Ludzkie koronawirusy - autor: Krzysztof Pyrć z Zakładu Mikrobiologii, Wydział Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii, Uniwersytet Jagielloński, Kraków

Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografię? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis – wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Medycyna Rodzinna 2/2002, s. 89-92
Elżbieta Mazur
Założenia racjonalnej antybiotykoterapii
Principles for rational use of antibiotics
z Katedry i Zakładu Mikrobiologii Lekarskiej Akademii Medycznej w Lublinie 
Kierownik Katedry i Zakładu: prof. dr hab. Maria Kozioł-Montewka
Summary
The article is devoted on the principles for rational use of antibiotics. The „triangle of relations” between antibiotic, microorganism and macroorganism is described. Normal flora and its role in immunity and antibiotic choice for " best-guess” therapy are also included.
Wzajemne oddziaływania między mikroorganizmem, antybiotykiem/chemioterapeutykiem i organizmem gospodarza (makroorganizmem) możemy przedstawić w postaci trójkąta, w którym jakakolwiek zmiana, dotycząca jednego z jego boków, pociąga za sobą zmiany, dotyczące dwóch pozostałych (ryc.1).
Ryc.1. "Trójkąt oddziaływań" między antybiotykiem, mikroorganizmem i makroorganizmem. Według Mims C. A. et al. "Medical Microbiology" Mosby-Year Book Europe Limited 1993 (5).
Tabela 1. Flora fizjologiczna ludzkiego ciała.
Istotne jest, aby pamiętać, że w trakcie terapii nie tylko patogen, ale również chory i jego flora fizjologiczna podlegają działaniu antybiotyku. Stosowanie antybiotyków przyczynia się do powstawania szczepów opornych, które stanowią niebezpieczeństwo nie tylko dla obecnie leczonego pacjenta, ale również dla jego otoczenia. Nadużywanie i nieprawidłowe stosowanie antybiotyków zwiększa to niebezpieczeństwo. Sześćdziesięcioletnie doświadczenia, związane ze stosowaniem antybiotykoterapii upewniają nas, że bakterie nie zaprzestaną działań, prowadzących do rozwoju oporności na antybiotyki.
Flora fizjologiczna i jej rola w odporności
W warunkach zdrowia skóra i błony śluzowe człowieka są kolonizowane przez bakterie należące do tak zwanej flory fizjologicznej. Każda nisza ekologiczna naszego ciała posiada charakterystyczną dla siebie florę bakteryjną (tab. 1).
Tabela 1. flora fizjologiczna ludzkiego ciała
Lokalizacja anatomicznaDominujące bakterie
SkóraGronkowce koagulazoujemne
Propionibacterium sp.
Jama nosowo-gardłowaGronkowce koagulazoujemne
(jama nosowa)
Różne gatunki beztlenowców
(jama ustna)
Paciorkowce zieleniejące, Neisseria sp. (jama gardłowa)
Przewód pokarmowyBacteroides sp. i inne beztlenowce Escherichia coli i inne bakterie
z rodziny Enterobacteriaceae Enterococcus sp.
PochwaLactobacillus sp.
Paciorkowce grupy B
Flora fizjologiczna, o czym często się zapomina, odgrywa bardzo ważną rolę w odporności. Polega ona przede wszystkim na blokowaniu dostępu do powierzchni śluzówek bakteriom chorobotwórczym, uniemożliwiając tym samym zaistnienie zakażenia. Odbywa się to poprzez szereg różnych mechanizmów, z których tylko niektóre są dla nas zrozumiałe. Flora fizjologiczna konkuruje z patogenami o dostęp do receptorów na powierzchni komórek błony śluzowej i o substancje odżywcze. Wiele bakterii, należących do flory fizjologicznej, produkuje również substancje bakteriobójcze. Wreszcie, flora fizjologiczna może indukować krzyżowo odpowiedź odpornościową, skierowaną przeciwko bakteriom chorobotwórczym. Bakterie, należące do flory fizjologicznej, mogą również być przyczyną zakażenia, ale w warunkach zdrowia gospodarz jest chroniony przed niekorzystnym działaniem tych bakterii poprzez szereg mechanizmów, do których należą: bariery mechaniczne, nieswoista odpowiedź humoralna i komórkowa oraz odpowiedź swoista, związana z przeciwciałami wydzielniczymi typu IgA.
Wydzielnicze IgA obecne są na powierzchni wszystkich błon śluzowych, ich wydzielanie jest wynikiem kontaktu bakterii z tkanką limfatyczną układu pokarmowego i oddechowego. Chronią one przed przyleganiem bakterii, należących do flory fizjologicznej, do komórek nabłonka i przez to zabezpieczają przed infekcją. Godny uwagi jest fakt, że ten rodzaj odporności jest swoisty i jest wynikiem długotrwałej ekspozycji na antygeny bakteryjne. Obce bakterie, z którymi dany osobnik nie zetknął się wcześniej, nie posiadają swoistego dla siebie wydzielniczego IgA. Trzeba tygodni, a nawet miesięcy, aby dana osoba mogła wyprodukować IgA, skierowane przeciwko nowo nabytym bakteriom.
Flora fizjologiczna musi być więc rozumiana jako ekosystem delikatny, podatny na zniszczenie, funkcjonujący w warunkach dynamicznej równowagi – z jednej strony chroni ona gospodarza przed zakażeniem obcymi, patogennymi bakteriami, z drugiej z kolei gospodarz jest chroniony przed zakażeniami, wywołanymi bakteriami, należącymi do jego własnej flory. Antybiotykoterapia może prowadzić do bardzo poważnych zakłóceń w tym ekosystemie. Nie istnieje antybiotyk, który działałby tylko na bakterie chorobotwórcze. Flora fizjologiczna zawsze doznaje uszczerbku w jakimś zakresie, zależnym od spektrum antybiotyku oraz jego właściwości farmakokinetycznych. Antybiotyki o szerokim spektrum oraz antybiotyki wydzielane przez skórę i błony śluzowe wywołują duże spustoszenia we florze fizjologicznej. Do takich często stosowanych antybiotyków i chemioterapeutyków należą na przykład: tetracykliny, chloramfenikol, kotrimoksazol, cefalosporyny trzeciej generacji, karbapenemy i fluorochinolony. Po zniszczeniu flory fizjologicznej chory kolonizowany jest bakteriami z najbliższego otoczenia. Może się zdarzyć, że bakterie te będą bardziej wirulentne i bardziej oporne na antybiotyki niż patogen pierwotny, który zniszczony został dzięki antybiotykowi. Kolonizacja taka, z uwagi na fakt, że dana osoba nie ma swoistej odporności przeciwko nowo nabytym bakteriom (brak swoistych, wydzielniczych IgA), na ogół prowadzi do zakażenia. Powstaje błędne koło, polegające na tym, że leczenie antybiotykami predysponuje do kolejnych zakażeń, wywołanych na ogół bakteriami bardziej zjadliwymi i bardziej opornymi na stosowane antybiotyki, co z kolei pociąga za sobą konieczność stosowania antybiotyków o coraz szerszym spektrum. Wynika stąd, że utrzymywanie flory fizjologicznej pacjenta w stanie nienaruszonym, poprzez restrykcyjne stosowanie antybiotyków jest jednym z najważniejszych czynników, zabezpieczających przed kolejnymi zakażeniami. Dbanie o florę fizjologiczną pacjenta polega również na podawaniu równolegle z antybiotykiem preparatów, takich jak Lakcid lub Trilac. Zawierają one liofilizowane pałeczki z rodzaju Lactobacillus, które są oporne na najczęściej stosowane antybiotyki i mogą zastąpić funkcję flory fizjologicznej przewodu pokarmowego, która ulega zniszczeniu podczas antybiotykoterapii. Jest to bardzo istotne działanie, zabezpieczające przed kolonizacją bakteriami patogennymi, o którym niestety bardzo często się zapomina.
Restrykcyjna polityka antybiotykowa
Celem restrykcyjnej polityki antybiotykowej jest rozpoznanie chorych, którzy mogą odnieść korzyść z leczenia antybiotykami i zapewnienie im optymalnego leczenia oraz unikanie antybiotykoterapii u tych chorych, którzy jej nie potrzebują. Optymalna terapia antybiotykowa oznacza terapię o wysokiej skuteczności, obciążoną możliwie najmniejszymi działaniami ubocznymi, co oznacza, że wpływa ona w bardzo niewielkim stopniu na florę fizjologiczną oraz wiąże się z niskim ryzykiem rozwoju oporności na antybiotyki; niebagatelne są również niskie koszty tego typu leczenia. Z praktyki wiadomo, że ordynowanie antybiotyku jest łatwe, znacznie trudniej jest podjąć decyzję o niepodawaniu go. Lekarze mają poważny dylemat, gdyż obawiają się „przegapić” zakażenie bakteryjne – i trudno im się dziwić. Bywa też tak, że pacjent nalega na podanie antybiotyku. Faktem jest, że bywają sytuacje, w których antybiotyki są stosowane bardziej dla zapewnienia poczucia bezpieczeństwa lekarza niż dla leczenia udokumentowanego zakażenia. Chyba żadne ze stosowanych współcześnie leków nie budzą tylu kontrowersji, co antybiotyki. Trzeba zdawać sobie sprawę, że przedwczesne lub niepotrzebne podanie antybiotyku może mieć bardzo poważne następstwa. Po pierwsze, daje lekarzowi fałszywe poczucie bezpieczeństwa, co może opóźnić niezbędne procedury diagnostyczne i terapeutyczne. Po drugie, rzadko myśli się o tym (a należałoby to robić zawsze, decydując się na podanie antybiotyku), że antybiotykoterapia wywołuje efekty uboczne, określane często jako „biologiczne” lub „ekologiczne”, dotyczące nie tylko chorego, który jest aktualnie leczony, ale również osób, które ulegną zakażeniu w przyszłości. Po trzecie wreszcie, ponieważ ilość antybiotyków jest ograniczona, bezkrytyczne ich stosowanie może spowodować, że będą one nieskuteczne w sytuacjach, w których ich zastosowanie jest jak najbardziej wskazane. Natura wyposażyła bowiem bakterie w zadziwiająco skuteczną zdolność do tworzenia i przekazywania genów oporności.

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 30 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1.Gladwin M., Trattler B.: Clinical Microbiology Made Ridiculously Simple. Third Printing. MedMaster, Inc., 1996. 2. Kolmos H. J.: Rational use of antibiotics: an important aspect of infection control in hospitals. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska 1999, LIII, 16: 100-113. 3. Levinson W., Jawetz E.: Medical Microbiology & Immunology. Examination and Board Review. Fifth Edition. Appleton& Lange, 1998. 4. Mahon C. R., Manuselis G. Jr.: Textbook of Diagnostic Microbiology. W. B. Saunders Company 1995. 5. Mims C. A. et al.: Medical Microbiology. Mosby – Year Book Europe Limited 1993. 6. Sherris Medical Microbiology. An Introduction to Infectious Diseases. Third Edition. K. J. Ryan, Editor. Appleton & Lange 1994. 7. Simon C.et al.: Antibiotic Therapy in Clinical Practice. Schattauer 1993. 8. Virella G.: Mikrobiologia i choroby zakaźne. Wydanie I polskie pod redakcją Piotra B. Heczko. Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner, Wrocław 2000.
Medycyna Rodzinna 2/2002
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna