Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 4/2015, s. 237-243
Justyna Kwitowska1, *Irena Matławska1, 2, Małgorzata Wojcińska1
Turnera diffusa Willd. ex Schult. jako roślina lecznicza
Turnera diffusa Willd. ex Schult. as medicinal plant
1Katedra i Zakład Farmakognozji, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
Kierownik Katedry: prof. dr hab. Wiesława Bylka
2Wyższa Szkoła Edukacji i Terapii w Poznaniu
Summary
Damiana – Turnera diffusa Willd. ex Schult. (varieties: T. d. var. aphrodisiaca (Ward.) Urb. and T.d. var. diffusa Willd. ex Schult.) belongs to the family Passifloraceae (subfamily Turneroideae). It is a small shrub 1-2 m high, spread throughout Mexico, Central America, and West Indies, as well as parts of South America. Its aromatic, serrate and 10-25 cm long leaves, harvested during the flowering season, are used for medicinal purposes. The main goal of our paper is to summing up the current knowledge on the chemical composition and biological properties of this plant, which confirms its aphrodisiac, sedative, gastroprotective, antioxidant and cytotoxic activities. Damiana shows a strong, positive effect on male potency, which is comparable to the effect exerted by a synthetic drug – sildenafil. It is also worthy to note the antioxidant properties of this plant, thanks to which it can be used in prevention of many diseases.
Wstęp
Turnera diffusa Willd. ex Schult. (T. d. Willd. var. aphrodisiaca (Ward.) Urb., syn. Damiana aphrodisiaca), turnera rozpierzchła, damiana, ziele św. Damiana, należy do rodzaju Turnera, rodziny Passifloraceae – Męczennicowate (podrodzina Turneroideae). Roślina ta jest małym, osiągającym wysokość 1-2 m krzewem, o aromatycznych, ząbkowanych liściach długości 10-25 cm i drobnych, żółtych, pojawiających się od wczesnego do późnego lata kwiatach oraz małych owocach o zapachu podobnym do zapachu fig. Obszar występowania tego gatunku rozciąga się od Meksyku, poprzez Amerykę Środkową i Południową. Damiana spotykana jest też na terenie Indii i Afryki. Łacińska nazwa aphrodisiaca nawiązuje do stosowania w medycynie ludowej naparów i wyciągów alkoholowych z liści damiany (zbieranych w okresie kwitnienia), głównie jako afrodyzjaków (1). Z innych zastosowań liści damiany często wymieniane jest ich działanie wzmacniające, moczopędne, przeczyszczające, ułatwiające trawienie, przeciwwrzodowe (2), łagodzące kaszel i stany depresyjne.
W chwili obecnej na rynku są dostępne preparaty, najczęściej wieloskładnikowe, zawierające oprócz ekstraktów z liści damiany, także wyciągi z innych surowców leczniczych (np. liści miłorzębu, korzenia żeń-szenia, owoców palmy sabalowej) (3). Ponadto ekstrakty z liści stanowią składniki kosmetyków (4), a także dodatek do deserów, napojów bezalkoholowych i likierów oraz wyrobów cukierniczych, w celu poprawy ich smaku lub aromatu (5-7).
Dane naukowe na temat składu oraz aktywności biologicznej damiany są nieliczne. W jej liściach stwierdzono obecność związków należących do różnych grup chemicznych; w tym flawonoidów, a także arbutyny i olejku eterycznego. Dotychczasowe badania biologiczne potwierdziły korzystny wpływ damiany na libido, właściwości uspokajające, gastroprotekcyjne, przeciwutleniające i cytotoksyczne.
Historia stosowania damiany
Damiana ma długą historię stosowania w medycynie ludowej. W celach leczniczych została użyta po raz pierwszy prawdopodobnie przez Majów, którzy uważali ją za jedną z najważniejszych roślin – podawano ją w zaburzeniach równowagi i zawrotach głowy (8). Ludność Ameryki Środkowej i Południowej wykorzystuje ten gatunek jako afrodyzjak oraz lek w chorobach wątroby, a także jako środek wykrztuśny i wzmacniający (6). Pierwsze wzmianki o damianie dotarły do Europy w XVII wieku dzięki hiszpańskim misjonarzom, którzy obserwowali Meksykanów, stosujących napar z jej liści w celu wzmocnienia i pobudzenia organizmu, a także zmniejszenia stanów depresyjnych i lękowych, zwiększenia libido, łagodzenia zaburzeń menstruacyjnych, pobudzenia owulacji, wywołania poronienia lub w moczeniu nocnym.
Napary i wyciągi alkoholowe z liści damiany są używane w niestrawności na tle nerwowym, w celu zwiększenia apetytu, ułatwienia trawienia i usprawnienia procesów metabolicznych (m.in. w cukrzycy) oraz regulacji wypróżnień, szczególnie w zaparciach atonicznych. Ekstrakty te są także podawane w przypadku biegunek oraz jako środki moczopędne w stanach zapalnych pęcherza moczowego i nerek, w chorobach dróg oddechowych (m.in. w zapaleniu oskrzeli, chorobach płuc oraz w astmie), będących często następstwem palenia tytoniu, a nawet w leczeniu kiły i malarii. Ponadto liście damiany są stosowane w odczynach zapalnych skóry, wynikających np. z ukąszenia przez skorpiony (1, 7, 9-12).
W Meksyku oraz krajach Ameryki Południowej macerat z liści damiany (maceracja przy pomocy tequili) jest uznawany za środek halucynogenny, wywołujący stan euforii (12), natomiast British Herbal Pharmacopoeia zaleca podawanie wyciągów z liści w zaburzeniach lękowych o podłożu seksualnym, jak również w osłabieniu i depresji oraz w upośledzeniu popędu płciowego (8). W homeopatii nalewka alkoholowa z liści damiany jest zalecana w zaburzeniach czynności seksualnych i w stanach skrajnego wyczerpania nerwowego (13).
Po raz pierwszy damiana została wymieniona w piśmiennictwie naukowym jako afrodyzjak dopiero około 100 lat temu (1), choć już w 1874 roku na rynku amerykańskim pojawiły się pierwsze preparaty z wyciągami z liści tej rośliny, reklamowane jako środki pobudzające, leki na osłabienie, impotencję i zwiększające popęd płciowy, szczególnie dla osób starszych oraz zniedołężniałych (8). Eliksir i ekstrakt z Turnera diffusa znajdowały się na oficjalnej liście leków w USA (U.S. National Formulary) na przełomie XIX i XX w.; ekstrakt figurował w tym spisie do połowy lat 50. ubiegłego stulecia (12). Pomimo dużej popularności w Meksyku, damiana nie jest powszechnie stosowana w południowych stanach USA, zamieszkiwanych w dużej mierze przez ludność meksykańską (12).
Skład chemiczny liści
Najlepiej poznaną grupę związków wyizolowanych z liści Turnera diffusa stanowią flawonoidy, głównie pochodne apigeniny i luteoliny. Zidentyfikowano apigeninę, 7-O-glukozyd apigeniny, 4’-metoksyapigeninę (akacetyna) i jej 7-metylową pochodną (8), izomery Z i E 7-O-(6”-O-p-kumaroilo-β-D-glukopiranozydu) apigeniny oraz izomery Z i E 7-O-(4”-O-p-kumaroilo-β-D-glukopiranozydu) apigeniny (3, 14), a także 8-C-[ramnozylo-(1→2)-glukozyd] apigeniny (2”-O-ramnozylowiteksyna) (3, 14). Pochodne luteoliny to: 7,3’-di-O- metyloluteolina, 7,3’,4’-tri-O-metyloluteolina (8), 8-C-E-propenyloluteolina (3, 14). C-glikozydy luteoliny są reprezentowane przez 8-C-[6-deoksy-2-O-(α-L-ramnopiranozylo)-ksylo-heksopiranozylo-3-ulozyd] (3, 8), 8-C-[α-L-ramnopiranozylo-(1→2)-chinowopiranozyd] (2, 8) i 8-C-ramnozylo-(1→2)-glukozyd (=2”-O-ramnozyloorientyna) (2, 3, 8). Ponadto z surowca wyodrębniono: 7-O-glukozydy chryzoeriolu i trycyny (8), 5,7-dihydroksyflawanon (pinocembryna) (8) oraz flawonole: 3-O-[β-D-glukopiranozylo-(1→6)-β-D-glukopiranozydy] syringetyny i larycytyny (3, 8). Związkiem swoistym dla Turnera diffusa jest C- -glikozyd flawonoidowy: 8-C-β-[6-dezoksy-2-O-(α-1-ramnopyranozylo)-ksylo-heksapiranozo-3-ulozyd] luteoliny, wyodrębniony wyłącznie z tego gatunku. Dlatego ten związek może być markerem służącym do badań standardyzacyjnych, pozwalającym potwierdzić obecność liści damiany w preparatach roślinnych, w których ten składnik jest deklarowany (6).
Przeprowadzone dotychczas badania fitochemiczne ekstraktów z nadziemnych organów Turnera diffusa L. pozwoliły również na zidentyfikowanie w zielu damiany węglowodanów (glukoza, fruktoza, ramnoza, sacharoza oraz metylofruktofuranozydy), glukozydu cyjanogennego (tetrafilina B), steroidu (3-O-β-D-glukozyd sitosterolu), pironu (3-O-glukozyd maltolu), węglowodoru triterpenowego (skwalen) oraz politerpenoidu (fikapren-11-ol). Ponadto w surowcu występują: arbutyna, 4-O-β-D-glukopiranozyd kwasu p-kumarowego, garbniki, witamina C, pierwiastki śladowe (Mg, Cu, Fe, Zn), saponiny oraz białka (2-4, 8, 9, 15). W wyniku destylacji z parą wodną świeżych lub wysuszonych liści damiany otrzymano olejek eteryczny (~ 0,44%), w którym zidentyfikowano około 50 związków, z dominującymi, zależnie od chemotypu, 1,8-cyneolem (7,1%) i tymolem (5,1%) bądź tlenkiem kariofilenu (14). W wyciągach z liści T. diffusa jest również obecna kofeina (alkaloid purynowy) (10).
Aktywność biologiczna
Hamowanie aromatazy i wpływ na libido
Głównym kierunkiem badań liści T. diffusa jest ich potencjalne działanie afrodyzjakalne. Badania wpływu liści Turnera diffusa na samce szczurów impotentne lub z obniżoną sprawnością seksualną wykazały, że podanie płynnego wyciągu w dawce 1 ml/kg m.c. lub mieszaniny wyciągów z T. diffusa i Pfaffia paniculata, skutecznie usprawniało zachowania seksualne tych zwierząt, pozostając bez wpływu na szczury aktywne seksualnie. Najsilniejszy efekt obserwowano po 2 godzinach od podania wyciągów (16).
Mechanizm działania afrodyzjakalnego wyciągów z liści damiany jest wielokierunkowy, jednym z nich jest hamowanie aktywności aromatazy. Aromatyzacja jest ostatnim etapem w biosyntezie steroidów umożliwiającym konwersję androgenów (m.in. androstendionu i testosteronu) do estrogenów (estronu i estradiolu), a inhibitory aromatazy, które ograniczają szybkość tej syntezy, są obiecującymi czynnikami terapeutycznymi w leczeniu chorób estrogenozależnych, takich jak hormonozależny rak piersi. Zwiększona aktywność aromatazy pogłębia deficyt wolnego testosteronu, co przyczynia się do obniżenia libido i potencji.
Niedobory androgenów, w tym wolnego testosteronu, dehydroepiandrosteronu (DHEA) i jego siarczanu (DHEA-S) są obserwowane szczególnie u starszych mężczyzn w okresie „andropauzy”, gdy m.in. w wyniku zaburzeń funkcjonowania osi podwzgórze-przysadka, jak również wskutek upośledzenia funkcji wydzielniczych komórek Leydiga, występuje niski poziom testosteronu. Konsekwencją tego stanu, oprócz zaburzeń libido i pogorszenia sprawności seksualnej, jest spadek masy mięśni, przyrost tkanki tłuszczowej, osteoporoza, miażdżyca oraz zaburzenia koncentracji. Niedobory androgenów pogłębiają także niektóre leki zażywane ze względu na współistniejące choroby, np. diuretyki (spironol), leki obniżające podwyższony poziom cholesterolu czy blokery receptora H2, zmniejszające wytwarzanie kwasu solnego. Inhibitory aromatazy mają więc udział w utrzymaniu poziomu testosteronu oraz siły, energii i masy mięśniowej u mężczyzn.
Poszukiwanie nowych inhibitorów aromatazy pochodzenia naturalnego to ważny obszar badań. Istotną rolę mogą tutaj odegrać wyciągi metanolowe z liści damiany (T. diffusa) oraz wyizolowane z nich związki, które, jak wykazano, hamowały aromatazę w sposób dawkozależny. Aktywne okazały się flawonoidy (najsilniej działały pinocembryna i akacetyna, słabiej 7-O-glukozyd apigeniny oraz Z-echinacyna), natomiast terpenoidy, glukozydy fenolowe i glukozydy cyjanogenne nie działały w tym kierunku. Zdolność do hamowania aromatazy zwiększała się w obecności grupy OH w C4’ i/albo podstawnika w C-8 aglikonu flawonoidu (8).
W celu określenia wpływu ekstraktu z liści T. diffusa na zwiększenie libido u samców szczurów z zaburzeniami seksualnymi, podawano im wodny ekstrakt (20-80 mg/kg m.c.) lub johimbinę (2 mg/kg m.c). W efekcie stosowania tych substancji nastąpiła znaczna poprawa jednorazowego osiągnięcia ejakulacji oraz zdolności do wystąpienia kolejnej. Ponadto wyciąg znacznie zmniejszył przedział czasowy pomiędzy pierwszym i drugim wytryskiem. Analiza HPLC-ESI-MS wykazała, że głównymi związkami obecnymi w ekstrakcie były: kofeina, arbutyna i flawonoidy (10).
Zdolność do zwiększania libido wykazywał również wyciąg etanolowy z liści damiany, co potwierdzono w badaniach na myszach. Grupie myszy obu płci podawano co drugi dzień, przez dwa tygodnie, podskórne iniekcje zawierające 10 mg wyciągu z liści damiany w 0,3 ml oleju arachidowego. W grupie badanej, w porównaniu z grupą kontrolną, zaobserwowano zwiększoną aktywność seksualną zarówno samców, jak i samic (7). Korzystny wpływ na libido może wynikać ze zwiększenia uwalniania tlenku azotu (NO), który jest ważnym regulatorem zachowań seksualnych. Tlenek azotu jest związany zarówno z układem krwionośnym, jak i nerwowym, ponadto jest jednym z najistotniejszych czynników międzykomórkowych, zwiększających aktywność cyklazy guanylowej i powodujących wzrost stężenia cyklicznego guanozyno-3?,5?-monofosforanu (cGMP). Zwiększenie poziomu NO, który jest neurotransmiterem w podwzgórzu, potęguje fizjologiczne podniecenie seksualne.

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2015-07-31
zaakceptowano do druku: 2015-09-14

Adres do korespondencji:
*prof. dr hab. Irena Matławska
Katedra i Zakład Farmakognozji Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu
ul. Święcickiego 4, 60-781 Poznań
tel. +48 (61) 854-67-04, fax +48 (61) 854-67-01
e-mail: irenamatlawska@poczta.onet.pl

Postępy Fitoterapii 4/2015
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii