Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 1/2006, s. 23-35
*Bogdan Kędzia
Skład chemiczny i aktywność biologiczna propolisu pochodzącego z różnych rejonów świata
Chemical content and biological activity of propolis from different world regions
Instytut Roślin i Przetworów Zielarskich w Poznaniu
Dyrektor Instytutu: dr hab. n. med. Przemysław M. Mrozikiewicz
Summary
The chemical content and origin of propolis collected from bees in Poland, in countries of temperate climatic zone (poplar propolis), Russia (birch propolis), Mediterranean Region, Canary Islands, Canada, Australia, New Zeland, China, Okinawa, Taiwan and tropic propolis collected in Venezuela, Chile, Brasil has been described. The geopropolis has been regarded also. To the group of chemical compounds occurring in propolis from different world regions belong: aromatic acids, and their esters, flavonoids, coumarins, diterpene acids, benzopyrans, benzofurans, prenylated cinnamic acid, caffeoyl quinicacids, diterpene and triterpene. The biological activity of propolis from different world regions is very similar, independent from the place of origin (the antimicroorganisms, immunostimulating, cytotoxic, antioxidative, hepatoprotective activity).
Skład chemiczny propolisu
W świetle współczesnych badań propolis uważany jest za produkt roślinny będący żywiczną wydzieliną pączków liściowych niektórych drzew lub substancją wysiękową wytwarzaną przez rośliny po ich uszkodzeniu, do której dodawany jest przez pszczoły wosk oraz niewielkie ilości wydzieliny gruczołowej. W propolisie mogą znajdować się ponadto domieszki mechaniczne, takie jak kurz, pyłek kwiatowy, pierzga oraz fragmenty padłych pszczół i konstrukcji ula.
Skład surowego propolisu jest bardzo zróżnicowany. Na ogół składa się on z 50% substancji żywicznych, 30% wosku pszczelego, 10% substancji lotnych, 5% pyłku kwiatowego i 5% domieszek mechanicznych (1). Według polskich danych (2) surowy propolis zawiera średnio 41% żywic, 17% wosku pszczelego, 6% wosku roślinnego, 14% substancji lotnych, 10% substancji garbnikowych i 14% domieszek mechanicznych (w tym 11% pyłku kwiatowego).
Do niedawna sądzono, że propolis pochodzący z różnych rejonów geograficznych różni się składem chemicznym, ale występują w nim pewne określone grupy związków, to znaczy, że różni się on ilościowo, a nie jakościowo. Poglądy te opierano na tym, że propolis pochodzący ze strefy umiarkowanej (Europa, Azja, Ameryka Północna), gdzie źródłem pozyskiwania go przez pszczoły były głównie pączki liściowe różnych gatunków topoli ( Populus sp.), zawierały w swym składzie dużą zawartość kwasów aromatycznych (w tym kwasów fenolowych), estrów aromatycznych i aglikonów flawonoidowych (w tym chalkonów). W niewielkich ilościach w propolisie tym występowały ponadto takie grupy związków, jak kwasy alifatyczne (w tym kwasy tłuszczowe), terpeny (i inne związki lotne), inne związki aromatyczne (w tym alkohole, ketony), węglowodory, aminokwasy, enzymy, cukry, witaminy i biopierwiastki (3, 4).
W tej grupie znajduje się również propolis wytwarzany przez pszczoły w Polsce. Pochodzi on przede wszystkim z pączków liściowych topoli czarnej ( Populus nigra). Wśród kwasów aromatycznych wymienia się: cynamonowy, kawowy, ferulowy (ryc. 1), benzoesowy, salicylowy i 2-amino-3-metoksybenzoesowy.
Ryc. 1. Kwas cynamonowy, kawowy, ferulowy (propolis polski).
Do najważniejszych estrów aromatycznych zalicza się estry etylowe kwasu cynamonowego i kawowego oraz fenylometylowe kwasu benzoesowego (5, 6). Najczęściej wykrywano w propolisie takie flawonoidy, jak chryzyna, tektochryzyna, pinostrobina (ryc. 2), apigenina i chalkon pinostrobinowy, rzadziej wzmiankowano o galanginie, kemferolu, genkwaninie i pinobanksynie (7-11).
Ryc. 2. Chryzyna, tektochryzyna i pinostrobina (propolis polski).
Z pozostałych związków występujących w polskim propolisie warto wymienić: związki lotne (geraniol, nerol, farnezol, β-eudesmol, kariofilen, patchulen) (5), inne związki aromatyczne (kumaran, wanilinę) (5, 6), węglowodory (eikosan, trikosan, pentakosan, heksadekanol) (12), alkohole triterpenowe (cholinasterol, fukosterol, stigmasterol) (12), enzymy (amylazy, esterazy) (13) i mikroelementy (m.in. mangan, żelazo, krzem, magnez, cynk, selen) (l4, 15).
Propolis typu topolowego występuje poza tym w wielu innych krajach europejskich, takich jak Czechy i Słowacja (16, 17), Węgry (18, 19), Rumunia (20), Bułgaria (21-27), Słowenia (28), Albania (27, 29), Włochy (30, 31), Szwajcaria (31), Austria (3), Niemcy (3, 32, 33), Francja (3, 34, 35), Belgia (34), Wielka Brytania (4, 25, 36), północne i środkowe rejony Hiszpanii (37) oraz Turcji (23, 38, 39).
Obecność propolisu typu topolowego stwierdzono także w Kanadzie (51), Mongolii (22, 27), a nawet w Nowej Zelandii, gdzie występują topole introdukowane (52).
Biorąc pod uwagę powyższe dane z analizy kilkudziesięciu prac wyłania się obraz składu chemicznego propolisu zbieranego przez pszczoły w strefie występowania drzew topolowych. Do najważniejszych grup związków propolisu typu topolowego należą: kwasy aromatyczne, estry aromatyczne i związki flawonoidowe.
Z 25 kwasów aromatycznych występujących w tym propolisie najczęściej występują kwasy: kawowy, benzoesowy, ferulowy, p-kumarowy, 3,4-dimetoksycynamonowy, izoferulowy i cynamonowy.
Wśród 52 estrów aromatycznych najliczniej występują: ester fenetylowy kwasu kawowego – kawoilan fenetylu (CAPE) (ryc. 3), kawoilan benzylu, kawoilan 3-metylo-3-butenylu, kumaran benzylu, kawoilan 3,3-dimetyloallilu, ferulan benzylu, kawoilan cynamylu, ferulan 3-metylo-2-butenylu, cynamonian benzylu i kawoilan 3-metylo-2-butenylu. Wykryto także ferulan i kawoilan pentenylu.
Ryc. 3. Ester fenetylowy kwasu kawowego (propolis topolowy).
W przypadku flawonoidów, występujących w propolisie topolowym w liczbie 79, do najważniejszych zalicza się: chryzynę, pinocembrynę, galanginę, pinobanksynę (ryc. 4), 3-octan pinobanksyny, pinostrobinę, tektochryzynę, kemferol, apigeninę, 3-butanolan pinobanksyny, kwercetynę, naryngeninę i akacetynę.
Ryc. 4. Pinocembryna, galangina i pinobanksyna (propolis topolowy).
Powyższe dane oparto na pracach opisujących skład chemiczny propolisu pochodzącego z następujących krajów: Polski (5-11, 40), Słowacji (16, 41-45), Czech (17), Węgier (18, 19, 46), Bułgarii (22-26, 47, 48), Słowenii (28), Chorwacji (49, 50), Albanii (29), Grecji (24), Austrii (3), Niemiec (3, 32), Francji (3, 34, 35), Wielkiej Brytanii (25, 36), Hiszpanii (37), Turcji (23, 38, 39), Kanady (51) i Nowej Zelandii (52).
Warte podkreślenia jest to, że w propolisie hiszpańskim (z rejonu Guadalajary) w puli flawonoidowej występuje dużo chalkonów (głównie 2´,4´,6´-trihydroksychalkon). Ich zawartość dochodzi do 17% (37).
Należy dodać, że na podstawie badań zagęszczonych wyciągów etanolowych z propolisu typu topolowego, pochodzącego z Bułgarii, Albanii, Grecji, Austrii, Niemiec, Francji, Wielkiej Brytanii, Turcji, Hiszpanii i Mongolii można przyjąć, że średnia zawartość kwasów i estrów aromatycznych wynosi 43,2%, związków flawonoidowych 51,5%, a łączna zawartość tych związków wynosi 94,7% (3, 22-26, 37). A zatem można przyjąć, że wyciągi etanolowe, z propolisu typu topolowego prawie w całości składają się z kwasów aromatycznych (głównie kwasów fenolowych), estrów aromatycznych i flawonoidów (w tym chalkonów).
Wśród drzew europejskich, które stanowią źródło propolisu dla pszczół wymienić również należy wierzby ( Salix sp.), wiązy ( Ulmus sp.), jesiony ( Fraxinus sp.), dęby ( Quercus sp.) i kasztanowiec zwyczajny ( Aesculus hippocastanum) (4). Należy przyjąć, że mogą one także w dużym stopniu wpływać na skład propolisu topolowego, podobnie jak inne rośliny występujące na obrzeżach strefy umiarkowanej.
Przykładem może być propolis pochodzący z zachodniej Turcji z prowincji Izmir i Mugla, obfitujące w topole z gatunku P. nigra, który zawiera zarówno niewielką ilość kwasów i estrów aromatycznych (średnio 25,7%), jak i flawonoidów (15,0%). W propolisie tym stwierdzono natomiast znaczną ilość kwasów tłuszczowych (kwas heksadekanowy, kwas olejowy), cukrów prostych (glukoza, fruktoza) i glicerolu (łącznie średnio 57,2%). Dodatkowo propolis z Mugli zawierał kwasy diterpenowe (izopimarowy i abietynowy) (23, 24), Z kolei propolis pochodzący ze wschodniej prowincji Erzurum zawierał średnio 9,6% kwasów i estrów aromatycznych i 3,4% flawonoidów. Próbki propolisu obfitowały natomiast w alkohole aromatyczne i terpeny, głównie w alkohol chryzofanol (ryc. 5) (średnio jego zawartość wynosiła 34,5%) (38). Jeszcze inny skład miał propolis pochodzący ze wschodniej prowincji tureckiej Artvin. Charakteryzował się on niewielką ilością flawonoidów (ok. 2%), podczas gdy kwasy i estry aromatyczne stanowiły znaczną część jego składu, a kwasy p-kumarowy i ferulowy występowały w ilości ok. 10%. Ponadto propolis ten zawierał liczne glicerydy fenolowe. Głównym źródłem propolisu były topole z gatunku P. euphratica (39).
Ryc. 5. Chryzofanol (propolis turecki).
Innym przykładem może być próbka propolisu angielskiego z okolic Oxfordshire, w której stwierdzono tylko 26,2% kwasów i estrów aromatycznych i 15,6% flawonoidów. W próbce stwierdzono ponadto kwasy alifatyczne, kwasy tłuszczowe, węglowodory, seskwiterpeny, cukry i substancje lotne (36).
Skład zbliżony do propolisu topolowego ma także propolis pochodzący ze środkowych i północnych rejonów europejskiej części Rosji, gdzie pszczoły pozyskują go głównie z wydzieliny okrywającej pączki liściowe brzozy brodawkowatej ( Betula verrucosa). Ten typ propolisu występuje w 65% przypadków. Typ topolowy spotykany jest w 15% przypadków, typ brzozowo-topolowy w 15% przypadków i inny typ propolisu spotykany jest w 5% próbek (53).
Wśród kwasów aromatycznych występują głównie: kwas kawowy, kwas p-kumarowy i kwas ferulowy (54). Z estrów aromatycznych wyróżnia się benzoesan p-kumarylu i benzoesan p-koniferylu (55). Flawonoidy reprezentowane są przez akacetynę, kemferyd, ramnocytrynę, ermaninę, 7,4´-dimetoksyapigeninę, 7,4´-dimetoksykemferol, pinostrobinę i 7,4´-dimetoksynaryngeninę (56) oraz luteolinę, kemferol, kwercetynę i robidanol (54). A zatem skład flawonoidowy różni się wyraźnie od składu flawonoidowego propolisu typu topolowego. Poza tym w propolisie brzozowym występują zwykle kumaryny, takie jak eskuletyna, skopoletyna i umbeliferon (ryc. 6), które odróżniają go od propolisu typu topolowego (54).
Ryc. 6. Eskuletyna, skopoletyna, umbeliferon (propolis rosyjski).
Warto zwrócić uwagę na propolis pochodzący z rejonu Morza Śródziemnego. W propolisie greckim, pochodzącym z północno-zachodniego rejonu Prevezy, zbieranym przez pszczoły prawdopodobnie z wydzieliny drzew szpilkowych ( Pinaceae), stwierdzono po raz pierwszy w Europie pochodne prenylowe flawonoidów, a mianowicie 7-0-prenylostroboponinę i 7-0-prenylopinocembrynę (ryc. 7) oraz związki diterpenowe, takie jak kopalol, izoagatolal, agatadiol, kwas izokupressowy, kwas 13-epi-kupressowy, 13-epi-torulosal i 13-epi-torulosol (57).
Ryc. 7. 7-0-prenylopinocembryna (propolis grecki z rejonu Morza Śródziemnego).
W przypadku próbek propolisu pochodzących z innych rejonów Morza Sródziemnego, rośliny z których jest pozyskiwany przez pszczoły, nie są dotąd dokładnie poznane.
Propolis hiszpański z okolic Murcii zawiera niewielką ilość kwasów i estrów aromatycznych (3,0%) i flawonoidów (2,9%) oraz dużą zawartość węglowodorów nasyconych (alkanów) i wyższych kwasów tłuszczowych (ok. 40%) (37).
Z analiz próbek propolisu tureckiego (z rejonu Mugla i Beytepe) i algierskiego wynika, że zawierają one poza kwasami i estrami aromatycznymi (średnio 21,9%) i flawonoidami (średnio 44,1%), kwasy diterpenowe: pimarowy, izopimarowy, abietynowy, dehydroabietynowy i hydroksyditerpenowy o masie 322, który w ilości średniej 27,7% występował w próbkach propolisu algierskiego (24).
W propolisie egipskim, podobnym do składu propolisu topolowego pod względem kwasów i estrów aromatycznych (22,7%) i flawonoidów (6,8%), stwierdzono dość znaczną zawartość alkoholi triterpenowych (26,3%), takich jak lanosterol, cykloartenol (ryc. 8), β-amyryna, jak również kwasów alifatycznych (16,9%), takich jak mlekowy, bursztynowy, pirogronowy, palmitynowy, olejowy, stearynowy i tetrakozanowy. Charakterystyczne dla propolisu egipskiego okazały się estry kwasu kawowego z długołańcuchowymi alkoholami tłuszczowymi (dodekanolem, tetradecenolem, heksadekanolem) (25).
Ryc. 8. Lanosterol i cykloartenol (propolis egipski).
Na uwagę zasługuje propolis pochodzący z Nowej Zelandii. Okazało się, że w dużym stopniu przypomina on propolis topolowy z tego względu, że pszczoły zbierają materiał do jego wytwarzania z wydzieliny pokrywającej pączki liściowe introdukowanych do tego kraju topoli. Zawiera on średnio 14,5% kwasów i estrów aromatycznych (głównie kwas cynamonowy) oraz średnio 83,9% flawonoidów (głównie pinocembryne, pinobanksynę, 3-octan pinobanksyny i galanginę). Zwraca uwagę obecność w propolisie nowozelandzkim związków aromatycznych nie występujących gdzie indziej, a mianowicie kwasu 5-fenylo-3-pentaenowego i kwasu 5-fenylo-3-pentadienowego (52).
Poza omówionymi powyżej typami propolisu topolowego, wierzbowego i z rejonu Morza Śródziemnego, na świecie występuje wiele innych typów tego produktu, których skład zależny jest od roślin służącym pszczołom do jego pozyskiwania. Każdy z nich odznacza się charakterystycznym składem, wyróżniającym go spośród innych typów propolisu.
W tym kontekście warty omówienia jest propolis pochodzący z Kanady, Wysp Kanaryjskich, Australii, Chin, Urugwaju, Okinawy, Tajwanu, Wenezueli, Chile i Brazylii.
Propolis kanadyjski (z rejonu Ontario) wyróżnia się niewielką ilością kwasów aromatycznych (3,8%), głównie kwasu benzoesowego oraz stosunkowo dużą ilością flawonoidów (28,5%), w tym chryzyną, pinobanksyną, 3-octanem pinobanksyny, galanginą i chalkonami. Chalkony stanowią 66% wszystkich flawonoidów, a głównym składnikiem jest 2´,4´,6´-trihydroksychalkon (ryc. 9) (51). Poza tym propolis kanadyjski obfituje w węglowodory nasycone i wyższe kwasy tłuszczowe oraz cukry. Pod względem ilości chalkonów obecnych w puli flawonoidowej propolis ten przypomina propolis hiszpański z rejonu Guadalajary (37).
Ryc. 9. 2´,4´,6´-Trihydroksychalkon (propolis kanadyjski).
Odmienny typ prezentuje propolis pochodzący z Wysp Kanaryjskich (z wyspy Gran Canaria). Zawiera on śladowe ilości kwasów i estrów aromatycznych (średnio 2,5%), w tym kwas cynamonowy i benzoesan benzylu) i charakteryzuje się całkowitym brakiem flawonoidów. Propolis ten bogaty jest natomiast w lignany furofuranowe. W sumie wyizolowano 11 tych związków, co stanowiło około 40% wszystkich związków, w tym zidentyfikowano sezaminę (ryc. 10), aschantynę, sezarteninę i jongambinę (58). Poza tym w propolisie występowały węglowodory alifatyczne i aromatyczne, monoterpeny i seskwiterpeny, cukry oraz alkohole i kwasy cukrowe (59).
Ryc. 10. Sezamina – lignan furofuranowy (propolis z Wysp Kanaryjskich).
W propolisie australijskim (badania wykonano w 1978 roku) wykryto flawonoidy (pinostrobinę, sakuranetynę, izosakuranetynę i flawanon), pterostilben (związek aromatyczny o strukturze difenyloetylenu) (ryc. 11), ksantorreol (związek piranowy) (ryc. 11) i alkohol 3,5-dimetoksybenzylowy. Prawdopodobnie propolis zbierany był przez pszczoły z drzew z rodzaju Xanthorrhea i Eucalyptus (60).
Ryc. 11. Pterostilben i ksantorreol (propolis australijski).
Chiński propolis charakteryzuje duża zawartość flawonoidów w puli związków fenolowych. Według Bonvehi i wsp. (61) propolis pochodzący ze środkowo-wschodniej prowincji Anhui zawierał 85,2% związków flawonoidowych, w tym w największych ilościach występowały: rutyna, apigenina, izoramnetyna, akacetyna i pinocembryna, w mniejszych ilościach: naryngina, kwercetyna, hesperetyna, pinobanksyna, kemferol, galangina, chryzyna, pinostrobina, tektochryzyna i ramnetyna. Wśród kwasów aromatycznych stwierdzono kwasy: kawowy, ferulowy, synapinowy, m-kumarowy, 4-hydroksycynamonowy i o-cynamonowy. Pulę związków fenolowych uzupełniała wanilina. W badanym chińskim propolisie nie stwierdzono natomiast estrów aromatycznych. Ustalono, że pszczoły zbierały propolis (oceniano 9 próbek propolisu) z takich roślin, jak Robinia pseudoaccacia, Populus sp., Morus sp., Pyrus sp., Prunus sp., Ulmus sp., Salix sp. i Melia azedarach. Warto wspomnieć, że tak wysoką zawartość flawonoidów w puli związków fenolowych wykazywał jeszcze propolis z hiszpańskiej Guadalajary (85,9%), kanadyjskiego Ontario (88,0%) i nowozelandzkiego Waikato (85,3%) (37, 51, 52).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Adres do korespondencji:
*Bogdan Kędzia
Instytut Roślin i Przetworów Zielarskich w Poznaniu
ul. Libelta 27, 61-707 Poznań
tel. (0-61) 665-95-40
e-mail: iripz@iripz.pl

Postępy Fitoterapii 1/2006
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii