Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Medycyna Rodzinna 2/2001, s. 105-106
Marta Wysocka
Kolka jelitowa niemowląt
Infant colic
Klinika Diabetologii Dziecięcej i Wad Wrodzonych II Katedry Pediatrii Akademii Medycznej w Warszawie
Kierownik: Prof. dr hab. med. Lech Korniszewski
Summary
Intestinal colic is a symptom frequent in infants in the first trimester of pregnancy. As yet only the indirect causes of colicky pains are known and we have no effective treatment for controlling them. In some children lactose intolerance ora allergy to cow milk is found. The use of adequate diet can give improvement or comlete regression of his symptoms.
Terminem kolka jelitowa określa się często występujący zespół objawów obejmujący napadowe bóle brzucha ze wzdęciem, prężeniem się oraz silnym płaczem u niemowlęcia najczęściej w wieku poniżej 3 miesiąca życia. Dziecko z kolką często odmawia jedzenia, a nawet picia.
Objawy kolki są bardzo charakterystyczne. Atak zaczyna się zwykle gwałtownie, głośnym, ciągłym lub rzadziej przerywanym płaczem, a cały epizod może trwać nawet kilka godzin. Dziecko może mieć silnie zaczerwienioną twarz, może również wystąpić bladość wokół ust. Brzuch jest wzdęty i napięty. Dziecko na zmianę silnie przykurcza i prostuje kończyny dolne. Rączki ma kurczowo zaciśnięte.
Przyczyny kolki są złożone, a niektóre niemowlęta wydają się być bardziej podatne na dolegliwości kolki. Odgrywa tu rolę połykanie dużych ilości powietrza podczas ssania pokarmu (aerofagia), a także zaburzenia motoryki jelit (niektóre odcinki jelita wykazują szybsze ruchy perystaltyczne od innych). Pewną rolę ma również fizjologiczna nadprodukcja enterohormonów (głównie motyliny). Przekarmianie niemowląt może powodować złe samopoczucie i wzdęcia brzucha. Niektóre produkty żywnościowe, szczególnie o dużej zawartości węglowodanów, mogą przyczyniać się do nadmiernej fermentacji jelitowej i nadprodukcji gazów, prowadząc do wzdęcia. W tych wypadkach niewielka zmiana diety u matki prowadzi do ustąpienia dolegliwości dziecka (eliminacja produktów mlecznych, ostrych przypraw i produktów kwaśnych).
W patogenezie kolki niemowlęcej z czynników żywieniowych wymienia się przede wszystkim alergię na białka mleka krowiego i nietolerancję laktozy. Według autorów skandynawskich alergia na b-laktoglobulinę występuje aż u 70% populacji niemowląt z kolką jelitową, jednak według amerykanów tylko u 10% populacji (6).W tych przypadkach eliminacja z diety kobiety karmiącej mleka krowiego powinna przynieść poprawę. Należy tez zwrócić uwagę, że utrzymywanie się objawów poza charakterystycznym okresem występowania kolki (pierwszy kwartał życia) może być wskazaniem do wykonania badań w kierunku alergii na białka mleka krowiego. Po wprowadzeniu glutenu także i ten alergen może spowodować tego typu objawy.
Nietolerancja laktozy prowadząca do objawów kolki u niemowląt karmionych piersią jest zazwyczaj zjawiskiem przejściowym i nie wymaga przerywania żywienia naturalnego, a jedynie modyfikacji sposobu karmienia. Wykazano bowiem, że bardziej korzystne jest długie karmienie z jednej piersi niż krótsze z obu. Pokarm wydzielany w pierwszych minutach karmienia zawiera więcej laktozy, a mniej tłuszczu, co prowadzi do szybszego opróżniania żołądka i fermentacji nadmiaru laktozy.
Zmartwienie, strach, gniew lub podniecenie mogą powodować wymioty u starszego dziecka, a kolkę u niemowlęcia (4).
Staranne badanie dziecka musi wykluczyć jednak poważniejsze przyczyny objawów bólowych u dziecka, takie jak wgłobienie, uwięźnięcie przepukliny, niedrożność jelit, zapalenie otrzewnej, zapalenie ucha, odmiedniczkowe zapalenie nerek.
Na zakończenie rozważań nad przyczynami kolki należy zwrócić uwagę na nowe badania populacyjne oparte na 3345 niemowlętach w wieku 1-6 miesięcy, u których wykazano związek między paleniem papierosów, a dwukrotnym zwiększeniem częstotliwości występowania kolki u dzieci. Ciekawy zaś jest fakt, że dzieci matek karmiących piersią, palących nałogowo mają rzadziej objawy kolki (5). Inne badanie wykazało dwukrotnie większą częstotliwość występowania kolki u dzieci urodzonych z masą ciała <2500 g (7).
