidów, kwasów fenolowych i fitosteroli, a ponadto poliacetylenów i kumaryn. Wszystkie te substancje warunkują zastosowanie surowca do produkcji preparatów kosmetycznych i leczniczych. Przeprowadzone badania kliniczne oraz bezpieczeństwa stosowania suchego ekstraktu z liści bluszczu wykazały jego wysoką skuteczność, a także lepszą tolerancję w porównaniu do leków syntetycznych.
Materiał i metody. Pomiary lepkości roztworów wodnych Extractum Hederae helicis e folium przeprowadzono według Polskiej Normy wiskozymetrem rozcieńczeniowym Ubbelohde’a. Napięcie powierzchniowe wodnych roztworów γ25sol ekstraktów z Hederae folium oznaczono metodą stalagmometryczną według Polskiej Normy. Wyliczono również krytyczne stężenie micelarne (cmc). Umożliwiło ono oszacowanie z zależności ΔG 0m = 2,303 RT·log cmc, termodynamicznego potencjału tworzenia miceli (ΔG 0m).
Wyniki. W przeprowadzonych badaniach porównawczych potwierdzono, że wodne roztwory Extr. Hederae helicis e folium wytworzone z udziałem maltodekstryny, jak również z maltodekstryną i SiO2, solubilizują micelarnie. Zwiększenie wielkości granulometrycznej ziarna cholesterolu do ? = 1,60 mm zmniejszyło ilość solubilizowanego cholesterolu, ale preferencje solubilizacyjne ekstraktów zostały zachowane.
Wnioski. Wytworzone modelowe ekstrakty z Hederae folium przy zmiennej polarności medium ekstrakcyjnego (woda-etanol) charakteryzują się sobie właściwą rozpuszczalnością składowych, która wynika nie tylko z obecności chlorofilu i jego pochodnych w ekstrakcie, lecz także z techniki zastosowanej do suszenia rozpyłowego ekstraktu.
 
Dr n. farm. Zbigniew Marczyński1, prof. dr hab. n. farm. Marian M. Zgoda1, prof. dr hab. n. farm. Andrzej Stańczak1, dr n. farm. Sławomira Nowak1, dr n. farm. Jerzy Jambor2, dr n. med. Beata Skibska1
3. Przewidywana rozpuszczalność rzeczywista (log x2) i poziom równowagi hydrofilo-lipofilowej (HLBRequ.) fitozwiązków zawartych w ekstraktach otrzymanych z kwiatów lipy (Tiliae flos) za pomocą rozpuszczalników o zróżnicowanej polarności (εM)
1Zakład Farmacji Aptecznej, Katedra Farmacji Stosowanej, Wydział Farmaceutyczny, Uniwersytet Medyczny w Łodzi
2Phytopharm Klęka S.A., Nowe Miasto nad Wartą
Wstęp. Właściwości farmakologiczne ekstraktów z kwiatów lipy (Tiliae flos) wynikają z polarności i poziomu równowagi hydrofilo-lipofilowej rozpuszczalników (medium) użytych do wydzielenia kompatybilnych struktur fitozwiązków o oczekiwanym profilu farmakoterapeutycznym.
Materiał i metody. Materiał do badań stanowiły ekstrakty otrzymane z kwiatów lipy za pomocą rozpuszczalników o zróżnicowanej polarności (εM). Równanie Hildebranda-Scatcharda, uzupełnione techniką obliczeniową zaproponowaną przez Fedorsa, umożliwia wyliczenie parametrów rozpuszczalności medium ekstrakcyjnego i fitozwiązku i mimo zastrzeżeń aplikacyjnych stanowi fundamentalną podstawę do oszacowania przewidywalnej rozpuszczalności fitozwiązków w roztworze rzeczywistym.
Wyniki. Budowa strukturalna fitozwiązków wydzielonych z kwiatów lipy, dzięki zastosowaniu rozpuszczalników o znacząco zróżnicowanej polarności (stałej dielektrycznej εM) stanowiła podstawę do wyliczenia metodą Fedorsa molowej energii parowania ΣΔΣi (cal/mol) i objętości molowej ΣΔγi (cm3/mol), które są podstawowymi wielkościami niezbędnymi do oszacowania parametru rozpuszczalności δ1/2 i wymaganego rozpuszczalnościowego poziomu równowagi hydrofilo-lipofilowej HLBRequ.
Wnioski. Wyniki zaprezentowanych badań wskazują, że w oparciu o parametry charakteryzujące strukturę fitozwiązków oraz wyliczoną rozpuszczalność idealną (log x i2) i przewidywaną rzeczywistą (log x2) można, korzystając z ogólnej teorii rozpuszczalności Hildebranda-Scatcharda-Fedorsa, selektywnie dobrać kaskadę mediów ekstrakcyjnych tak, aby z surowca roślinnego wydzielić różniące się polarnością substancje chemiczne.
 
SESJA NR 2
Fitoterapia wobec globalizacji i wspólnotowych regulacji prawnych
 
Dr n. farm. Andrzej Ostrowicz1, 2
1. Produkty ziołowe w XXI wieku
1Polski Komitet Zielarski
2Członek Komitetu Naukowego European Scientific Cooperative on Phytotherapy (ESCOP)
Rośliny lecznicze zawsze odgrywały ważną rolę w życiu każdego społeczeństwa. Dzisiaj ok. 80% populacji świata stosuje rośliny lecznicze jako produkty lecznicze, środki wspomagające zdrowie oraz suplementy diety. Historycznie rośliny lecznicze dowiodły swojego znaczenia jako źródło prostych, szeroko dostępnych wartościowych leków o zróżnicowanej aktywności farmakologicznej. Izolacja z roślin czystych, zdefiniowanych i związków biologicznie aktywnych na początku XIX wieku, takich jak: morfina, chinina, kofeina czy kodeina, stała sie impulsem do rozwoju nowoczesnej farmakognozji, farmakologii i fitoterapii.
Obecnie, kiedy trwają wielki postęp naukowy, globalizacja i rozwój społeczeństw informatyczno-technologicznych, sposób korzystania z bogactwa świata roślin leczniczych będzie coraz większy. Rośliny będą wykorzystywane przede wszystkim w następujących obszarach: jako tradycyjnie stosowane zioła (TU), roślinne produkty lecznicze o ugruntowanym zastosowaniu w nowoczesnej medycynie (WEU), jako źródło nowych substancji aktywnych farmakologicznie (NCE), półprodukty do modyfikacji chemicznej nowych związków biologicznie aktywnych o korzystniejszych parametrach farmakologicznych, a także jako baza dla nowo zdefiniowanych suplementów diety.
 
Prof. dr hab. n. farm. Kazimierz Głowniak
2. Badania fitochemiczne gatunków roślin stosowanych w Tradycyjnej Medycynie Chin i Azji prowadzone przez grupę TCM Komisji Farmakopei Europejskiej celem opracowania ich monografii farmakopealnych
Katedra Kosmetologii, Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania, Rzeszów
Tradycyjna medycyna chińska od wieków wykorzystuje w terapii szeroką gamę leków pochodzenia roślinnego. Wszechobecność ekstraktów oraz substancji roślinnych pochodzenia chińskiego na rynku światowym pociąga za sobą konieczność przeprowadzania ich wnikliwej kontroli jakości, szczególnie ze względu na fakt, iż rośliny te często występują jako substancje przetworzone, o niesprawdzonej zawartości związków biologicznie aktywnych. Kontrolę tę, ukierunkowaną na opracowanie monografii wybranych substancji roślinnych, zamieszczonych w aktualnym wydaniu Farmakopei Europejskiej, przygotowuje grupa ekspertów TCM powoływana przez Dyrektoriat Farmakopei na okres 3 lat. Zróżnicowane podejście do fitoterapii w krajach azjatyckich (Indiach, Chinach czy Mongolii) utrudnia włączenie tamtejszych leków bezpośrednio do europejskich schematów terapeutycznych.
Proces kontroli wydaje się niezwykle istotny ze względu na konieczność utrzymywania jakości materiału leczniczego, stałej zawartości związków biologicznie aktywnych, jak również potwierdzenia jego prawidłowej tożsamości, co często stwarza duże trudności. Eliminacja zanieczyszczeń, efektywna ekstrakcja składników biologicznie aktywnych z roślin oraz identyfikacja głównych markerów w ekstraktach stanowią także główne cele opracowywanych monografii farmakopealnych, które wprowadzają wytyczne odnośnie jakości dostępnych substancji roślinnych. Uwzględniają one zarówno analizę mikro- i makroskopową oraz analizę fingerprint (HPTLC), potwierdzające tożsamość, jak również wymagania zawartości głównych związków biologicznie aktywnych z opisem metod ich oznaczania ilościowego (HPLC).
Przedstawione wyniki badań dotyczą przeprowadzonej optymalizacji ekstrakcji i rozdzielania chromatograficznego indygo (Indigo naturalis) otrzymywanego z urzetu barwierskiego (Polygonum tinctorium) oraz składników traganka mongolskiego (Astragalus mongholicus). Ponadto omówiono liczne gatunki roślin azjatyckich dostępnych już na rynku europejskim, ze szczególnym uwzględnieniem ich działań niepożądanych oraz składników toksycznych.
 
Dr n. med. Dariusz Szabela1, 2
3. Od leków tradycyjnej medycyny chińskiej do nowoczesnych leków roślinnych i suplementów diety
1Centrum Medyczne Bonifratrów w Warszawie
2Centrum Kompleksowej Rehabilitacji w Konstancinie-Jeziornie

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 30 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Postępy Fitoterapii 4/2019
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii