Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Nowa Pediatria 4/2019, s. 123-128 | DOI: 10.25121/NP.2019.23.4.123
*Marcin Janczak1, 2, Agata Janczak3
Anemia z niedoboru żelaza u dzieci – o czym warto pamiętać
Iron deficiency anemia in childhood – things to remember
1Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Sobienie Jeziory
Kierownik Zakładu: lekarz medycyny Andrzej Jelski, specjalista medycyny rodzinnej
2Oddział Pediatrii, Szpital św. Anny w Piasecznie
Kierownik Oddziału, lek. Anna Wolniewicz
3Wydział Lekarski, Warszawski Uniwersytet Medyczny
Dziekan Wydziału Lekarskiego, profesor Marcin Wojnar
Summary
Iron deficiency anemia is the most common cause of anemia in children. In Poland, anemia may occur in about 22% of children. Paleness of the skin is a rather uncertain symptom due to differences in skin pigmentation, mucosal color should be assessed by physical examination. The first laboratory check-up should be done around 6 months of age. Ferritin levels should always be evaluated with CRP because ferritin is an acute phase protein. The greatest need for iron in a child appears around 4-5 months of age. Causes of anemia that cannot be treated with iron: celiac disease, lambliosis, Crohn’s disease, lead poisoning, anemia of chronic diseases (initial stage), thalassemia. After starting iron treatment, you should always evaluate the effects after 4 weeks and deepen the diagnostics if necessary.
Wprowadzenie
Anemia z niedoboru żelaza jest najczęstszą przyczyną niedokrwistości u dzieci. Jest wiele czynników etiologicznych niedoboru tego pierwiastka w organizmie, które trzeba brać pod uwagę podczas diagnostyki niedokrwistości u młodych pacjentów. W tej pracy zostaną omówione potencjalne przyczyny, diagnostyka oraz leczenie anemii z niedoboru żelaza u dzieci.
Omówienie
Anemia to zaburzenie charakteryzujące się spadkiem stężenia hemoglobiny i/lub erytrocytów w porównywaniu do normy przyjętej dla danego wieku i płci (1). Wytyczne WHO (2) odnośnie diagnostyki anemii w zależności od wieku i płci zostały przedstawione w tabeli 1. Diagnostyka pierwotnej przyczyny oraz skuteczne postępowanie terapeutyczne w tym schorzeniu są istotne ze względu na konsekwencje zdrowotne ostrej i przewlekłej niedokrwistości, mające szczególne znaczenie u dzieci w wieku rozwojowym.
Tab. 1. Poziomy hemoglobiny, przy których rozpoznaje się anemię (badanie na poziomie morza) według WHO [g/dl]
PopulacjaBez anemiiAnemia
łagodnaumiarkowanaciężka
dzieci 6.-59. m.ż.≥ 11,010,0-10,97,0-9,9< 7,0
dzieci 5.-11. r.ż.≥ 11,511,0-11,480-10,9< 8,0
dzieci 12.-14. r.ż.≥ 12,011,0-11,980-10,9< 8,0
kobiety niebędące w ciąży > 15. r.ż.≥ 12,011,0-11,980-10,9< 8,0
kobiety ciężarne≥ 11,010,0-10,97,0-9,9< 7,0
mężczyźni > 15. r.ż.≥ 13,011,0-12,980-10,9< 8,0
Anemię z niedoboru żelaza zazwyczaj cechują powolny początek i przewlekły charakter. Do powikłań długotrwałej niedokrwistości należą m.in. zaburzenia wzrostu i pokwitania, obniżona aktywność motoryczna, trudności w utrzymaniu uwagi, trudności szkolne oraz zaburzenia kardiologiczne: tachykardia, pojawienie się szmerów skurczowych nad sercem i kardiomegalia. 
Epidemiologia
Niedokrwistość jest schorzeniem występującym w dużym odsetku u osób na całym świecie. Częstość występowania anemii różni się znacznie pomiędzy krajami, osiągając najwyższe wskaźniki w krajach, gdzie endemicznie występuje malaria. Anemia z niedoboru żelaza diagnozowana jest najczęściej u dzieci do 5. r.ż. i wiąże się z dużym zapotrzebowaniem na żelazo wynikającym z gwałtownego wzrostu i zbyt małej podaży w diecie. Według WHO niedobór żelaza odpowiada za ponad 50% przyczyn anemii u dzieci.
Chociaż globalnie szacuje się, że średni odsetek populacji dotkniętej tym schorzeniem to 24,8%, to dla dzieci w wieku 0,5-4,99 roku to aż 47,4%. W Europie u dzieci w wieku 0,5-4,99 roku odsetek dotkniętych anemią jest niższy niż na świecie i wynosi 26,5%, a w wieku 5-14,99 roku już tylko 9,3%. Dokładne dane epidemiologiczne dla Polski zostały przedstawione poniżej.
Częstość występowania anemii na świecie według WHO (3) u dzieci od urodzenia do wieku przedszkolnego (0-4,99 roku) przedstawia rycina 1.
Ryc. 1. Częstość występowania anemii na świecie u dzieci w wieku 0-4,99 roku
Polska należy do krajów, gdzie problem występowania anemii został określony jako „umiarkowany”. Dane WHO dla Polski przedstawiają się następująco:
– populacja dzieci 0-4,99 roku – 1,804 mln,
– odsetek dzieci z poziomem Hb < 11 g/dl – 22,7%,
– populacja dzieci z anemią – 410 tys.
Klasyfikacja
Anemię najczęściej klasyfikuje się ze względu na wielkość erytrocytu, która jest istotnym parametrem w diagnostyce różnicowej tego schorzenia. W zależności od wielkości krwinki wyróżnia się anemię mikro-, normo- i makrocytarną. Zmniejszenie objętości erytrocytu (mikrocytoza) może następować w przebiegu niedokrwistości z niedoboru żelaza, w niektórych przypadkach wrodzonej niedokrwistości syderoblastycznej oraz w talasemiach. Zmniejszenie objętości może być wynikiem: 1. zmniejszenia ilości hemoglobiny w komórce, co jest spowodowane niedoborem żelaza, niezbędnego do produkcji hemu – w przypadku niedokrwistości niedoborowej oraz syderoblastycznej, bądź 2. nieprawidłowej jej budowy – w przypadku talasemii. Prawidłowa wielkość erytrocytu stwierdzana jest w niedokrwistościach pokrwotocznych oraz hemolitycznych, a także w przebiegu chorób przewlekłych. Zwiększenie objętości erytrocytu (makrocytoza) występuje najczęściej z powodu zaburzenia dojrzewania kwasów nukleinowych w komórkach prekursorowych erytrocytów, spowodowanego m.in. niedoborem B12/kwasu foliowego. Schorzenie to często towarzyszy chorobie alkoholowej, chemioterapii i przewlekłym zaburzeniom funkcji wątroby. Makrocytoza może wystąpić w przebiegu zaburzeń funkcji szpiku – w zespole mielodysplastycznym bądź aplazji.
Warto też pamiętać, że we wczesnych fazach rozwoju chorób manifestujących się mikro- bądź makrocytozą może nie dojść jeszcze do zaburzenia wielkości erytrocytu i w badaniach laboratoryjnych może być stwierdzona prawidłowa wielkość krwinki.
Obraz kliniczny anemii u dzieci
Objawy niedokrwistości zależą od stopnia zaburzeń, tempa narastania, chorób współistniejących oraz możliwości adaptacyjnych ustroju.
Do najczęstszych objawów anemii z niedoboru żelaza należą:
– bladość,
– brak łaknienia,
– osłabienie,
– bóle i zawroty głowy,
– apatia i senność (lub rozdrażnienie),
– szybkie męczenie się,
– przyśpieszona akcja serca,
– zwiększone pragnienie (szczególnie u niemowląt).
Niedobór żelaza może ponadto prowadzić do zaburzeń odporności (niedobór żelaza wpływa na funkcjonowanie limfocytów), napadów bezdechu u dzieci, zakrzepicy, pica (spożywanie substancji niejadalnych – dla anemii charakterystyczne są: ziemia, lód, surowa skrobia), zmian w nabłonku (zajady, zmiany troficzne naskórka, rzadziej zespół Plummera-Vinsona) oraz zespołu niespokojnych nóg (4).
Badaniem fizykalnym można stwierdzić:
– bladość: skóry, śluzówki jamy ustnej i spojówek, bladość czerwieni warg, przeświecanie małżowin usznych,
– szmer skurczowy nad sercem,
– tachykardię,
– łamliwość paznokci,
– nadżerki w kącikach ust,
– łamliwość włosów,
– zmiany troficzne naskórka,
– zahamowanie przyrostu masy ciała.
Warto zwrócić uwagę, że bladość powłok skórnych jest dość niepewnym objawem ze względu na różnice w pigmentacji skóry. Dlatego należy większą uwagę zwracać na bladość spojówek, języka, śluzówek. Nasilenie tachykardii koreluje ze stopniem obniżenia poziomu hemoglobiny i jest wyrazem adaptacji ustroju do anemii.
Przyczyny niedoboru żelaza u dzieci
W organizmie ludzkim 75% żelaza związane jest z białkami hemowymi: mioglobiną i hemoglobiną, 20% z białkami magazynującymi (ferrytyna i hemosyderyna), a 3% zawarte w ważnych systemach enzymatycznych (cytochromy, katalazy, peroksydazy) (5).
U dzieci poniżej 6. m.ż. stężenie Hb zmienia się znacząco w zależności od wieku po urodzeniu. U noworodka donoszonego zaraz po urodzeniu poziom hemoglobiny może wynosić 14,9-23,7 g/dl, by po 2 tygodniach spaść do 13,4-19,8 g/dl, osiągając nadir w 2. m.ż. (9,4-13,0 g/dl), a do 6. m.ż. stabilizuje się w granicach 10,0-13,0 g/dl. Noworodki donoszone mają duże zapasy żelaza z okresu płodowego, a także otrzymują znaczące ilości pochodzące z rozpadającej się hemoglobiny płodowej (ze średniego poziomu ok. 17 g/dl przy urodzeniu do 11 g/dl nadiru w wieku ok. 2 miesięcy).
U noworodków urodzonych przedwcześnie bardzo często występuje anemia jako efekt krótszego czasu dostarczania żelaza przez łożysko od matki, zmniejszonej produkcji EPO oraz częstego pobierania krwi (jatrogenna).
W wieku około 4 miesięcy niemowlę donoszone zaczyna potrzebować więcej żelaza pochodzącego z pokarmu (ilość w mleku matki jest niewystarczająca), co wynika głównie z gwałtownie zwiększającej się objętości krwi krążącej oraz zwiększania się masy mięśniowej. U osób dorosłych 95% żelaza pochodzi z „odzysku”, więc dzienna podaż tego pierwiastka powinna pokryć tylko 5% zapotrzebowania. Inaczej jest u niemowląt donoszonych po 4. m.ż. i dzieci, gdzie dieta powinna pokryć aż 30% dziennego zapotrzebowania.

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2019-11-04
zaakceptowano do druku: 2019-11-25

Adres do korespondencji:
*Marcin Janczak
SPZOZ Sobienie Jeziory
Al. Tysiąclecia 2, 08-443 Sobienie-Jeziory
tel.: + 48 (22) 685 80 26
marcin_janczak@o2.pl

Nowa Pediatria 4/2019
Strona internetowa czasopisma Nowa Pediatria