Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Anestezjologia Intensywna Terapia 4/2002, s. 301-304
Witold Jurczyk
Rozwój anestezjologii w akademiach medycznych w Polsce
Znieczulenie nowożytne zapoczątkowało zastosowanie w Stanach Zjednoczonych, w Bostonie, eteru dwuetylowego w dniu 16 października 1846 r. Już 6 lutego 1847 r. środek ten wykorzystywał do znieczulenia ogólnego chirurg Ludwik Bierkowski w Krakowie, nieco później zaś Aleksander Le Brun – też chirurg – w Warszawie. W położnictwie pierwszy na świecie wprowadził podtlenek azotu do zwalczania bólu porodowego Polak praktykujący w Petersburgu – Stanisław Klikowicz (1880 r.). Wkrótce potem prof. Heliodor Święcicki, położnik i ginekolog, skonstruował i zastosował w praktyce nowoczesny aparat do krótkotrwałego znieczulenia porodu za pomocą mieszaniny tlenu i podtlenku azotu (Poznań 1888 r.).
U początków znieczulenia przewodowego w skali światowej odnajdujemy nawet nazwisko polskiego pisarza, Stanisława Przybyszewskiego. Z rozwojem nowoczesnej anestezjologii związany jest też Henryk Holerowicz, znany z opisu oryginalnej techniki znieczulenia splotu ramiennego, techniki wyprzedzającej o 45 lat stosowaną obecnie metodę opisaną przez Winnego. Wreszcie wcześniej, bo w 1901 r., Jan Prus, patolog z Uniwersytetu Lwowskiego, opisuje metodę defibrylacji elektrycznej – zastosowanej z powodzeniem w klinice w rok później w Norwegii, w przypadku migotania komór, do którego doszło w przebiegu znieczulenia chloroformem.
Nowoczesne znieczulenie w okresie 20-lecia międzywojennego rozwijało się w pięciu działających wówczas katedrach chirurgii polskich uniwersytetów w Wilnie, Lwowie, Krakowie, Poznaniu i Warszawie. Pojawiają się rozprawy doktorskie poruszające zagadnienia znieczulenia. Tematyka ta stanowiła poważną część wystąpień naukowych podczas wszystkich zjazdów chirurgów polskich.
Warto zaznaczyć, że podczas jednego z nich, w 1926 r., prof. Schramm ze Lwowa zastanawiał się, „czy więc nie byłoby pożądane zaprowadzić i u nas instytucji specjalistów usypiających” (XXII Zjazd Chirurgów Polskich). Już w roku wprowadzenia ewipanu jako środka znieczulenia dożylnego J. Grantowicz, chirurg z Poznania, wygłasza podczas XXII Zjazdu Chirurgów Polskich (1933 r.) referat pt. „O narkozie dożylnej z zastosowaniem ewipanu natrium”
Przerwane w okresie II wojny światowej kontakty naszego kraju ze światem spowodowały zahamowanie rozwoju metod znieczulenia na ziemiach polskich. Wkrótce po zakończeniu działań wojennych wraca z zachodu do kraju grupa polskich lekarzy, którzy rozwój dyscyplin zabiegowych uzależniają od wprowadzenia nowoczesnych metod znieczulenia. Początkowo potrafią je stosować nieliczni. Wśród nich wymienić należy przede wszystkim naszych nauczycieli, Stanisława Pokrzywnickiego i Mieczysława Justynę.
Pierwszy z nich po zakończeniu służby wojskowej w polskich siłach zbrojnych na zachodzie (w Anglii specjalizował się pod kierunkiem Sir Roberta Macintosha, profesora anestezjologa w Oxfordzie) przeprowadził pierwszy raz w kraju znieczulenie, podczas którego zastosował kurarę celem zwiotczenia mięśni (Kutno 1947 r.). Wkrótce został pracownikiem naukowym Uniwersytetu Łódzkiego i wraz z Mieczysławem Justyną z Instytutu Gruźlicy w Warszawie jest współtwórcą nowoczesnej anestezjologii w Polsce.
Przełomowym momentem było powołanie w 1951 r. przez Ministra Zdrowia stanowiska specjalisty krajowego (Mieczysław Justyna). Opracowano wówczas zasady specjalizacji i określono tryb powoływania specjalistów. Można było nim zostać, po zakończonym egzaminem, 4-letnim szkoleniu, co wówczas (poza Wielką Brytanią) było precedensem na kontynencie europejskim lub wyjątkowo w drodze uznania za specjalistów tych lekarzy, którzy wykonywali pracę za granicą.
Podstawą rozwoju anestezjologii stało się jednak dopiero okrzepnięcie tej nowej specjalizacji w regionalnych ośrodkach akademickich. Wokół ich liderów skupiła się działalność nie tylko nadzoru specjalistycznego, ale także całość spraw stanowiących o dalszych kierunkach realizacji zadań.
W 1961 r. powstał pierwszy Zakład Anestezjologii Akademii Medycznej w Łodzi, a kilka miesięcy później – Katedra Anestezjologii WAM w Łodzi (kierownikiem obydwu jednostek był Stanisław Pokrzywnicki). W dniu 2 listopada 1962 r. utworzono Zakład Anestezjologii Akademii Medycznej w Poznaniu (Witold Jurczyk).
Powstałe w latach pięćdziesiątych Towarzystwo Anestezjologów Polskich (obecnie Polskie Towarzystwo Anestezjologii i Intensywnej Terapii) skupia w swych szeregach większość, tj. 2000 anestezjologów. Zrzeszeni są oni w sekcjach specjalistycznych i oddziałach terenowych.
Pierwszym Prezesem Towarzystwa był Mieczysław Justyna, następnie funkcję tę sprawowali kolejno: Stanisław Pokrzywnicki, Witold Jurczyk, Bogdan Kamiński, Antoni Aroński, Marek Sych, Zdzisław Rondio, Andrzej Kübler, Anna Dyaczyńska-Herman, Wojciech Gaszyński i obecnie Andrzej Nestorowicz. Towarzystwo wydaje od 1969 r. własne czasopismo „Anestezjologia Intensywna Terapia”, którym po Stanisławie Pokrzywnickim kieruje Zdzisław Rondio.
Organizowane są kongresy naukowe. W 1990 r. Polskie Towarzystwo (Zdzisław Rondio) było w Warszawie organizatorem Kongresu Europejskiej Sekcji Światowej Federacji Towarzystw Anestezjologicznych, której jest członkiem.
Dalszy rozwój anestezjologii jako samodzielnej zawodowo, naukowo i organizacyjnie specjalności nie tylko w naszym kraju zależy od pozycji, którą zajmować będą jednostki akademickie, szczególnie przez rozwój działalności struktur anestezjologicznych bez naruszania ich suwerennej pozycji. Środowisko lekarskie z zadowoleniem przyjmuje do wiadomości stale rosnący, wysoki poziom usług anestezjologicznych w szpitalach społecznej służby zdrowia. Nie należy jednak zapomnieć, że jest on wynikiem wysokiego poziomu kształcenia. Bez anestezjologii akademickiej – rozwój tej specjalności podporządkowany poszczególnym dyscyplinom zabiegowym rokuje jak najgorzej.
Z okazji Jubileuszu działalności naukowej pani prof. Janiny Suchorzewskiej na Jej prośbę zebrałem od kierowników uczelnianych jednostek anestezjologicznych dane dotyczące ich powstawania i tworzonych form organizacyjnych. Zostały one przedstawione w postaci tabel, w których wymieniono kolejno:
– nazwiska działających anestezjologów przed utworzeniem struktur akademickich,
– późniejsze przekształcenie tych struktur do stanu obecnego,
– nazwiska kolejnych kierowników jednostek,
– uzyskiwane w uczelni habilitacje i stopnie profesorskie.
Dane niestety są niekompletne (głównie brak inicjałów imion). Zestawienia dotyczą wyłącznie struktur w Akademiach Medycznych wymienionych w kolejności alfabetycznej.
Akademia Medyczna w BiaŁymstoku
-M. Konopiński, T. Masłowska, I. Połońska, B. Połocki, R. Uszyńska, L. Malinowska
1970 – 1973; Zakład Anestezjologii Instytutu Chirurgii
1973 – 1983; Zakład Anestezjologii i Reanimacji Instytutu Chirurgii
1983 – 1998; Samodzielny Zakład Anestezjologii i Intensywnej Terapii
od 1998 – Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii, oddział intensywnej terapii i poradnia anestezjologiczna
1970 – 1983; M. Konopiński
1983 – 1998; L. Malinowska
od 1998 – A. Siemiątkowski
Stanowiska docenta: M. Konopiński, L. Malinowska
Akademia Medyczna w Bydgoszczy
M. Goc, L. Mazur
1984 – 1999; Oddział Anestezjologii i Intensywnej Terapii Szpitala Klinicznego
od 1987 – Katedra i Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii
1985 – 1999; M. Goc (kierownik Oddziału)
1987 – 1997; Z. Kruszyński (kierownik Katedry)
od 1999 – M. Skrzynecki (p. o. kierownika Katedry)
Akademia Medyczna w Gda!sku
K. Oppeln-Bronikowski, W. Fołtynowicz, M. Wroczyński, J. Suchorzewska, T. Król, A. Lewiński, D. Lipińska, Z. Pacoszyński, H. Kowalczuk, J. Peszkowski, D. Arciszewska, W. Sabiniewicz, M. Referowska, I. Wójcik-Syketura
1970 – 1982; Zakład Anestezjologii i Reanimacji Instytutu Chirurgii
1982 – 1985; Zakład Anestezjologii i Reanimacji
1985 – 1992; Zakład Anestezjologii i Intensywnej Terapii
od 1992 - Katedra Anestezjologii i Intensywnej Terapii, klinika intensywnej terapii + oddziały anestezjologii klinicznej + poradnia leczenia bólu + zakład medycyny ratunkowej
1970 – 1976; K. Oppeln-Bronikowski
1976 – 1978; D. Lipińska
1978 – 2001; J. Suchorzewska
od 2001 – M. Wujtewicz
Habilitacje: K. Oppeln-Bronikowski – 1969, A. Lewiński – 1971, D. Lipińska – 1971, M. Referowska – 1973, J. Suchorzewska – 1982, A. Basiński – 2001, M. Wujtewicz – 2001
Stanowisko profesora nadzwyczajnego: J. Suchorzewska – 1991, M. Referowska – 1991
ŚlNska Akademia Medyczna w Katowicach
J. Garwacki, B. Rutkowski, E. Papee, B. Marquart, M. Hreczecha, E. Górska, Dyaczyńska-Herman, J. Grzbielowa, K. Zagórska, Z. Antoszewski, B. Blinstrub, M. Gross, G. Sorek
1964 Oddział Anestezjologii PSK w Zabrzu (B. Rutkowski)
1967 – 1973 Oddział Anestezjologii PSK w Katowicach (E. Górska do 1970 r., A. Dyaczyńska-Herman od 1970 r.)
1973 – 1974 Oddział Anestezjologii Instytutu Chirurgii
1974 – 1982 Międzyinstytutowy Zakład Anestezjologii i Reanimacji
1982 – 1999; Katedra i Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapi Wydziału Lekarskiego w Katowicach i Wydziału Lekarskiego w Zabrzu (A. Dyaczyńska-Herman)
od 2000 – Katedra Anestezjologii i Intensywnej Terapii: oddziały anestezjologii i intensywnej terapii w szpitalach w Ligocie, Katowicach i Sosnowcu, Zakład Medycyny Ratunkowej, Zakład Kardioanestezji i Intensywnej Terapii Pooperacyjnej (Katowice-Ochojec) – A. Dyaczyńska-Herman;
od 2000 – Katedra Anestezjologii i Intensywnej Terapii, Wydział Lekarski w Zabrzu, Zakład Anestezjologii Klinicznej, Kliniczny Oddział Kardioanestezji (P. Knapik)
Habilitacje: A. Dyaczyńska-Herman – 1975, Z. Antoszewski – 1975, P. Knapik – 1999, P. Jałowiecki – 2002, E. Karpel – 2002
Tytuły profesora nadzwyczajnego: Z. Antoszewski – 1985, A. Dyaczyńska-Herman – 1989
Tytuł profesora zwyczajnego: A. Dyaczyńska-Herman – 1994
Doktoraty Honoris Causa: M. Justyna – 1989, S. Pokrzywnicki – 1989, A. Aroński – 1991
Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiello!skiego w Krakowie
K. Niewiadomski, M. Sych, T. ?elazny, T. Polaczek-Kornecki, J. Glazur, A. Macheta, M. Kuś
1977 – 1976; Zakład Anestezjologii przy Katedrze Chirurgii AM w Krakowie
1976 – 1986; Samodzielny Międzyinstytutowy Zakład Anestezjologii i Reanimacji
od 1986 – Katedra Anestezjologii i Intensywnej Terapii (AM w Krakowie):
1974 – 1994; M. Sych, 1994 – 1996; M. Kuś, 1996 – J. Andres
w tym: Zakład Anestezjologii i Intensywnej Terapii (J. Andres);
Zakład Badania i Leczenia Bólu (M. Kuś, J. Dobrogowski);
Zakład Medycyny Ratunkowej i Katastrof (J. Ciećkiewicz).
Habilitacje: M. Sych – 1964, T. Polaczek-Kornecki – 1975, M. Kuś – 1975, K. Duda – 1981, J. Andres – 1994, J. Wordliczek – 1998, J. Dobrogowski – 2001
Tytuły profesora nadzwyczajnego: M. Sych – 1979, M. Kuś – 1995
Doktoraty Honoris Causa: A. Bendixen (USA), P. Lawin (Niemcy)
Akademia Medyczna w Lublinie
J. Chodnikiewicz, W. Tołłoczko, K. Stryjecka, H. Kot, H. Rosiecka, Z. Winiarczyk, K. Kotlińska, W. Lewelt, M. Barabasz, E. Skrynicka, W. Fijałkowski
1971 – 1993; Zakład Anestezjologii i Reanimacji Instytutu Chirurgii
1971 – 1991 – J. Chodnikiewicz (kierownik Zakładu), od 1991 – A. Nestorowicz, 1979 – 1991 – Z. Rondio (opiekun naukowy);
od 1993 – Katedra Anestezjologii i Intensywnej Terapii:
I Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii (A. Nestorowicz);
z Klinicznym Oddziałem Dziecięcym
II Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii (K. Przesmycki)
Habilitacje: A. Nestorowicz – 1989, K. Przesmycki – 1997
Tytuł profesora nadzwyczajnego: A. Nestorowicz – 1993
Doktorat Honoris Causa: Karl Steinbereithner (Austria)
Akademia Medyczna w Łodzi
S. Pokrzywnicki, A. Majka, W. Raczkowski, J. Kobielski, S. Szyrmer, M. Szymańska, J. Stefanowska, Cz. Grajewska-Tenderenda, M. Graczyk, B. Koziorowska
1961 – 1969; Zakład Anestezjologii
1969 – 1998; Zakład Anestezjologii
od 1998 – Katedra Anestezjologii i Intensywnej Terapii oraz Zakład Anestezjologii w Instytucie Kardiologii
1969 – 1974; – K. Stengert
1974 – 1998; – J. Wara-Wąsowski
od 1998 – W. Gaszyński
Habilitacje: J. Wara-Wąsowski – 1998, A. Iwaszkiewicz-Zasłonka – 1998, A. Piotrowski – 2001
Tytuł profesora nadzwyczajnego: K. Stengert – 1984, W. Gaszyński – 1990, A. Iwaszkiewicz-Zasłonka – 1998
Akademia Medyczna w Poznaniu
A. Bowbelska, K. Brodzińska, K. Wójcicki, J. Fibak, J. Ciok, W. Jurczyk, K. Stengert, L. Wołowicka, J. Zychska, K. Zawalska, J. Garstka, J. Solawa, J. Bukowy, R. Szulc, E. Tymczyj, S. Woźniak, K. Pecold, R. Jóźwiakowa
1962 – 1964; Zakład Anestezjologii przy III Katedrze Chirurgii
1964 – 1969; Zakład Anestezjologii przy I Katedrze Chirurgii
1969 – 1977; Samodzielny Zakład Anestezjologii i Intensywnej Terapii
1977 – 2001; Instytut Anestezjologii i Intensywnej Terapii
od 2001 – Katedra Anestezjologii i Intensywnej Terapii (Kliniki, Zakłady i Pracownie w trakcie reorganizacji)
od 1982 – Klinika Intensywnej Opieki Medycznej Wydziału Pielęgniarstwa (L. Wołowicka)
od 1997 – Klinika Anestezjologii, Intensywnej Terapii i Opieki Paliatywnej w Katedrze Onkologii (J. Łuczak)
1962 – 2001 – W. Jurczyk (dyrektor Instytutu)
Kierownicy Klinik i Zakładów w Instytucie: R. Szulc, K. Brodzińska, (M. Podstawska, M. Niziurska), J. Garstka, Z. Kruszyński, A. Łakomy, W. Jurczyk, A. Kubacki, L. Drobnik;
od 2001 – R. Szulc
Habilitacje: W. Jurczyk – 1965, K. Stengert – 1967, K. Brodzińska – 1973, L. Wołowicka – 1978, R. Szulc – 1978, J. Łuczak – 1979, J. Garstka – 1981, Z. Kruszyński – 1983, L. Drobnik – 1990, M. Gaca – 1992, K. Kusza – 1999
Tytuły profesora nadzwyczajnego: W. Jurczyk – 1970, K. Brodzińska – 1981, L. Wołowicka – 1986, R. Szulc – 1987, Z. Kruszyński – 1993, J. Garstka – 1995, L. Drobnik – 1999
Tytuł profesora zwyczajnego: W. Jurczyk – 1976
Doktoraty Honoris Causa: Sir Robert Macintosh (Anglia), Stanisław Pokrzywnicki (PL), Jean Lassner (Francja), Wladimir Niegowski (Rosja), Tigran Darbinian (Rosja), Wolfgang Dick (Niemcy), Otto Mayrhofer (Austria)
Pomorska Akademia Medyczna w Szczecinie
J. Polański, J. Skolimowski, M. Tęgi
1971 – 2000; Zakład Anestezjologii, Reanimacji i Intensywnej Terapii Szpitala Klinicznego
od 2000 – Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii
2001 – Zespół Anestezjologów Centrum Urazów Wielonarządowych (C. Pakulski)
1971 – 1990 – J. Skolimowski
1990 – 1990 – M. Tęgi
1990 – 1996 – L. Drobnik
od 1996 – R. Bohatyrewicz
Habilitacje: ----R. Bohatyrewicz – 2000,
G. Michalska-Krzanowska – 2002
Akademia Medyczna we WrocŁawiu
A. Aroński, P. Maślanka, R. Kocięba, M. Wytyczak, W. Pater, A. Widmańska, Inwał, J. Śnieżek, J. Feszczuk, Z. Zagrobelny
1956 – 1963; Dział Anestezjologii PSK nr. 1
1963 – 1968; Zakład Anestezjologii przy II Katedrze Chirurgii
1968 – 1971; Zakład Anestezjologii i Reanimacji AM
1971 – 1982; Międzykliniczny Zakład Anestezjologii i Reanimacji AM
od 1982 – Katedra Anestezjologii i Intensywnej Terapii: Odział Intensywnej Terapii, Poradnia Stymulacji Serca, Poradnia Badania i Leczenia Bólu, Oddział Intensywnej Terapii Dzieci, Zakład Medycyny Doraźnej i Katastrof (J. Jakubaszko)
1956 – 1989 – A. Aroński
od 1989 – A. Kübler
Habilitacje: A. Aroński – 1964, Z. Zagrobelny – 1971, A. Kübler – 1982, J. Jakubaszko – 1990
Tytuły profesora nadzwyczajnego: A. Aroński – 1978, A. Kübler – 1989
Doktoraty Honoris Causa: Klaus Peter (Niemcy), Karl Hutschenreuter (Niemcy)
Akademia Medyczna w Warszawie
B. Kamiński, J. Kącki, J. Siedlecki, H. Samulska, A. Rożnowski, Z. Sadowski, A. Zawadzki, E. Mayzner-Zawadzka, T. Strzałkowska, A. Szpiro-?urkowska, K. Gralińska, W. Sabiniewicz, J. Tomaszewska, L. Kossakowski, M. Hreczecha, J. Kalinowski, E. Górska, K. Ziółkowski, F. Królinowska, R. Krawczyńska-Wichrzycka, T. Szreter, A. Kowalska-Wolska, T. Marconi, T. Falkowska, M. Kuliszewska
1969 – 1982; Zakład Anestezjologii AM
od 1982 – Katedra Anestezjologii i Intensywnej Terapii;
I Zakład Anestezjologii, od 2000 – II Zakład Anestezjologii (A. Kański)
Poradnia Leczenia Bólu, Konsultacyjne Poradnie Anestezjologiczne, – Zakład Medycyny Ratunkowej (A. Zawadzki)
1969 – 1999; B. Kamiński
od 1999 – E. Mayzner-Zawadzka
Habilitacje: B. Kamiński (1971), Z. Rondio (1973), T. Szreter (1974), J. Siedlecki (1976), A. Szpiro-?urkowska (1973), H. Kwiatkowski (1981), E. Mayzner-Zawadzka (1982), A. Zawadzki (1992), T. Łazowski (1999),
Tytuły profesora: T. Szreter (1974), B. Kamiński (1979), A. Szpiro-?urkowska (1992), E. Mayzner-Zawadzka (1992)
Samodzielni pracownicy naukowi zatrudnieni w instytucjach poza akademiami medycznymi (prowadzący zajęcia dydaktyczne):
Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii, CSK WAM; Warszawa – prof. Z. Rybicki
Habilitacje: T. Winiarski – 1972, M. Szymańska-Kowalska – 1975, J. Kobielski – 1977, W. Raczkowski – 1977, S. Hady – 1977, Z. Rybicki – 1982, E. Sokół-Kobielska – 1987; W. Gaszyński – 1979, J. Lisicki – 1986, R. Gajdosz – 1995, A. Kański – 1996
Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego; Warszawa – prof. J. Jastrzębski
Instytut – Centrum Zdrowia Dziecka – prof. T. Szreter,
Instytut Matki i Dziecka – prof. Z. Rondio
Rozwój anestezjologii w wojskowej służbie zdrowia i instytutach resortowych zostanie omówiony w opracowaniach historycznych w następnych numerach „Anestezjologii Intensywnej Terapii” (uwaga Redakcji – ZR).

* Referat wygłoszony w ramach konferencji zorganizowanej w dniu 13.04.2002 r. przez Odział Gdańsko-Pomorski PTAiIT i Katedrę AiIT AMG pt. "Rola anestezjologii akademickiej w nauce, dydaktyce i integracji dyscyplin medycznych"
Anestezjologia Intensywna Terapia 4/2002

Pozostałe artykuły z numeru 4/2002: