Wydawnictwo Medyczne Borgis
Czytelnia Medyczna » Medycyna Rodzinna » 3-4/2003 » Medycyna a pojęcie jakości życia
- reklama -
Babuszka.pl
rosyjski online
z lektorem
Ski Spa - serwis narciarski Warszawa


- reklama -
Pobierz odtwarzacz Adobe Flash Player
© Borgis - Medycyna Rodzinna 3-4/2003, s. 126-128
Honorata Sokolnicka, Wojciech Mikuła

Medycyna a pojęcie jakości życia

Medicine versus quality of life
z Oddziału Urazowo-Ortopedycznego Specjalistycznego Centrum Rehabilitacji i Leczenia
Schorzeń Narządu Ruchu w Konstancinie
Ordynator Oddziału: dr n. med. Wojciech Mikuła
Summary
Recently in medicine more importance is given to the issue of the quality of life of the sick. This article talks about this issue.
Polecane książki z księgarni medycznej udoktora.pl:
Dystrybucja usług medycznych, Paul Dolan Jan Abel Olsen
Dystrybucja usług medycznych
English in medicine, Ciecierska Joanna, Jenike Barbara, Tudruj Krystyna
English in medicine
Spacerem po etyce, Ślipko Tadeusz
Spacerem po etyce
Życie jest największym darem jaki otrzymuje człowiek. Nauki społeczne traktują je jako prawo każdego z nas. Troska o życie, jego obrona i dbałość o to, by mogło być ono godne jest domeną teologów. Ukazują je oni jako dobro najwyższe, krytykując wszelkie formy jego naruszania czy niszczenia. Dla człowieka życie niestety zbyt często bywa zmaganiem z trudną do akceptacji rzeczywistością. Dlatego też wszystkie wyznania wyrażają głębokie przekonanie o konieczności stworzenia odpowiednich warunków dla ciągłego podnoszenia jego jakości. Pociąga to za sobą konieczność zachowania zdrowia, które jest wyznacznikiem jakości życia.
Jesteśmy świadkami wielkiego postępu naukowego. Otwierają się nowe horyzonty dla badań w dziedzinie medycyny, szansa dla rozwoju nauk społecznych i idąca za tym możliwość polepszenia warunków życia. Z drugiej strony ten szalony postęp niesie olbrzymie zagrożenie. Rośnie liczba wypadków, nadal nie umiemy leczyć wielu chorób pozbawiających życia nawet bardzo młodą część społeczeństwa. Sytuacja taka jest wyzwaniem dla medyków a zarazem dla samego człowieka poszkodowanego przez los.
W życiu codziennym słowo „jakość” ma różne znaczenia. W odniesieniu do życia ludzkiego odzwierciedla indywidualne odczucia i potrzeby człowieka. Rozumiana jako dobrostan (well-being) (7), nawiązuje zarówno do zdrowia i choroby. Jakość życia człowieka wiąże się z satysfakcją, szczęściem, spełnieniem. W życiu codziennym jest samoakceptacją, zadowoleniem i realizacją celów. By osiągnąć zadowolenie dążymy do zaspokojenia potrzeb materialnych i duchowych. Satysfakcja życiowa każdego z nas jest uzależniona od indywidualnych kryteriów wartościowania wiążących się z osobowością człowieka i jego aspiracjami. To co jest priorytetem życiowym dla jednej osoby może nie mieć znaczenia dla kogoś innego. Rodzi się więc dysonans w uznaniu istoty życia i pomiaru jego jakości.
Pojęcie jakości życia (quality of life) jest trudne do zdefiniowania. Każdy z badaczy określa ten termin inaczej. Porównywana jest najczęściej ze szczęściem, dobrostanem, zadowoleniem (1). Zagadnieniem tym zainteresowało się wielu znakomitych, starożytnych mędrców. Zapoczątkowana przez Heraklita teoria rozumności skłoniła jego następców do rozważań nad możliwościami udoskonalania życia i sprawienia, by stało się ono przyjemne. Efektem tych przemyśleń była filozofia Demokryta traktująca zadowolenie jako najwyższe dobro, którego środkiem pozyskania jest rozum. Sokrates upatrywał szczęścia w cnocie, ta zaś oznaczała nic innego, jak tylko tężyznę, dzielność, sprawność i wiedzę. Arystoteles utożsamił jakość życia z dobrym samopoczuciem i doskonałością jednostki (eudajmonia) oraz realizacją celów (entelechia). Hipokrates głosił, że szczęście to umiejętność osiągnięcia równowagi wewnętrznej, a więc zależności pomiędzy tym co nas otacza a indywidualnym sposobem życia. Każdy z nas ma więc wpływ na kształtowanie swojego życia a zarazem jego jakości. Umiejętności takie kształtowane są w procesie wychowania. Również poglądy Platona potwierdzały pogląd, iż szczęście kształtuje każdy dzięki sposobowi myślenia i patrzenia na świat, normom obyczajowym, wyznawanej hierarchii celów i wartości. Społeczeństwo XXI wieku odchodzi od wartości cenionych dawniej.
W teraźniejszej rzeczywistości szczęście to przede wszystkim:
– zadowolenie z pracy,
– szczęśliwe małżeństwo,
– optymizm życiowy,
– umiejętność odczuwania radości,
– satysfakcja w życiu osobistym (również płciowym),
– stabilność finansowa.
Pieniądze, dobra materialne to w wielu środowiskach mierniki pozycji społecznej. Nowy styl życia hołduje egoizmowi, hedonizmowi, postawie konsumpcyjnej; lepiej jest więc mieć niż być. Dążąc do wymarzonego przez siebie wzorca żyjemy w pośpiechu. Gonitwa za pieniądzem i karierą sprawia, że zapytani o sens naszych działań nie potrafimy znaleźć racjonalnego uzasadnienia naszych dążeń. Dominującym uczuciem jest więc zmęczenie i frustracja, gdyż nasze wysiłki okazują się niewspółmierne do oczekiwanych przez nas efektów. Wygodnictwo i wewnętrzny egoizm wielu z nas przeważa nad dobrem wspólnym rodziny, ranimy swoich bliskich nie doceniając kontaktów z nimi. Dochodzi do konfliktu wartości a w rezultacie do utraty sensu życia. Podejmując heroiczną walkę, przekonani, że robimy to w celu podniesienia jakości życia, zapominamy o prawdziwych wartościach, zmęczeni stajemy się obojętni na piękno otaczającego nas świata. Jak często nie doceniamy tego co posiadamy, co jest nam wszystkim dane; rodziny, dzieci, stałej pracy, wreszcie zdrowia. Refleksja przychodzi dopiero w momencie przełomowym. Punktem zwrotnym jest najczęściej nagłe dramatyczne wydarzenie – śmierć bliskiej osoby, choroba, uraz, kalectwo. Dopiero wtedy zmuszają nas one do refleksji nad życiem i jego jakością.
Choroba zaskakuje wywołując poczucie bezsilności wobec samego siebie. Oznacza to samotność, utratę przyjaciół, środków do życia, jak również tak potrzebnego poczucia bezpieczeństwa. Mariański w swoich badaniach spośród sytuacji, których człowiek najbardziej obawia się w życiu na pierwszym miejscu wymienia ciężką chorobę, utratę zdrowia, kalectwo oraz uświadomienie sobie, że dotychczasowe życie było puste i zmarnowane (10).
Jan Paweł II wielokrotnie w swoich wypowiedziach nawiązywał do tematu godności i jakości życia ludzkiego. Zwracał uwagę na fakt, że to my sami nadajemy kształt życiu kreując zarazem jego jakość zarówno w zdrowiu jak i w chorobie. Personel medyczny uczestniczący w procesie leczenia jest ważnym ogniwem kształtującym postawę pacjenta oraz jego nastawienie do nowej sytuacji życiowej. Swoimi działaniami pomaga w osiągnięciu stabilizacji samopoczucia fizycznego pacjenta. Oddziaływując na sferę psychiczną aktywizuje do działania, motywuje do czynnego uczestnictwa w życiu rodzinnym i społecznym. Cała reszta pozostaje w rękach pacjenta. W jakim stopniu choroba zmieni jego życie zależy od wielu czynników; kim był i jak żył do tej pory, jak radził sobie w sytuacjach trudnych, do czego dążył i jakie wartości cenił najbardziej?
Zarówno z literatury, jak i własnych obserwacji wynika, że jakość życia wyznaczona jest przez wiele jego aspektów począwszy od kryterium odczuć fizycznych poprzez estetyczne, kulturowe, materialne, duchowe i społeczne.
Dla przeciętnego człowieka jakość życia wiąże się nierozerwalnie ze zdrowiem, udanym życiem rodzinnym, poczuciem własnej wartości, dobrymi kontaktami społecznymi, umiejętnością radzenia sobie w sytuacjach trudnych, poczuciem bezpieczeństwa. Jakość życia jest więc zdeterminowana wszystkimi czynnikami, których zaspokojenie pozwala jednostce na poczucie spełnienia i motywacje do działania. Socjolodzy ujmując zagadnienia jakości życia wskazują na stopień zaspokojenia różnych potrzeb człowieka dzieląc je na materialne i pozamaterialne. Ich zdaniem sposób życia i jego styl są czynnikami kształtującymi jakość życia. Inny jeszcze rodzaj interpretacji zagadnienia proponują ekonomiści analizujący potrzeby socjalne, dobrobyt społeczny, ochronę środowiska naturalnego.
Uniwersalne kryteria jakości życia zaproponował Tomaszewski (11) biorąc pod uwagę mechanizmy psychologiczne:
– bogactwo przeżyć,
– poziom świadomości,
– poziom aktywności,
– twórczość,
– współżycie człowieka z innymi ludźmi.
Interesującą interpretację jakości życia przedstawił Suchodolski. Jego zdaniem sposób uczestniczenia człowieka w świecie buduje składowe jakości życia. Wartością cenioną przez autora jest wolność. To jak z niej korzystamy w życiu oraz starcie z tym co nieuniknione jest wielką sztuką kształtowania jakości własnego życia. Jakość życia człowieka to twórcza praca, zaangażowanie społeczne, rozwijanie swoich umiejętności i zainteresowań (12).
Amerykański psycholog i gerontolog P. Lawton ukazuje koncepcyjny Model Dobrego Życia. Przedstawia on 4 wzajemnie oddziaływujące na siebie sektory:
– Behawioralnych kompetencji.
– Psychologicznego dobrostanu.
– Obiektywnego środowiska.
– Postrzeganej jakości życia.
Sektory zawierają aspekty życia mające znaczenie w kształtowaniu jego jakości mianowicie:
– aspekt kryterium interpersonalnego (subiektywnego),
– aspekt socjonormatywny (obiektywny) (13).
Przeważająca większość autorów prac dokonuje oceny komponenty obiektywnej i subiektywnej wyróżniając w każdej z nich aspekt fizyczny, społeczny, psychiczny i międzyludzki (6, 9), inni odwołują się do Indexu Jakości Życia wg Ferrans i Powers´a stosujących w ocenie jakości życia Podskale Zdrowia i Fukcjonowania, Socjoeknomiczną i Psychologiczną (4).
Historia badań nad jakością życia sięga lat 60. (2). Za prekursora tych badań uznaje się Cambpella (3), wskazującego na subiektywną, indywidualną ocenę własnego życia jako miarę jego jakości.
Lata 80. i 90. przyniosły dalszy rozwój tych badań, czego przejawem było pojawienie się w piśmiennictwie naukowym wielu cennych publikacji (2, 3). W roku 1977 wyrażenie quality of life trafiło jako kluczowe do Index Medicus, co było dowodem popularności i zarazem ważności tego tematu. W roku 1994 WHO określiło jakość życia jako postrzeganie przez jednostkę jej pozycji w życiu w kontekście kultury i systemu wartości, zależne od indywidualnych celów, oczekiwań (14).
Zainteresowanie naukowców poruszanym wyżej problemem było tak wielkie, że powołano Międzynarodowe Towarzystwo Badań nad Jakością Życia Uwarunkowaną Stanem Zdrowia (The International Society for Health-Related Quality of Life Research) (5).
Badania nad jakością życia pozwoliły na wyróżnienie jej dwóch rodzajów:
– jakość życia niezależna od stanu zdrowia (NHRQL non health related quality of life),
– jakość życia zależna od zdrowia (HRQL health related quality of life) (15).
Wśród polskich autorów wiele miejsca w swoim piśmiennictwie poświęca zagadnieniu jakości życia Wita Szulc. Autorka odwołuje się do koncepcji, w której jakość życia wyznaczają 4 determinaty:
1. Satysfakcja z życia (Life satisfaction)
2. Koncepcja własnej osoby (Self-concept).
3. Zdrowie i funkcjonowanie (Health functioning)
4. Czynniki społeczno-ekonomiczne (Socio-economic factors) (8).
Jakość życia uwarunkowana stanem zdrowia uwzględnia więc dużą różnorodność problemów. Choroba przynosi ból, skrócenie przewidywanej długości życia, konieczność pobytu w szpitalu, częste kontakty z placówkami służby zdrowia, izolację społeczną. Ocena jakości życia jest tematem kontrowersyjnym, podlegającym rozważaniom filozoficznym. Jest kategorią osobistą, a więc inną dla każdego człowieka. Konkretne pomiary jakości życia mogą służyć lekarzom i pielęgniarkom do modyfikacji celów leczenia. Takie postępowanie pozwoliłoby na porównanie potencjalnych korzyści wynikających z proponowanego leczenia pacjenta z niekorzystnymi jego skutkami.
Piśmiennictwo
1. Bączyk G.: Ocena jakości życia chorych na reumatoidalne zapalenie stawów, Pielęgniarstwo Polskie 1999, 9-10. 2. Cambpell A. et al.:The quality of American life, New York, Russel Sage Fundation, 1976. 3. Ferrans C.E.: Conceptual Issues, Seminars in Oncology Nursing 1990, vol 6, 4:240-260. 4. Jaracz K. i wsp.: Jakość życia osób 60-letnich i starszych z dysfunkcją układu ruchu. Postępy Pielęgniarstwa i Promocji Zdrowia. 5. Niewiadomski T.J.: Ocena jakości życia uwarunkowanej stanem zdrowia w aspekcie jakości opieki zdrowotnej – Piąta Ogólnopolska Konferencja „Jakość w Opiece Zdrowotnej”, Kraków, 12-14.04.2000, 297. 6. Tobiasz-Adamczyk B.: Wybrane elementy socjologii zdrowia i choroby, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagielońskiego, 140. 7. Stelcer B.: Rozwój badań jakości życia chorych terminalnie. Postępy Pielęgniarstwa i Promocji Zdrowia. Cz. XI. Poznań 1997, 156-160. 8. Szulc W.: Jakość życia a kulturoterapia. Ujęcie modelowe. Pielęgniarstwo 2000, 2(25) 1996, 13. 9. Tylka J.: Zagadnienia jakości życia w rehabilitacji kardiologicznej. Postępy Rehabilitacji 1996, Tom X 4:43-48. 10. Mariański J.: Młodzież między tradycją a nowoczesnością. Wydawnictwo KUL Lublin 1995, 162. 11. Tomaszewski T.: Ślady i wzorce, Warszawa 1984, 204. 12. Jaracz K., Wołowicka L.: Jakość życia jako kategoria opisu ludzkiej egzystencji, Materiały zjazdowe Pielęgniarstwo a jakość życia, Kraków 2000, 135. 13. Jaracz K., Wołowicka L.: Model Dobrego Życia P. Lawtona. Materiały zjazdowe „Pielęgniarstwo a jakość życia”, Kraków 2000, 33. 14. Spilker B.: Quality of life and pharmacoeconomics in Clinical Trial. Lippincott-Raven, 1996. 15. Metody pomiaru kosztów w oddziałach szpitalnych. Przedstawiciel Medyczny 2001, 2.
Medycyna Rodzinna 3-4/2003
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna

Zamów prenumeratę

Serdecznie zapraszamy do
prenumeraty naszego czasopisma.

Biuletyn Telegram*

W celu uzyskania najnowszych informacji ze świata medycyny oraz krajowych i zagranicznych konferencji warto zalogować się w naszym
Biuletynie Telegram – bezpłatnym newsletterze.*
*Biuletyn Telegram to bezpłatny newsletter, adresowany do lekarzy, farmaceutów i innych pracowników służby zdrowia oraz studentów uniwersytetów medycznych.
Strona główna | Reklama | Kontakt
Wszelkie prawa zastrzeżone © 1990-2014 Wydawnictwo Medyczne Borgis Sp. z o.o.
Chcesz być na bieżąco? Polub nas na Facebooku: strona Wydawnictwa na Facebooku
polityka cookies