Czytelnia Medyczna » Anestezjologia Intensywna Terapia » 3/2002 » Hipomagnezemia u chorych operowanych z powodu nowotworów złośliwych żołądka oraz jelita grubego

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Ski Spa - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Barbara Machowska, Krzysztof Duda

Hipomagnezemia u chorych operowanych z powodu nowotworów złośliwych żołądka oraz jelita grubego

Hypomagnesemia after stomach and bowel cancer surgery

Oddział Intensywnej Opieki Medycznej Kliniki Chirurgii Onkologicznej;
kierownik: prof. dr hab. med. K. Duda – Centrum Onkologii w Krakowie

Streszczenie
Przeprowadzono prospektywne badania magnezemii i bilansu magnezu u 67 chorych operowanych z powodu nowotworów złośliwych żołądka (22 osoby) i jelita grubego (45 osób). Chorych podzielono na trzy grupy: – -NORMO (20 chorych, u których stężenie Mg w surowicy utrzymywało się w granicach normy tj. 0,69 – 1,05 mmol l^-1), – -HYPO (22 chorych, u których co najmniej w jednej dobie steżenie Mg w surowicy obniżyło się poniżej normy), – -MAG iv (25 chorych, którym w dobie operacji i przez cztery dni po operacji, podawano dożylnie po 2 mmol Mg na każde 500 ml przetoczonych płynów). W pierwszej dobie po operacji, w grupach NORMO i HYPO nastąpił spadek stężenia Mg w surowicy, które w grupie NORMO utrzymywało się jeszcze w granicach normy. W grupie HYPO stężenie Mg obniżyło się poniżej normy i do końca prowadzonego badania (to znaczy do 4 doby po operacji), nie podniosło się powyżej jej dolnej granicy. W grupie MAG iv wahania stężenia Mg w surowicy w kolejnych dobach były minimalne i utrzymywały się w granicach normy przez cały czas badania. Analiza bilansu magnezu w okresie pooperacyjnym wykazała, że jedynie w grupie MAG iv był on dodatni w dobach: 0 i 1. W grupach NORMO i HYPO przez cały czas występował bilans ujemny, najsilniej wyrażony w dobach 2, 3 i 4. Dożylna podaż Mg zmodyfikowała wyraźnie bilans, ale nie zniosła jego ujemnego kierunku w 3 dobie pooperacyjnej. W grupie HYPO stwierdzono znaczniejsze niż w grupie NORMO obniżenie stężenia Ca w surowicy. Hipomagnezemia pooperacyjna łączyła się także szybszą akcją serca oraz zaburzeniami neurologicznymi. Wolniejszy był również powrót perystaltyki przewodu pokarmowego. U chorych, którym w okresie pooperacyjnym podawano magnez dożylnie, hipokalcemia pojawiająca się w tym czasie miała istotnie mniejsze nasilenie w porównaniu do dwóch pozostałych grup chorych. U chorych z podażą magnezu zaobserwowano również niższą temperaturę ciała, wolniejsze tętno oraz szybszy powrót perystaltyki przewodu pokarmowego.

Summary
This is an open-label, prospective study, in which postoperative magnesium, potassium and calcium serum concentration was repeatedly measured in sixty-two adult patients, both sexes, scheduled for stomach and colon cancer surgery. Patients were divided in three groups: NORMO – 20 patients, in whom postoperative Mg²⁺ conce-ntration remained within reference limits (0.69 – 1.05 mmol l^-1) HYPO – 22 patients, in whom postoperative Mg²⁺ concentration was found to be at least for one day below above mentioned reference limits; MAG iv – 25 patients, receiving additional 2 mmol Mg²⁺ per each 500 on intravenous fluids. Mg²⁺ concentration decreased after surgery in NORMO and HYPO groups; however, it remained within reference limits in the NORMO group, while in the HYPO group remained below lower reference limit for four consecutive days. Changes of Mg₂+ concentration in the MAG iv group were minimal with positive Mg²⁺balance during first two days after surgery. In contrast, patients of other two groups showed significantly negative Mg²⁺ balance throughout all study. Also those receiving Mg²⁺ supplementation expressed negative Mg²⁺ balance on the 3rd day. Patients of the HYPO group had lower calcium concentration, higher heart rate, more frequent arrhythmias and neurological disturbances. We also observed slower normalisation of peristalsis. Magnesium-supplemented patients had lower body temperature. We conclude that the postoperative period after abdominal cancer surgery may be associated with low magnesium concentration; therefore, its intravenous supplementation is recommended.

Słowa kluczowe: hipomagnezemia, rak żołądka, rak jelita grubego, bilans magnezu.

Key words: magnesium, calcium, abdominal cancer surgery.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Anestezjologia i intensywna terapia

Wstrząs septyczny. Znieczulenie z użyciem małych przepływów

Anestezjologia położnicza Położnicze stany naglące

Magnez jest ilościowo czwartym kationem ustroju. Pełni rolę kofaktora w ponad trzystu reakcjach enzymatycznych, związanych głównie z przenoszeniem energii przez nukleotydy (ATPMg²⁺, GTPMg²⁺), rozkładem węglowodanów, syntezą białek i tłuszczów oraz z transportem błonowym jonów: Na⁺, K⁺, Ca⁺. Stosunek stężenia zewnątrz- do wewnątrzkomórkowego magnezu ma duże znaczenie w prawidłowym przewodnictwie nerwowym, pobudzeniu i skurczu mięśni szkieletowych, napięciu i kurczliwości mięśni gładkich oraz sprawnym działaniu mięśnia sercowego [1,2,3,4,5]. W latach 80-tych zwrócono uwagę, że hipomagnezemia jest najczęstszym, nierozpoznawanym zaburzeniem elektrolitowym u chorych w oddziałach intensywnej opieki medycznej [6,7], gdzie występuje u 20%-65% chorych i może wiązać się z ich większą śmiertelnością [3,5].

Celem pracy jest zbadanie zachowania się stężenia magnezu w surowicy w okresie okołooperacyjnym w grupie chorych poddanych operacjom z powodu nowotworów żołądka lub jelita grubego. Oceniono także wpływ pooperacyjnej podaży magnezu na stężenie magnezu i wapnia w surowicy oraz na przebieg pooperacyjny.

METODA

Badaniem prospektywnym objęto kolejnych 67 chorych, operowanych z powodu nowotworów złośliwych żołądka (22 chorych) lub jelita grubego (45 chorych). 45 chorych zoperowano radykalnie, u 12 wykonano jedynie próbne otwarcie jamy brzusznej. Chorych mierzono i ważono w standardowych warunkach i obliczano na podstawie tablic Geigy należną masę ciała. Spośród pierwszych 42 chorych u 52% w przebiegu pooperacyjnym stwierdzono hipomagnezemię, co pozwoliło na podział chorych na dwie grupy:

– grupę NORMO – stanowiło 20 chorych, u których w dobie operacji i przez pierwsze cztery dni po operacji, stężenie Mg w surowicy utrzymywało się w granicach normy (tj. 0,69-1,05 mmol ^-1, według Zakładu Analityki i Biochemii COOK).

– grupę HYPO – utworzyło 22 chorych, u których co najmniej w jednej dobie w czasie prowadzonego badania, stężenie Mg w surowicy obniżyło się poniżej dolnego zakresu normy (0,69 mmol l ^-1).

W tej sytuacji badania poszerzono o dodatkowych 25 chorych – grupę MAG iv, w której chorym w dobie operacji i przez cztery dni po operacji podawano dożylnie magnez po 2,5 ml 20% MgSO₄, tj. po 2 mmole Mg na każde 500 ml przetoczonych dożylnie płynów.

Wszystkim chorym w dobie operacji i kolejnych 4 dniach po operacji podawano dożylnie typowe ilości płynów (ok. 2,5 – 3 l) i podstawowych elektrolitów (ok. 220 mmol Na, ok. 280 mmol Cl, ok. 70 mmol K) oraz oznaczano w surowicy i moczu stężenie Na, K, Cl, Mg i Ca. W indywidualnych kartach obserwacyjnych notowano: temperaturę ciała, ilość płynów i elektrolitów podanych dożylnie, wielkość diurezy, dawki leków, wartość ciśnienia tętniczego i częstość tętna, zaburzenia monitorowanego rytmu serca oraz uwagi o stanie neurologicznym pacjenta. Notowano również czas powrotu perystaltyki i rozpoczęcie doustnej podaży płynów.

Analizę wyników wykonano w programie Statistica PL. Do porównania przeciętnego poziomu zmiennych stosowano jednoczynnikową analizę wariancji. W przypadku odrzucenia hipotezy o równości wartości przeciętnych, testowano różnice w parach podgrup, przy pomocy testu RIR Tukey´a należącego do grupy tzw. testów post – hoc. Wszystkie wyniki uzyskane testami parametrycznymi, opracowano ponownie odpowiednimi procedurami nieparametrycznymi (test U Manna – Whitney´a, test Kruskala – Walisa), za każdym razem uzyskując takie same decyzje co do istotności statystycznej.

Obliczenia bilansowe oparto na danych ilościowych przeliczonych na 1,75 m² powierzchni ciała.

WYNIKI

Porównanie trzech grup pod względem płci, wieku, wzrostu, masy ciała oraz należnej masy ciała (tab. I.) nie wykazało istotnych różnic.

Tab. I. Dane antropometryczne (x ? SD) chorych podzielonych na grupy

	Gr. NORMO	GR. HYPO	GR. MAG iv	Ogół chorych
liczebność	20	22	25	67
płeć (M:K)	13:7	13:9	11:14	37:30
wiek (lat)	61?11	60?9	62?9	61?10
wzrost (cm)	168,4?9,8	164,5?7,5	163,1?8,5	165,2?8,7
M	173,6?5,5	169,1?5,4	170,4?3,7	171,1?5,2
K	158,7?8,6	158,0?4,7	157,4?6,4	157,9?6,3
masa ciała (kg)	76,2?11,4	68,3?13,8	66,9?16,1	70,1?14,4
M	81,8?9,4	71,8?16,4	78,3?15,7	77,2?14,4
K	65,7?6,2	63,3?7,0	57,9?9,4	61,4?8,5
masa należna (%)	107,1?11	100,4?17	99,4?18	102,0?16
M	108,6?0,1	100,0?0,2	107,6?0,2	105,3?0,2
K	104,4?0,1	101,1?0,1	92,9?0,1	98,0?0,1

Podobnie nie stwierdzono różnic pomiędzy badaniami grupowymi co do lokalizacji nowotworu oraz stosunku operacji radykalnych do próbnych otwarć jamy brzusznej.

Wszyscy chorzy operowani byli w znieczuleniu ogólnym. Średni czas operacji wyniósł 117 ± 53 minuty, a szacowana ilość utraconej krwi 316 ± 334 ml. Wartości te były podobne w omawianych grupach chorych.

Chociaż przedoperacyjne średnie stężenie Mg w surowicy w dobie operacji, we wszystkich trzech grupach mieściło się w granicach normy, stwierdzono statystycznie istotnie niższe wartości w grupie HYPO (tab. II. oraz ryc. 1).

Tab. II. Średnie stężenie Mg w surowicy (mmol l -1, x ? SD) oraz poziomy istotności pomiędzy grupami, w poszczególnych dobach

Grupy	doba 0	doba 1	doba 2	doba 3	doba 4
NORMO	1,025?0,16	0,870?0,15	0,892?0,12	0,904?0,13	0,944?0,93
HYPO	0,771?0,10	0,601?0,12	0,653?0,11	0,623?0,12	0,658?1,01
MAG iv	0,863?0,09	0,890?0,10	0,884?0,14	0,828?0,12	0,774?0,96
p{N, H}	0,0001	0,0001	0,0001	0,0001	0,0001
p{N, H}	0,0003	NS	NS	NS	0,0004
p{N, H}	0,0354	0,0001	0,0001	0,0001	0,0117

Ryc. 1. Stężenia Mg (mmol/l) w surowicy w okresie okołooperacyjnym

W pierwszej dobie po operacji, w grupach NORMO i HYPO nastąpił spadek stężenia Mg w surowicy. W grupie NORMO pomimo tego spadku, stężenie Mg utrzymywało się w granicach normy, natomiast w grupie HYPO stężenie Mg utrzymywało się do zakończenia badania poniżej normy. W grupie MAG iv wahania stężenia Mg w surowicy były niewielkie przez cały czas badania.

W badanym okresie pooperacyjnym, chorzy w grupach NORMO i HYPO otrzymywali minimalne ilości Mg (w 1000 ml płynu wieloelektrolitowego znajduje się 1 mmol Mg). Chorym z grupy MAG iv podawano magnez w postaci 20% MgSO₄, w ilości od 8 do 14 mmoli na dobę. Średnie ilości podanego dożylnie i wydalonego z moczem magnezu w badanych grupach, przedstawia tabela III.

Tab. III. Podaż i wydalanie magnezu w okresie pooperacyjnym (mmol 1,75 m-2)

Grupy		doba 0	doba 1	doba 2	doba 3	doba 4
NORMO	podaż iv	1,4	1,2	1,1	0,7	0,5
	wydalanie	3,08	2,96	3,57	3,36	3,10
HYPO	podaż iv	1,4	1,2	1,1	0,8	0,5
	wydalanie	2,73	2,48	3,02	2,67	2,62
MAG iv	podaż iv	10,6	13,7	13,0	9,7	7,7
	wydalanie	7,21	12,41	13,13	10,78	7,75

Wydalanie Mg z moczem w grupie NORMO było większe w porównaniu z grupą HYPO. Nie były to jednak różnice statystycznie istotne.

Chorzy, którzy przez pięć dni prowadzonego badania otrzymywali magnez dożylnie wydalali go w moczu przez wszystkie doby w ilościach istotnie większych.

Wykres bilansu magnezu w okresie pooperacyjnym w trzech badanych grupach przedstawiono na ryc. 2.

Ryc. 2. Bilans pooperacyjny magnezu w trzech badanych grupach chorych

Przy podobnej, niewielkiej podaży magnezu w grupach NORMO i HYPO przez cały okres badań występował ujemny bilans magnezu, najwyraźniejszy w dobach 2, 3 i 4. W grupie MAG iv przy dożylnej podaży magnezu w ilości od 8 do 14 mmoli/dobę, dodatni bilans utrzymywał się jedynie w dobach 0 i 1. Bilans bliski zeru lub ujemny występował w dobach 2, 3 i 4.

Nie stwierdzono w przebiegu pooperacyjnym hipokaliemii.

Wyjściowe wartości kalcemii były we wszystkich grupach w granicach normy (2,2 – 2,8 mmol^-1) i nie różniły się miedzy sobą. W pierwszej dobie po operacji średnie stężenie wapnia w surowicy we wszystkich trzech grupach obniżyło się poiżej normy i do zakończenia badania nie powróciło do poziomu wyjściowego. Podaż magnezu istotnie osłabiała pooperacyjną obniżkę kalcemii (ryc. 3).

Ryc. 3. Pooperacyjne stężenie wapnia w surowicy (mmol)

Omawiane grupy chorych porównano pod względem częstości tętna, zaburzeń rytmu serca i zaburzeń neurologicznych, zmian temperatury i czasu powrotu perystaltyki przewodu pokarmowego. Są to cechy kliniczne, których występowanie i przebieg może mieć związek z hipomagnezemią.

Chorzy z pooperacyjną hipomagnezemią mieli istotnie wyższą częstość tętna (tab. IV).

Tab. IV. Częstość tętna (x ? SD)

Grupy	doba 0	doba 1	doba 2	doba 3	doba 4
NORMO	75?10	78?10	76?9	74?11	74?8
HYPO	89?12	87?9	86?9	84?8	84?7
MAG iv	78?14	77?12	76?12	76?12	74?12
p	{N, H} 0,0021	{N, H} 0.0285	{N, H} 0,0191	{N, H} 0,0067	{N, H} 0,0025
	{N, M} 0,0092	{N, M} 0,0075	{N, M} 0,0079	{N, M} 0,0316	{N, M} 0,0022

Częstość pojawiania się zaburzeń rytmu serca (częstoskurcz nadkomorowy, migotanie przedsionków, dodatkowe skurcze pochodzenia nadkomorowego i komorowego) oraz zaburzeń neurologicznych (niepokój, pobudzenie psychiczne i ruchowe, drżenia mięśniowe i zaburzenia orientacji) w poszczególnych grupach chorych przedstawia tabela V.

Tab. V. Zaburzenia rytmu serca i zaburzenia neurologiczne.

Grupy	liczebność grupy	liczba chorych	%	liczba chorych	%
NORMO	20	2	10	0	0
HYPO	22	3	14	5	23
MAG iv	25	1	4	2	8

Oba rodzaje zaburzeń, zarówno rytmu serca, jak neurologiczne, pojawiały się najczęściej w grupie chorych z pooperacyjną hipomagnezemią.

W badanym okresie chorzy otrzymujący magnez mieli wyraźnie niższą ciepłotę ciała w stosunku do pozostałych grup (ryc. 4).

Ryc. 4. Ciepłota ciała w okresie pooperacyjnym (şC)

We wszystkich grupach chorych perystaltyka zaczynała powracać w drugiej dobie po operacji (ryc. 5). W grupie chorych, którzy otrzymywali po operacji magnez, słyszalna była u 72%; u chorych, którzy po operacji wykazywali niedobór magnezu – u 27%, a dopiero w 3 dobie można ją było stwierdzić u kolejnych 55% chorych.

Ryc. 5. Powrót perystaltyki przewodu pokarmowego

DYSKUSJA

Od 1952 r, kiedy De Bakey opisał obniżenie stężenia magnezu w surowicy po operacji, zjawisko to było tematem wielu prac [1, 2, 6, 8, 9]. Jego kliniczne konsekwencje to większa skłonność do występowania przedsionkowych i komorowych zaburzeń rytmu, zmniejszenie rzutu minutowego serca i nadciśnienie, a nawet większa śmiertelność. Natomiast wczesne, dożylne podawanie magnezu zmniejsza ilość opisanych powyżej zaburzeń [1, 2, 9, 10]. Istnieją doniesienia, że choroba nowotworowa zwiększa ryzyko wystąpienia hipomagnezemii [11].

W niniejszej pracy stwierdzono, że wyjściowe stężenie Mg w surowicy chorych na raka żołądka lub jelita grubego mieściło się w granicach normy. Już w pierwszej dobie po operacji u wszystkich chorych, którzy nie otrzymali magnezu dożylnie, stężenie tego pierwiastka obniżyło się, a u połowy z nich wystąpiła hipomagnezemia pooperacyjna trwająca do końca prowadzonego badania. Bilans pooperacyjny magnezu był wyraźnie ujemny.

W grupie 25 chorych, którym podawano magnez w okresie pooperacyjnym w ilości pokrywającej dobowe zapotrzebowanie, średnie wartości stężeń Mg w surowicy podlegały niewielkim wahaniom i utrzymywały się w granicach normy. W dobie 0 i 1 zaobserwowano dodatni bilans magnezu, a bilans ujemny o mniejszym nasileniu wystąpił później. Można zatem przyjąć, że u chorych operowanych w zakresie jamy brzusznej z powodu nowotworów złośliwych żołądka lub jelita grubego, podawanie 8 – 14 mmoli magnezu w okresie pooperacyjnym w prawdzie zabezpiecza chorych przed rozwojem hipomagnezemii pooperacyjnej, ale nie wyrównuje skutków reakcji organizmu na uraz. Jest to wczesny ujemny bilans magnezu, osiągający największe nasilenie około 3 doby po operacji.

Nerki są najczulszym narządem reagującym na zmiany stężenia magnezu w ustroju. Zdolność do ograniczania wydalania magnezu z moczem jest głównym sposobem obrony organizmu przed jego niedoborem. W przeciwieństwie do stężenia wapnia w surowicy, który może być podtrzymywany przez wapń uwalniany z kości, magnezemia wyraźnie zależy od dobowej podaży. Przy normalnej diecie zawierającej około 300 – 400 mg magnezu (12 – 16 mmoli), z moczem wydalane jest ok. 100 mg (4 mmole) magnezu na dobę [7, 12]. W sytuacji niedoboru magnezu w ustroju, ilość wydalanego magnezu z moczem, może zmniejszyć się nawet do 0,5 mmola na dobę [1, 2, 11, 12, 13]. Ciężko chorzy z wyjściową magnezemią w granicach normy mogą znaleźć się w stanie hipomagnezemii już po 3 – 4 dniach choroby [1, 2, 4, 5]. W okresie pooperacyjnym bilans tego pierwiastka staje się ujemny, zwłaszcza przy wstrzymaniu podaży [14].

W analizowanych grupach chorych bez podaży magnezu, z hipomagnezemią i normomagnezemią pooperacyjną, przez cały okres badań utrzymywał się ujemny bilans tego pierwiastka, przy wydalaniu z moczem od 2,5 do 3,5 mmola Mg w ciągu doby (ryc. 3).

Hipomagnezemia rzadko występuje w klinice jako pojedyncze zaburzenie elektrolitowe. Najczęściej towarzyszy jej hipokaliemia (w 40% – 60% przypadków) i hipokalcemia (w 22% przypadków) [7, 12, 13, 15]. Magnez jest bowiem głównym kofaktorem katalitycznej podjednostki alfa enzymu Na⁺, K⁺ – ATP-azy, dzięki której potas utrzymywany jest w komórce, a sód w płynie pozakomórkowym, co warunkuje prawidłowy potencjał błonowy. Przy obniżeniu zasobów magnezu w ustroju i dostępności w pompie błonowej, dochodzi do zmian potencjału błonowego oraz ucieczki potasu z komórki, co sprzyja powstawaniu zaburzeń pobudliwości i przewodnictwa w układzie nerwowo mięśniowym [1, 11, 12, 19, 20]. W przedstawianej pracy wszyscy chorzy w dniu operacji i w czasie pooperacyjnym otrzymywali dożylnie potas (50-56 mmoli w ciągu doby). Przez pięć dni trwającego badania stężenie potasu w surowicy nie obniżyło się poniżej normy tj. 3,5 mmnol/l.

Hipokalcemię pooperacyjną tłumaczy się hamowaniem wydzielania parathormonu przez znacznie obniżone stężenie magnezu w surowicy [2, 12, 15, 18]. Ponadto niedobór magnezu – kofaktora ATP-azy wapniowej -zwiększa dokomórkowy ruch jonów wapnia. U wszystkich omawianych chorych przez trzy dni po operacji stężenie wapnia w surowicy było obniżone, ale najniższe średnie stężenie wapnia wystąpiło w grupie z hipomagnezemią pooperacyjną. Najmniejsze zmiany w stężeniu wapnia w surowicy dotyczyły grupy chorych otrzymujących dożylnie sole magnezu. Uzyskany u nich poziom magnezemii (od 0,77 do 0,89 mmol^-1), nie przekraczający górnej granicy normy, ma działanie stymulujące na wydziełanie parathormonu [7, 18].

Działanie antyarytmiczne magnezu polega na wydłużeniu okresu P-R, wydłużeniu czasu przewodzenia zatokowo-przedsionkowego oraz zwiększeniu okresu refrakcji w węźle przedsionkowo-komorowym [16,17]. Pierwszym, który wykorzystał antyarytmiczne właściwości magnezu był Zwillinger: w 1935 roku w napadowej tachykardii, przywrócił rytm zatokowy dożylnym podaniem siarczanu magnezu [wg 18].

W przedstawionej pracy niedobór magnezu wyraźnie wpłynął na wzrost częstości tętna i pojawianie się zaburzeń rytmu serca u badanych pacjentów. Chorzy z hipomagnezemią pooperacyjną mieli istotnie szybsze tętno w porównaniu do pozostałych chorych. Zaburzenia rytmu serca w okresie pooperacyjnym nie pojawiały się często, ponieważ chorzy byli przygotowywani kardiologicznie do planowych operacji. Dodatkowo wszyscy chorzy rutynowo w badanym okresie pooperacyjnym dostawali dożylnie sole potasu; prawdopodobnie dlatego zaburzenia rytmu serca wystąpiły tylko u sześciu z nich. Charakterystyczne jest jednak to, że aż trzech z nich należało do grupy z hipomagnezemią, a tylko jeden do grupy otrzymującej dożylnie magnez. Można więc sądzić, że podawany dożylnie magnez w okresie pooperacyjnym zmniejsza częstość zaburzeń rytmu serca.

Do częstych objawów obniżonego stężenia magnezu w surowicy należą zaburzenia psychiczne o różnym nasileniu: od zwiększonej senności, braku łaknienia, splątania, apatii, depresji do agresji, halucynacji, drgawek, a nawet śpiączki [1, 5, 6, 9, 12, 13]. W omawianym materiale w przebiegu pooperacyjnym u siedmiu chorych wystąpiły zaburzenia neurologiczne: niepokój, pobudzenie psychiczne i ruchowe, drżenia mięśniowe, zaburzenia orientacji. Istotny jest jednak fakt, że aż pięciu chorych należało do grupy z hipomagnezemią pooperacyjną, a tylko dwie osoby do grupy otrzymującej dożylnie magnez.

Niewiele jest w literaturze doniesień na temat związku pomiędzy stężeniem magnezu w surowicy, a temperaturą ciała,. Opisywany jest wzrost ciepłoty ciała spowodowany hipomagnezemią [1]. W grupie chorych otrzymujących magnez przez cały badany okres pooperacyjny wyraźnie obniżała się ciepłota ciała, stąd można sądzić, że ją stabilizuje.

W dostępnym piśmiennictwie brak jest doniesień na temat związku hipomagnezemii pooperacyjnej z szybkością powrotu perystaltyki przewodu pokarmowego. Z przedstawionego materiału wynika, że podawanie magnezu w okresie pooperacyjnym przyspiesza jej powrót. Można więc wcześniej zakończyć dożylną podaż płynów i przywrócić odżywianie doustne.

W sumie podawanie magnezu w okresie okołooperacyjnym pociągało za sobą korzystne następstwa: mniejszy spadek stężenia wapnia w surowicy, wolniejsze tętno, mniejszą ilość zaburzeń rytmu serca, niższą temperaturę ciała oraz szybszy powrót perystaltyki przewodu pokarmowego.

WNIOSKI

1. U 22 z 42 chorych, którym nie podawano magnezu w przebiegu pooperacyjnym, operowanych planowo z powodu nowotworów złośliwych żołądka lub jelita grubego, wystąpiło zjawisko hipomagnezemii pooperacyjnej.

2. Codzienna dożylna podaż soli magnezu (w ilości równej zapotrzebowaniu dobowemu) zapobiegła hipomagnezemii pooperacyjnej i poprawiła przebieg pooperacyjny.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Wstrząs septyczny. Znieczulenie z użyciem małych przepływów

Anestetyczne środki wziewne

Zastosowanie ultrasonografii w blokadach nerwów obwodowych

Piśmiennictwo

1. Gambling DR, Birmingham CL, Jenkins LC: Magnesium and the anaesthetist. Canad J Anaesth 1988; 35: 644-654.

2. McLean R. M: Magnesium and its therapeutic uses: a review. Am J Med 1994; 96: 63-76.

3. Rubeiz GJ, Thill-Baharouian, Hardie D, Carlson RW: Association of hypomagnesemia and mortality in acutely ill medical patients. Crit Care Med 1993; 21: 203-209.

4. Walker WF, Fleeming LW, Steward WK: Urinary magnesium excretion in surgical patients. Br J Surg 1968; 55: 466-469.

5. Zaloga GP: Interpretation of the serum magnesium level. Chest 1989; 95: 257-258.

6. Chernow B, Bamberger S, Stoiko M, Vadnais M, Warshaw AL: Hypomagnezemia in patients in postoperative intensive care. Chest 1989; 95: 391-397.

7. Rude RK: Physiology of magnesium metabolism and the important role of magnesium in potassium deficiency. Am J Cardiol 1989; 63: 31-34.

8. Haynes BW, Crawford ES, De Bakez ME: Magnesium metabolism in surgical patients. Ann Surg 1952; 136: 659-667.

9. Satur ChMR: Magnesium and cardiac surgery. Ann Coll Surg Eng 1997; 79: 349-354.

10. Terzi A, Furlan G, Chiavacci P, Dal Corso B, Lyzanni A, Dalla Volta S: Prevention of atrial tachyarrhythmias after non-cardiac thoracic surgery by infusion of magnesium sulfate. Thorac Cardiovasc Surg 1996; 44: 300-303.

11. Slichenmzer WJ, Ettinger DS.: Metabolic complitations of cancer; in: Klastersky J, Schimpff SC, Senn HJ (ed.): Handbook of supportive care in cancer. M. Dekuer, Inc., New York – Basel – HongKong 1995.

12. Kelepouris E, Agus ZS: Hypomagnesemia: renal magnesium handling. Semin Nephrol 1998; 18: 58-73.

13. Reinhart RA: Magnesium metabolism. Arch Int Med. 1988; 148: 2415-2420.

14. MacBeth RAL, Mabbott JD: Magnesium balance in the postoperative patient. Surgery, Gynecology, Obstetrics 1964; 118: 748-760.

15. Creswell L, Schuessler R, Rosenbloom M, Cox J: Hazards of postoperative atrial arrhythmias. An Thorac Surg 1993; 56: 539-549.

16. Eisenberg MJ: Magnesium defitiency and sudden death. Am Heart J 1992; 124: 544-549.

17. Gajos G, Solarska K, Siembab L, Nessler B, Stępniewski M, Piwowarska W: Niedobór magnezu w krańcowej chorobie serca i skuteczność jego suplementacji dożylnej preparatem askorbinian magnezu. Terapia i Leki 1995; 23: 7-8.

18. Ryzen E, Wagers PW, Singer FR, Rude RK: Magnesium deficiency in a medical ICU population. Crit Care Med 1985; 13: 19-21.

19. Whang R, Oei TO, Aikawa JK, Watanabe A, Vannatta J, Fryer A, Markanich M: Predictors of clinical hypomagnesemia. Arch Int Med 1984; 144: 1794-1796.

20. Eisenberg MJ: Magnesium deficiency and cardiac arrythmias. NY State J Med 1986; 18, 133-136.

Adres do korespondencji:
Klinika Chirurgii Onkologicznej
Centrum Onkologii
ul. Garncarska 11
31-115 Kraków

Anestezjologia Intensywna Terapia 3/2002

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 3/2002:

- reklama -

Strona główna | Reklama | Kontakt