Niemowlę cierpiące na kolkę należy nosić w pozycji pionowej po karmieniu, aż do „beknięcia” bańką połkniętego powietrza oraz na stałe zmienić ustawienie łóżeczka (ok. 30°: wyżej wezgłowie niż nogi łóżka). W czasie napadu można pomóc dziecku przez masowanie brzucha w kierunku odwrotnym do wskazówek zegara, ogrzanie powłok brzusznych termoforem (należy uważać, aby spowodować poparzenia) lub poduszką elektryczną oraz przez wprowadzenie do odbytu plastikowej rurki odgazowującej.
Kolka niemowlęca nie jest wskazaniem do wprowadzania diet hipoalergicznych i bezlaktozowych. Wskazane zaś jest próbne odstawienie produktów nabiałowych u matek karmiących. Jeżeli objawy ustąpią lub znacznie osłabną, matka powinna pozostać na tej diecie. U dzieci karmionych sztucznie można wykonać próbę z żywieniem Nutramigenem, jeżeli po 48 godzinach karmienia Nutramigenem objawy zmniejszyły się, to dziecko należy przestawić na stałe z dotychczasowej mieszanki mlecznej na hydrolizaty kazeiny.
U niemowląt karmionych sztucznie cierpiących na zaparcia należy skontrolować czy przyrządzane mleko nie jest za gęste (czy łyżeczki mleka nie są czubate). U tych dzieci należy wcześniej wprowadzić sok z jabłka lub tarte jabłko, a u dzieci powyżej 6 tygodnia życia podać wywar z jarzyn z kaszką kukurydzianą.
Wszystkie dzieci cierpiące na kolkę pępkową powinny otrzymywać napar z kopru włoskiego, lub z dodatkiem rumianku. Koper włoski ma przede wszystkim właściwości wiatropędne. Przetwory z kopru działają rozkurczowo na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, a w mniejszym stopniu także dróg żółciowych i moczowych. Pobudzają jednocześnie wydzielanie soku żołądkowego i poprawiają przyswajanie składników pokarmowych, a ponadto hamują rozwój drobnoustrojów w jelitach. Obecnie dostępne są na rynku herbatki do zaparzania oraz gotowe granulaty do przyrządzania napoju. Konieczne jest jednak zwracanie uwagi na przepis przyrządzania roztworu, aby nie podawać dziecku nadmiernych stężeń, które mogą być toksyczne. Stosując napar z rumianku należy pamiętać o jego możliwym działaniu alergizującym. Obecnie są na rynku dostępne takie produkty jak woda koperkowa Woodward´s Gripe Water, która zawiera olejek z kopru. Woda ta podawana jest w ilościach jedynie 5 ml, co jest bardzo korzystne u dzieci karmionych piersią.
Markestad przeprowadził badanie z podwójnie ślepą próbą na grupie 19 niemowląt z objawami kolki i wykazał korzystny wpływ podaży 2 ml 12% sacharozy u 12 niemowląt, uzasadniając efekt jej przeciwbólowym działaniem (3).
Kolka jelitowa, choć bardzo mecząca dla dziecka i otoczenia, nie jest objawem groźnym i ustępuje zwykle z wiekiem, często w okresie planowego wprowadzania do diety zupy jarzynowej. Konieczne jest jednak uważne podejście do problemu, gdyż nawet 70% matek dzieci z kolką wykazuje objawy przemęczenia, poirytowania i nadmiernego napięcia nerwowego. Należy także wspomnieć o niewielkim odsetku matek, które mogą agrawować objawy, doprowadzając do zbędnego diagnozowania i leczenia, a nawet maltretowania dzieci (2)
Piśmiennictwo
1. Estep DC, Kulczycki A: Colic in breast-milk-fed infants: treatment by temporary substitutution of neocate infant formula.; Acta Paediatr, 2000; 89: 795-802. 2. Levitzky S, Cooper R: Infant colic syndrome- maternal fantasies of aggression and infanticide; Clin Pediatr (Phila)2000; 39: 395-400. 3. Merkestad T: Use of sucrose as a treatment for infant colic; ArchDis Child 1997; 76: 356-358. 4. Nelson, Pediatra, 1996, 138-139. 5. Rejineveld SA, Brugman E, Hirasing RA, Infantile colic: maternal smoking as potential risk factor. Arch Dis Child, 2001; 83: 302-303. 6. Socha J, Ryżko J, Socha P, Stolarczyk A: Podstawy biologiczne leczenia żywieniowego zaburzeń czynnościowych przewodu pokarmowego u dzieci; Nowa Pediatria 1998; 5: 8-11. 7. Sondergaard C, Skaja E, Henriksen TB, Fetal growth and infantile colic; Arch Dis Child Fetal Neonatal Ed, 2000; 83: F44-47. 8. Treem WR: Infant Colic. A Pediatric Gastroenterologist´s Perspective; Pediatr Clin North Am, 1994; 41: 1121-1138. 9. T. Zalewski, Pediatria zeszyt 2, „Choroby przewodu pokarmowego”.
Medycyna Rodzinna 2/2001
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna