Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Medycyna Rodzinna 5/2002, s. 194-195
Bogusława Góralczyk, Wojciech Mikuła
Problemy rehabilitacji ruchowej u pacjentów w podeszłym wieku
Problems of active rehabilitation of elderly patients
z Oddziału Urazowo-Ortopedycznego Centrum Rehabilitacji im. prof. M. Weissa w Konstancinie
Dyrektor Centrum: dr n. med. Janusz Garlicki
Summary
The study demonstrates the problems of treatment of elderly individuals with fractures and degenerative bone-joints diseases. Most of the fractures were located in the distal radius, proximal humerus and proximal femur. Most of the degenerative alterations were located in the hip, knee and the spinal column.
The main aim of treatment is achieving the best possible function of the limb after the fracture or with degenerative alterations. The biggest problem of rehabilitation of elderly individuals are senile dementia and social conditions.
Osoby w podeszłym wieku stanowią dużą grupę wśród rehabilitowanych pacjentów. W ostatnich latach, wraz z postępem medycyny i techniki, stale rośnie odsetek ludności powyżej 65 roku życia. Konsekwencją tego zjawiska jest więc stały wzrost liczby pacjentów ze zmianami zwyrodnieniowymi, które występują głównie u starszych osób, a także stały wzrost liczby pacjentów urazowych będących w podeszłym wieku. Populacja ludzi starszych jest bardziej zagrożona poważnymi obrażeniami narządu ruchu nawet po niewielkich urazach. U osób powyżej 65 roku życia często zanika już potrzeba ruchu, słabnie refleks i zmniejsza się zdolność do odruchowego zabezpieczenia układu kostno-stawowego w chwili zagrożenia. Równolegle postępują zmiany w narządzie ruchu polegające na zmniejszeniu masy mięśni, osłabieniu ich siły, a także demineralizacji i ubytku elastycznych elementów kośćca. Wszystko to obniża wytrzymałość mechaniczną narządu ruchu i sprawia, że nawet błahy upadek może spowodować rozległe uszkodzenia kości i tkanek miękkich.
Rehabilitacja pourazowa
Złamania u osób w podeszłym wieku są umiejscowione najczęściej w obrębie:
– nasady dalszej kości promieniowej,
– bliższej nasady kości ramiennej,
– bliższego odcinka kości udowej.
Zarówno złamania nasady dalszej kości promieniowej, jak i złamania bliższej nasady kości ramiennej są zwykle leczone zachowawczo w warunkach ambulatoryjnych. Duże nagromadzenie w tych okolicach tkanki kostnej gąbczastej sprzyja szybkiemu gojeniu złamania i sprawia, że na ogół nie ma problemów z uzyskaniem zrostu kostnego. Jak najwcześniej, to jest od pierwszej doby po urazie, wprowadza się rehabilitację. Zaleca się wykonywanie ćwiczeń czynnych stawów, które nie są objęte opatrunkiem unieruchamiającym – szczególnie dotyczy to ćwiczeń stawów palców ręki. Ruchy te sprzyjają zmniejszaniu się obrzęku, poprawiają ukrwienie w obrębie kończyny po urazie i co za tym idzie korzystnie wpływają na gojenie złamania. Mimo, wydawałoby się, prostoty zaleceń są one dla części pacjentów, a mianowicie dla pacjentów dementywnych, całkowicie lub w niektórych punktach nie do wykonania. Demencja starcza sprawia, że chorzy nie są w stanie zrozumieć zaleceń lub szybko je zapominają. Podobny efekt może wywrzeć przemijający stan dezorientacji i dysfunkcji umysłowej spowodowany samym urazem.
Kolejne trudności w rehabilitacji pojawiają się po uzyskaniu zrostu kostnego i zdjęciu opatrunku gipsowego, kiedy należy rozćwiczyć unieruchomione wcześniej stawy. Często pacjenci w podeszłym wieku nie znajdują w sobie sił do tych trudniejszych i początkowo bolesnych ćwiczeń, a także motywacji do odzyskania jak najlepszej funkcji kończyny. Bardzo ważną rolę może tu odegrać rodzina lub bliscy pacjenta wspomagając go w zalecanych ćwiczeniach lub dowożąc na rehabilitację w warunkach ambulatoryjnych.
Tu wyłonił się kolejny problem – nie zawsze dobrze układającej się współpracy z rodziną pacjenta w podeszłym wieku. W przypadkach, gdzie można byłoby uzyskać lepsze rezultaty poprzez ćwiczenia na przyrządach i pomoc terapeuty, pojawia się czasami bariera niemożności dowiezienia pacjenta na rehabilitację przez ich zapracowane dzieci czy wnuki. Z podobnych powodów chorzy ci nie stawiają się na wyznaczone kontrole ambulatoryjne.
Nieco inna problematyka dotyczy chorych ze złamaniem w obrębie bliższego odcinka kości udowej. Ta grupa pacjentów jest hospitalizowana i, jeśli nie ma bezwzględnych przeciwwskazań, leczona chirurgicznie. Leczenie operacyjne powinno być wdrożone jak najwcześ-niej, najlepiej w dobie urazu. Dłuższe leżenie i unieruchomienie osób starszych w łóżku grozi powikłaniami ze strony układu krążenia, układu oddechowego, moczowego, nasileniem się psychoz starczych lub pojawieniem się psychoz pourazowych, utratą sprawności ogólnej, ograniczeniem ruchomości stawów, powstaniem odleżyn. Po wykonaniu zabiegu operacyjnego zespolenia odłamów kostnych lub endoprotezoplastyki zaleca się możliwie najszybciej – w 2-3 dobie – pionizację i naukę chodzenia. Jednocześnie zaleca się ćwiczenia w łóżku – oddechowe, przeciwzakrzepowe, ćwiczenia utrzymujące w sprawności kończyny. W większości przypadków usprawnianie pooperacyjne pod kontrolą terapeutów przebiega dosyć sprawnie. Jednak czasami, mimo szybko podjętych działań leczniczych, podczas pobytu szpitalnego zostaje zachwiana równowaga biologiczna i socjalna pacjentów w podeszłym wieku i dochodzi do ich dezorientacji w czasie i przestrzeni. W takich warunkach – przy braku współpracy chorego podczas usprawniania, nie jest możliwy jego powrót do chodzenia. Często tacy – pacjenci odzyskują w pełni równowagę psychiczną i biologiczną po wypisaniu ich do domu, będąc pod troskliwą opieką rodziny. Ponowiona po kilku tygodniach próba nauki chodzenia w warunkach szpitalnych z reguły przynosi pozytywny rezultat.
Kolejny problem pojawia się po wypisaniu pacjenta do domu, gdzie powinien kontynuować naukę chodzenia. W niektórych przypadkach okazuje się, że w mieszkaniu pacjenta nie ma warunków do poruszania się np. z balkonikiem lub nie ma możliwości wyjścia na zewnątrz np. z powodu braku windy. Wiele zależy wtedy od dobrej woli rodziny, która może umieścić chorego w innym mieszkaniu lub przystosować własne.
Rehabilitacja w ortopedii
Najczęstszą przyczyną ortopedyczną, z jaką pacjenci w podeszłym wieku zgłaszją się na rehabilitację, jest choroba zwyrodnieniowa stawów. Stanowi ona główną przyczynę kalectwa wśród osób powyżej 65 roku życia. Najczęstsze umiejscowienie zmian zwyrodnieniowych to:
– stawy biodrowe (coxarthrosis),
– stawy kolanowe (gonarthrosis),
– kręgosłup (spondyloarthrosis deformans).
Rehabilitacja polega w tych przypadkach na ćwiczeniach w odciążeniu i zapobieganiu rozwojowi ograniczeń ruchomości chorego stawu, na wzmacnianiu mięśni chorej kończyny, wyciągach pośrednich (odciążenie stawu), masażach wodnych zmniejszających napięcie mięśni, fizykoterapii przeciwbólowej.
Ponadto rehabilitacja po zabiegach chirurgicznych alloplastyk stawów polega na pionizacji i nauce chodzenia ściśle wg zaleceń operatora.
W rehabilitacji pacjentów ortopedycznych w podeszłym wieku z reguły nie spotyka się takich trudności, jak w rehabilitacji pourazowej. Tutaj leczenie jest świadome i dobrowolne, a nie, jak w rehabilitacji pourazowej, będące koniecznością wynikającą z urazu. Raczej nie spotyka się pacjentów z ewidentną demencją starczą, gdyż tacy nie zgłosiliby się na rehabilitację lub w przypadku pacjentów operowanych nie zostaliby zakwalifikowani do zabiegu chirurgicznego.
Czasami spotyka się chorych, którzy są rozczarowani brakiem całkowitego ustąpienia dotychczasowych objawów choroby zwyrodnieniowej. Dotyczy to osób, które nie były do czasu rehabilitacji w pełni świadome nieodwracalności swoich zmian. W takich przypadkach powinno się wyjaśnić pacjentowi istotę jego choroby i rezultaty, jakie można osiągnąć leczeniem.
Medycyna Rodzinna 5/2002
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna