Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Anestezjologia Intensywna Terapia 4/2002, s. 305-307
Alicja Macheta1, Katarzyna Przepolska2
Powstanie i rozwój Sekcji Historycznej Polskiego Towarzystwa Anestezjologii i Intensywnej Terapii
Foundation and development of Section of History of Anaesthesia of the Polish Society of Anaesthesiology and Intensive Therapy
1 Katedra i Zakład Anestezjologii i Intensywnej Terapii;
kierownik: prof. dr hab. J. Andres – CM UJ w Krakowie
2 Koło Naukowe przy Katedrze i Zakładzie AiIT CM UJ
„Historia jest czynnikiem postępu,
ponieważ między innymi pozwala
z doświadczeń dawnych wybierać rzeczy
pożyteczne i unikać błędów”
Marek Sych
(21 luty 1986 r.)
W ostatnim dwudziestoleciu obserwuje się wzrost zainteresowania historią medycyny. Zainteresowanie to objęło również historię anestezjologii i intensywnej terapii, która jest młodą dziedziną medycyny, ale korzenie ściśle związanej z nią resuscytacją znaleźć można już nawet w Biblii [1].
W maju w 1982 roku w Rotterdamie odbyło się I Międzynarodowe Sympozjum Historii Anestezjologii. Olbrzymi jego sukces (wygłoszenie 100 referatów i doniesień omawiających początki i rozwój anestezjologii w różnych krajach), pobudził do dalszego zajęcia się tym zagadnieniem. Niestety z przyczyn od nas niezależnych Polska (stan wojenny) nie była reprezentowana na tym sympozjum. W tym samym roku, 25 października zostało utworzone w Stanach Zjednoczonych w Las Vegas Towarzystwo Historyczne Anestezjologii (Anesthesia History Association), które grupowało wprawdzie anestezjologów amerykańskich ale miało zasięg międzynarodowy. Towarzystwo to rozpoczęło wydawanie co kwartał biuletynu informacyjnego, organizowało zebrania naukowe poświęcone problematyce historycznej oraz spotkania z zasłużonymi weteranami anestezjologii: dr Alfredem Lee, edytorem „Synopsis of Anaesthesia”, dr Johanem Penderem, prof. Johanem Adriani i innymi.
12 września 1984 roku, w stulecie zastosowania kokainy przez Kollera, z inicjatywy Europejskiego i Amerykańskiego Towarzystwa Anestezji Regionalnej na Uniwersytecie Wiedeńskim odbyło się specjalne sympozjum poświęcone dziejom znieczulenia miejscowego.
W Polsce bardzo ważna była uchwała Zarządu Głównego PTAiIT, którego prezesem był w tym czasie prof. dr hab. Zdzisław Rondio, z dnia 16 stycznia 1986 r, na mocy której powołana została Sekcja Historyczna PTAiIT. Zgodnie ze statutem Towarzystwa Zarząd Główny powierzył obowiązki tymczasowego przewodniczącego Sekcji docentowi Marianowi Kusiowi z Krakowa, który po nominacji powiedział: „Historię tworzą ludzie, a bieg wydarzeń ulega przyśpieszeniu dzięki wysiłkom jednostek wybitnych, twórczych, bowiem ich działalność przyczynia się w istotny sposób do powstania nowych kierunków i ścieżek myśli, w tym również medycznej. Dlatego tak dużą uwagę przykłada się dzisiaj do utrwalenia na żywo spotkań z pionierami anestezjologii. Wykorzystuje się w tym celu technikę wideo. Sądzę, że również w tej dziedzinie Sekcja winna podjąć zaprogramowane działanie. Jestem przekonany, że znając entuzjazm, z jakim potrafimy rozwiązywać nawet trudne zadania, Sekcja Historyczna PTAiIT wniesie swoją skromną cegiełkę do dorobku polskiej anestezjologii.”
Powstała sekcja działa w ramach PTAiIT i obejmuje zasięgiem teren całego kraju. Jest to druga narodowa organizacja tego typu, po powstałej w USA. Kolejna została utworzona w Wielkiej Brytanii, a potem w Niemczech.
21 lutego 1986 r. odbyło się w Krakowie I Sympozjum poświęcone historii anestezjologii w Polsce z udziałem około 200 uczestników, w tym wybitnych profesorów z zagranicy: Otto Mayerhofera z Wiednia, Ole Sechera z Kopenhagi, Jamesa Payne z Londynu i Ruggiera Rizzi z Vicenzy. W czasie trwania Sympozjum wygłoszono 32 referaty, które następnie zostały w całości zamieszczone w Materiałach Naukowych Sympozjum, wydanych przez Katedrę i Zakład Anestezjologii i Intensywnej Terapii Akademii Medycznej im. Mikołaja Kopernika w Krakowie. Referaty dotyczyły początków historii anestezjologii i intensywnej terapii w różnych ośrodkach akademickich i szpitalach w Polsce. Dwa z zagranicy przedstawiały historię światowego rozwoju anestezjologii i intensywnej terapii oraz leczenia bólu na świecie [2].
W dniu 16 września 1986 r. podczas X Kongresu Anestezjologów Polskich odbyło się w Łodzi pierwsze zebranie Sekcji Historycznej. Obecnych było siedem osób. Zebranie prowadził prof. Zdzisław Rondio. Między innymi wspomniał o Sympozjum Międzynarodowym Historii Anestezjologii w Rotterdamie, o utworzeniu Towarzystwa Historycznego Anestezjologii.
W czasie trwania zebrania został dokonany wybór Zarządu Sekcji w składzie: przewodniczący – dr hab. Marian Kuś z Krakowa, wiceprzewodniczący – prof. Anna Dyaczyńska-Herman z Katowic i sekretarz – dr med. Alicja Macheta z Krakowa.
W lipcu 1987 r. odbyło się w Londynie II Międzynarodowe Sympozjum Historii Anestezjologii, tym razem z udziałem grupy anestezjologów z Polski (profesorów: Zdzisława Rondio, Stanisława Pokrzywnickiego, Witolda Jurczyka, Mariana Kusia).
Podczas obrad Sympozjum członkowie delegacji wygłosili dwa referaty:
1. „The development of anaesthesia and intensive therapy in Poland” (M. Kuś, M. Sych, W. Jurczyk, Z. Rondio)
2. „Chloroform for children and the development of paediatric anaesthesia in Poland” (Z. Rondio).
Teksty obydwu referatów zostały wydrukowane w monografii: „The History of Anaesthesia” (Editors: R. S. Atkinson & T. B. Boulton; The Parthenon Publishing Group, Lancs UK & New Yersey USA) (c) 1989 Royal Society of Medicine Services Limited (str. 105-106 i 240-241)
W maju 1988 r. odbył się IX Kongres Anestezjologów w Waszyngtonie. W czasie obrad zorganizowana była również sesja naukowa poświęcona historii anestezjologii, na której został wygłoszony przez Mariana Kusia referat:„Stanisław Klikowicz and his contribution to obstetric analgesia”.
W 1989 r. w związku z 80-leciem urodzin dwóch pionierów polskiej anestezjologii, doc. Mieczysława Justyny oraz prof. Stanisława Pokrzywnickiego, obu zasłużonym w rozwoju tej specjalności zostały nadane tytuły doktorów Honoris Causa Śląskiej Akademii Medycznej. W uroczystości nadania tytułów, która odbyła się w Katowicach w Domu Lekarza 16. II. 1989 r. uczestniczyli również członkowie Sekcji Historycznej PTAiIT, którzy wzięli też udział 22. IV. 1991 r. w nadaniu przez Śląską Akademię Medyczną tytułu Doktora Honoris Causa profesorowi Antoniemu Arońskiemu zasłużonemu dla rozwoju intensywnej terapii w Polsce. Promotorem tych trzech wyróżnień była prof. dr hab. Anna Dyaczyńska-Herman.
22 czerwca 1990 r. miało miejsce w Sosnowcu zebranie Sekcji Historycznej. W pierwszej części został wygłoszony przez Mariana Kusia referat pt.:„EKG a anestezja i resuscytacja – nieznane osiągnięcia polskich badaczy”. W drugiej części odbyło się walne zebranie Sekcji z udziałem trzynastu osób. Po przeczytaniu przez sekretarza sekcji sprawozdania z dotychczasowej działalności i złożeniu wniosku o udzielenie absolutorium ustępującemu Zarządowi prof. Witold Jurczyk zaproponował utrzymanie dotychczasowego Zarządu na następną kadencję. Wniosek został przyjęty jednogłośnie.
W okresie drugiej kadencji (czerwiec 1990 – styczeń 1993) odbyły się trzy zebrania naukowe Sekcji.
Dnia 24 listopada 1990 r. została zorganizowana konferencja naukowa w Domu Kultury Chorzowskich Zakładów Azotowych pt.:„Podtlenek azotu – wczoraj, dziś i jutro”.
Konferencję zorganizowało Polskie Towarzystwo Anestezjologii i Intensywnej Terapii, Oddział Śląski przy udziale Przewodniczącego Zespołu Specjalisty Krajowego ds. Anestezjologii i Intensywnej Terapii prof. W. Jurczyka, Sekcji Historycznej PTAiIT, Zarządu Oddziału Stowarzyszenia Inżynierów i Techników przemysłu Chemicznego w Chorzowie oraz Dyrekcji Zakładów Azotowych w Chorzowie. Jednym z gości honorowych był prof. dr hab. Z. Rondio – Prezes Zarządu Głównego PTAiIT.
Słowo wstępne o organizacji i powstaniu Zakładów Azotowych wygłosił dyrektor zakładów, inżynier Andrzej Smoleń. Następnie przewodniczący PTAiIT Oddziału Śląskiego, dr med. Wojciech Michalewski dokonał otwarcia konferencji.
Prof. Jurczyk omówił trudności jakie były związane z organizacją wytwarzania podtlenku azotu w Polsce, wspomniał o zasługach docenta Mieczysława Justyny w pracach nad klinicznym działaniem tego gazu (doc. Mieczysław Justyna z powodu choroby nie mógł wziąć udziału w konferencji). Podkreślił także zasługi i wkład pracy dr Bohdana, Andrzeja Szczuki anestezjologa z Włocławka, w organizację produkcji podtlenku azotu, podjętej w roku 1989.
Następnie były przyznawane odznaczenia państwowe. Medal za wieloletnią działalność w anestezjologii i intensywnej terapii otrzymała prof. dr hab. Anna Dyaczyńska-Herman, medale za zasługi w ochronie zdrowia otrzymali dyrektor inżynier Andrzej Smoleń oraz główny technolog inżynier Czesław Grabiński.
Pierwszy referat pt.:„Pierwsze zastosowanie podtlenku azotu w Polsce” wygłosił dr hab. Marian Kuś. Kolejny przedstawiony przez inżyniera Andrzeja Grabińskiego: „Technologia wytwarzania. Sposoby dystrybucji” dotyczył problemów wytwarzania podtlenku azotu w Zakładach Azotowych. W referacie podkreślono, że technologia produkcji jest technologią czystą (NH4NO3 – 2H2O = N2O). W ciągu jednego roku wytwarza się ok. 600 ton. Butla 10 litrowa zawiera 7 kg podtlenku azotu. Można przy połączeniu szeregowym zwiększyć dostawę na sale operacyjne do 170 kg.
Trzeci referat .: „Zastosowanie podtlenku azotu w położnictwie i ginekologii” wygłosił prof. dr hab. Zdzisław Kruszyński z Poznania, a ostatni, czwarty,:„Zastosowanie podtlenku azotu w anestezjologii” – prof. dr hab. Marek Sych. Profesor omówił dokładnie systemy znieczulenia, w jakich może być stosowany podtlenek azotu, metody stosowania, wspomniał o ubocznych skutkach jego stosowania dla anestezjologów pracujących w salach operacyjnych (bóle głowy, ogólne osłabienie, itp.).
Dnia 23 stycznia 1991 r. Katedra Historii Medycyny i Farmacji Akademii Medycznej w Krakowie, Sekcja Historyczna i Podkarpacki Oddział Polskiego Towarzystwa Anestezjologii i Intensywnej Terapii zorganizowały wspólne zebranie naukowe pt. „Anestezjologia i sztuka”. Zebranie miało miejsce w domu Krakowskiego Towarzystwa Lekarskiego, stanowiącym klejnot architektury secesyjnej i odrestaurowanym staraniem Akademii Medycznej przy współudziale Towarzystwa.
W zebraniu wzięło udział 65 uczestników, wśród których obecni byli Prorektor Akademii Medycznej doc. Igor Gościński, Prezes Krakowskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Lekarskiego prof. Józef Bogusz, prof. Anna Dyaczyńska-Herman, prof. Zdzisław Rondio, dr hab. Andrzej Kübler, a także przedstawiciele środowiska artystycznego, w tym prof. Włodzimierz Kunz.
Pierwsza część zebrania poświęcona była związkom pomiędzy anestezjologią i sztuką. Na ten temat referat przedstawił Marek Sych. Następnie uczestnicy zwiedzili wystawę malarstwa rodzajowego profesora Sycha, który od dawna łączył działalność w dziedzinie anestezjologii i intensywnej terapii z pasją artystyczną (malarstwo, gra na skrzypcach). Autor zebrał liczne gratulacje od zebranych i otrzymał z rąk ówczesnego docenta a obecnie prof. dr hab. Zdzisława Gajdy medal wydany dla uczczenia powstania w 1920 roku w Krakowie pierwszej w świecie Katedry Filozofii Medycyny.
W maju 1991 r. dr hab. Marian Kuś brał udział w odbywającym się w Rotterdamie posiedzeniu History of Anaesthesia Society i przedstawił doniesienie o zasługach Jana Prusa w rozwoju badań nad resuscytacją krążenia.
Kolejne zebranie Sekcji, tym razem na temat: „Od penicyliny do nowych antybiotyków beta-laktamowych” również zorganizowane we współpracy Oddziału Podkarpackiego PTAiIT, Katedry i Zakładu Anestezjologii i Intensywnej Terapii AM w Krakowie oraz Katedry Historii Medycyny i Farmacji AM w Krakowie odbyło się 4 grudnia 1992 r. w Krakowie. Wzięło w nim udział wielu wybitnych naukowców. Prof. Alfred Zejc przedstawił rys historyczny rozwoju antybiotyków.
24 września 1993 roku we Wrocławiu miało miejsce zebranie sprawozdawczo – wyborcze, w którym pod przewodnictwem prof. Witolda Jurczyka uczestniczyło 11 osób. Ustalono, że w nadchodzącej konferencji „Znieczulenie w stomatologii” w Kiekrzu w grudniu 1993 roku będzie doniesienie historyczne na temat Stanisława Przybyszewskiego.
Następnie prof. Witold Jurczyk złożył wniosek o udzielenie absolutorium ustępującemu Zarządowi Sekcji. W punkcie wybory nowego Zarządu zaproponował, aby Zarząd pozostał w poprzednim składzie. Prof Marian Kuś poprosił o zwolnienie z funkcji przewodniczącego Sekcji /przewodniczył dwóm kadencjom/. Prof. Anna Dyaczyńska-Herman zaproponowała aby przewodniczącym Sekcji został prof. Marek Sych, który wyraził na to zgodę. Rozpoczęto współpracę z Krakowskim Towarzystwem Lekarskim /którego Prezesem był właśnie Marek Sych/ polegającą na tym, że każde zebranie Towarzystwa poprzedzone było prelekcją historyczną.
5 lutego 1997 roku zorganizowano wspólnie z Krakowskim Towarzystwem Lekarskim, Oddziałem Podkarpackim PTAiIT, Katedrą Anestezjologii i Intensywnej Terapii CM UJ, Sekcją Historyczną ZG PTAiIT, Towarzystwem Chirurgów Polskich Oddział w Krakowie oraz z Komisją Nauk Medycznych O/PAN w Krakowie posiedzenie naukowe pt:„150 lat Anestezji w Polsce”, pod honorowym patronatem doc Mieczysława Justyny i prof. Antoniego Arońskiego. W czasie obrad przedstawiono 15 referatów o tematyce dotyczącej zarówno historii anestezjologii, rozwoju PTAiIT jak i wpływu nowoczesnej anestezji na śmiertelność okołooperacyjną. Goście honorowi i wykładowcy otrzymali medale pamiątkowe związane z rocznicą 150-lecia.
Materiały naukowe z posiedzenia zostały wydane przez Towarzystwo Lekarskie Krakowskie [3].
1 maja 1997 roku zmarł prof. Marek Sych. Tymczasowo Jego funkcje przejęła dotychczasowy sekretarz Sekcji dr med. Alicja Macheta. W ramach pełnionych obowiązków zorganizowała w czasie XIII Międzynarodowego Zjazdu PTAiIT /Łódź 15-18 wrzesień 1999 r./ sesję historyczną na której przedstawiono dziewięć referatów w tym historię powstania i rozwój Sekcji. Streszczenia referatów zostały wydane w pamiętniku Zjazdu [4].
Następną sesję zorganizowano z okazji Międzynarodowego Kongresu „Anestezjologia i Intensywna Terapia w Medycynie Okołooperacyjnej” /Kraków, 10-13 maja 2000/. Wygłoszono dziewięć referatów z których siedem zamieszczono w postaci streszczeń w materiałach naukowych zjazdu [5].
Na zebraniu Zarządu Głównego Towarzystwa Anestezjologii i Intensywnej Terapii, które odbyło się w trakcie kongresu wybrano nowy zarząd Sekcji Historycznej. Przewodniczącą Sekcji została dr med. Alicja Macheta, vice-przewodniczącym dr med. Wojciech Michalewski, sekretarzem dr Tomasz Muszyński, skarbnikiem prof. dr hab. Anna Dyaczyńska-Herman.
9 maja 2001 roku w IV rocznicę śmierci prof. Marka Sycha na zorganizowanym przez Towarzystwo Lekarskie Krakowskie posiedzeniu naukowym został przedstawiony przez dr med. Alicję Machetę referat pt. „Rola prof. Marka Sycha w rozwoju Sekcji Historycznej PTAiIT”.
14 września 2001 roku w ramach 60 Światowego Zjazdu Chirurgów w Warszawie zorganizowano jednodniową sesję „Historia Chirurgii i Anestezjologii”, podczas której przedstawiono 52 referaty. Dotyczyły one rozwoju chirurgii na przełomie XIX i XX wieku oraz wybranych wspomnień i refleksji polskiej anestezjologii. W dyskusji przedstawiono rolę Sekcji Historycznej Anestezjologii PTAiIT. Streszczenia przedstawionych prac zamieszczone zostały w Materiałach Naukowych Zjazdu [6].
Podczas tego Jubileuszowego Zjazdu dwóch anestezjologów tj. prof. Witold Jurczyk i prof. Anna Dyaczyńska-Herman otrzymali członkostwo honorowe Towarzystwa Chirurgów Polskich.
W ramach kongresu „Etyka i Prawo w Resuscytacji” w czasie sympozjum satelitarnego dnia 16 listopada 2001 r. prof. Zdzisław Rondio wygłosił referat programowy na temat historii resuscytacji w Polsce.
Na XIV Międzynarodowym Zjeździe Anestezjologii i Intensywnej Terapii, który odbył się w dniach 11-14 września 2002 r. w Lublinie, została również zorganizowana sesja historyczna, na której wygłoszono cztery referaty dotyczące historii resuscytacji, rozwoju PTAiIT, działalności Sekcji Historycznej PTAiIt i historii leczenia bólu.
Prezentowana w Sesji plakatowej praca pt.: „Anestezjologia w Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie” autorów: J. Węgielnik, B. Kwiecińska, A. Stanek, K. Basińska, P. Dutka, P. Barancewicz, A. Basiński z Gdańska otrzymała wyróżnienie.
Na Zjeździe tym m. in. na wniosek Oddziału Podkarpackiego, za aprobatą Zarządu Głównego PTAiIT prof. dr hab. Marian Kuś, otrzymał członkostwo honorowe naszego Towarzystwa.
Zainteresowanie historią anestezjologii w Polsce stale wzrasta, czego dowodem są liczne prace i wspomnienia w czasopismach naukowych, a także prace doktorskie na ten temat (7,8). Również obserwuje się stały rozwój Sekcji, o czym może świadczyć zwiększenie liczby jej członków początkowo wynoszącej siedem osób a w chwili obecnej 17.
Na szczególne podkreślenie zasługuje inicjatywa prof. Witolda Jurczyka utworzenia Muzeum Historii Anestezjologii Polskiej. Oficjalną uchwałę utworzenia tego muzeum podjął Zarząd Główny PTAiIT w dniu 1.03.2002 roku, jednocześnie oddając realizację tego projektu w ręce prof. Jurczyka. Muzeum powstanie na terenie Ostrowca Wielkopolskiego.
Piśmiennictwo
1. Macheta A., Przepolska K., Andres J.; Historia mechanicznej wentylacji płuc (w druku).
2. Materiały Naukowe Sympozjum „Historia Anestezjologii w Polsce”. Katedra i Zakład Anestezjologii i Intensywnej Terapii Akademii Medycznej im. Mikołaja Kopernika w Krakowie 1986r.
3. Materiały Naukowe „150 lat Anestezji w Polsce”. Towarzystwo Lekarskie Krakowskie. Kraków 1997.
4. Materiały Naukowe (streszczenia) XIII Międzynarodowego Zjazdu PTAiIT. Łódź 1999. Anest Inten Ter, 31; 1999; (Supl III/99).
5. Materiały Naukowe (streszczenia) Międzynarodowego Kongresu Anestezjologia i Intensywna Terapia w Medycynie Okołooperacyjnej. Kraków 2000.
6. Materiały Naukowe (streszczenia) 60 Jubileuszowego Zjazdu Towarzystwa Chirurgów Polskich Warszawa 2001.
7. Niesiołowska-Zagórowska K.: Powstanie i Rozwój Anestezjologii w Regionie Śląskiej Akademii Medycznej; Śląska Akademia Medyczna; Katowice 1996.
8. Duda K., Kubisz A.: Losy Doktora Ryszarda Rodzińskiego (1890-1938) i jego rodziny; Anest Inten Terap 2002; 34: 37 – 40.
Ponadto w pracy wykorzystano materiały archiwalne Sekcji Historycznej PTAiIT znajdujące się w Sekretariacie Sekcji.
Adres do korespondencji:
Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum
Katedra i Zakład Anestezjologii i Intensywnej Terapii
31-501 Kraków
ul. Kopernika 17

Anestezjologia Intensywna Terapia 4/2002

Pozostałe artykuły z numeru 4/2002: