Katarzyna Plagens-Rotman1, Małgorzata Mizgier2, Justyna Opydo-Szymaczek3, Ewa Jakubek4, Magdalena Pisarska-Krawczyk4, 5, Piotr Merks5, Dawid Luwański1, Aleksandra Persona-Śliwińska1, Justyna Jaskulska1, *Grażyna Jarząbek-Bielecka1
Znaczenie współpracy pielęgniarsko-lekarskiej wobec wybranych zagadnień opieki nad dzieckiem istotnych także w praktyce lekarza rodzinnego
The importance of nursing and medical cooperation in the face of selected issues of child care that are also important in the practice of a family doctor
1Pracownia Ginekologii Wieku Rozwojowego i Seksuologii, Klinika Ginekologii, Katedra Perinatologii i Ginekologii, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
2Zakład Dietetyki, Katedra Nauk Biomedycznych i Nauk o Zdrowiu, Zamiejscowy Wydział Kultury Fizycznej w Gorzowie Wielkopolskim, Akademia Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu
3Klinika Stomatologii Dziecięcej, Wydział Lekarski II, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
4Akademia Kaliska im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego
5Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
Summary
Also in the practice of a family doctor, it is important to work closely with the nursing staff and specialists in other fields, e.g. pediatricians, gynecologists, dieticians. Sometimes it is necessary to refer patients from the family doctor’s clinic for hospital treatment, which also applies to children.
Also in pediatrics, it is important that the doctor fulfils his tasks in the whole team of other doctors, medical service (including specialists in the field of dietetics), and the nursing staff is of particular importance in this team and in this field. The work of nurses in the pediatric ward includes a number of tasks related to with the protection of the child’s life and health, also taking into account proper nutrition. A big challenge is to assess the quality of care provided to the child. Meeting the needs and providing support improves the hospitalization of the child and his parent/caregiver. In nursing activities in the context of both pediatrics and gynecology of the developmental age, the fact is particularly expressed that nursing of the 21st century is creating its new image, the scope of activities is changing, as new fields of nursing knowledge are opening up – important aspects related to the promotion of a hygienic lifestyle, diet are also emphasized here.
Również w praktyce lekarza rodzinnego ważna jest ścisła współpraca z personelem pielęgniarskim oraz ze specjalistami z innych dziedzin, np. pediatrami, ginekologami, dietetykami. Bywa, że istnieje konieczność skierowania pacjentów z poradni lekarza rodzinnego na leczenie szpitalne, co dotyczy także dzieci.
Instytucjonalnym celem w ochronie zdrowia zawsze winno być dbanie o dobro pacjenta, z uwzględnieniem aspektów żywieniowych jako elementu profilaktyki i dietoterapii. Niezależnie od jednostki chorobowej zapewnienie najwyższej jakości opieki medycznej powinno być determinowane z jednej strony postępem współczesnej medycyny, a co za tym idzie dostępnością do sprzętu wykorzystywanego na oddziale szpitalnym, z drugiej zaś wynikać z oczekiwań samego pacjenta i jego rodziny. Jednym z istotnych aspektów mających wpływ na jakość życia są działania związane z promocją zdrowia, z uwzględnieniem aktywności ruchowej i diety – dotyczy to pacjentów w każdym wieku.
Wychodząc od założeń dotyczących znalezienia właściwej definicji zdrowia, wybór jest dość szeroki. Uwarunkowany jest on potrzebami naukowymi lub praktycznymi. Wśród licznych propozycji definiowania zdrowia można by wskazać, że „zdrowie” to zdolność i gotowość każdej części organizmu człowieka do podjęcia w normalnych warunkach mikro- i makrośrodowiska wszystkich typowych czynności z wystarczającą wydolnością (1).
Bazując na szeroko pojmowanej koncepcji zdrowia według WHO (Światowa Organizacja Zdrowia), z której wynika, że „zdrowie” to stan pełnego i dobrego samopoczucia w aspekcie fizycznym, umysłowym i społecznym, a nie tylko brak choroby lub niedomagania, należy uwzględnić determinanty warunkujące to zdrowie, a więc:
– środowisko fizyczne i społeczne,
– styl życia (aktywność ruchowa, dieta),
– czynniki genetyczne, środowiskowe, ekonomiczne, kulturowe,
– organizację opieki zdrowotnej.
Należy zatem przyjąć, że zdrowie uwarunkowane jest oddziaływaniem zespołu różnorodnych czynników. Podstawowym warunkiem spełniającym wymogi całościowej koncepcji zdrowia jest zdrowie środowiskowe, co wiąże się też z jakością spożywanych produktów. Chodzi tutaj jednocześnie o szeroko pojętą czystość zdrowotną środowiskowa, w którym rozwój psychofizyczny dziecka przebiega prawidłowo w oparciu o wzajemną troskę jego rodziców/opiekunów.
Działania obejmujące promocję zdrowia powinny być prowadzone zarówno wobec najbliższych osób, jak i na rzecz wszystkich współobywateli. Konstytuowanie się zdrowego społeczeństwa uwarunkowane jest zależnością, z której wynika, że im wyższy poziom potrzeb zdrowotnych wśród ludzi, tym wyższy też jest poziom zdrowia. Działania z zakresu profilaktyki zdrowotnej sprowadzają się do czynności mających na celu zapobieganie chorobom poprzez ich wczesne wykrywanie oraz zastosowanie właściwych metod leczenia.
Należy promować postawy związane z dążeniem do utrzymania wysokiej jakości życia w funkcjonowaniu codziennym, począwszy od właściwych nawyków higienicznych i dietetycznych. Oczywiście fakt choroby czy złego samopoczucia niekorzystnie wpływa na jakość życia, jego wartość fizyczną i psychiczną. O ile człowiek z niektórymi dolegliwościami swoimi czy swoich dzieci radzi sobie samodzielnie w warunkach domowych, pozostałe stany chorobowe czy też urazy i wypadki, które są częściowo niezależne od nas, wymagają leczenia szpitalnego. W większości przypadków u osób dorosłych pobyt w szpitalu nie wywołuje dużego niepokoju i trwogi; u dzieci niezależnie od wieku jest zupełnie inaczej. Wizyta na oddziale szpitalnym wywołuje zbiór różnorodnych emocji.
Każde dziecko manifestuje swoje zachowanie w indywidualny sposób. Nawiązanie dobrego i pozytywnego kontaktu z dzieckiem czy uważne słuchanie i zachęcanie go do rozmowy pozwala zredukować poczucie niepewności. Przyczynia się też znacząco do lepszego i spokojniejszego pobytu na oddziale szpitalnym w trakcie choroby. Dlatego też pielęgniarstwo pediatryczne w obecnej postaci oparte jest zazwyczaj na empatycznej postawie wobec dziecka i jego rodzica/opiekuna, ale także na wiedzy merytorycznej i praktycznych umiejętnościach, które nabywa się głównie poprzez doświadczenie zawodowe. Praca pielęgniarek pediatrycznych wiąże się z ogromną odpowiedzialnością i troską o zdrowie i życie najmłodszych pacjentów, z uwzględnieniem także działań edukacyjnych dotyczących zasad higienicznego trybu życia i diety, co ważne jest na zawsze już po hospitalizacji. Nieodłącznymi elementami tej pracy powinny być: wsparcie, życzliwość, empatia i zrozumienie (2).
Wielozadaniowość i złożoność charakteru pracy zawodowej pielęgniarki wymaga wykorzystania coraz to większych zdolności w zakresie sprawności manualnej i dużych kwalifikacji zwłaszcza przy czynnościach zabiegowych oraz pielęgnacyjnych, a także wspomnianych działaniach edukacyjnych dotyczących nawyków higienicznych i dietetycznych. Ważne jest przeprowadzenie szeroko pojętej edukacji prozdrowotnej pacjentów i ich rodzin w zakresie promowania wartości zdrowia, z podkreśleniem znaczenia ruchu i diety. Zapewnienie opieki pielęgniarskiej także w tym zakresie powinno być dostosowane do potrzeb i wieku rozwojowego dzieci.
Wśród personelu pielęgniarskiego na oddziałach dziecięcych za najbardziej obciążające czynniki determinujące sytuacje trudne niezmiennie na pierwszym miejscu znajdują się czynniki interpersonalne i środowiskowe, m.in.: silne poczucie odpowiedzialności za życie i zdrowie pacjentów, strach przed popełnieniem nieodwracalnego błędu oraz obciążenie licznymi obowiązkami (3, 4). Oprócz zdobywanej wiedzy medycznej, pielęgniarskiej, edukacyjnej np. z zakresu podstaw dietetyki, praca z dziećmi może być i jest wyzwaniem dla każdej osoby wykonującej ten zawód, również w aspekcie szczególnego rodzaju empatii. Nie istnieje tu żaden spisany wzorzec, zbiór predyspozycji, które pozwalałyby przygotować się do tej ważnej roli związanej z opieką nad dzieckiem. Nie każda osoba ma predyspozycje, by wykonywać ten zawód. Warto podkreślić, że radość widziana w uśmiechu dziecka daje ogromną satysfakcję i dalszą chęć niesienia pomocy innym, a pomocą tą jest także, jak podkreślono wielokrotnie, edukacja związana z kształtowaniem zdrowych nawyków higienicznych i żywieniowych.
Pediatria jako dział medycyny jest obszarem wymagającym podejmowania określonych działań dla całego personelu medycznego oraz dla rodziców. Choroba dziecka to bardzo trudny czas, zwłaszcza w pierwszych dniach pobytu w szpitalu. Opieka nad hospitalizowanym dzieckiem wymaga stosowania aktualnych procedur odnoszących się do danej jednostki chorobowej, a także – co oczywiste – zapewnienia maksimum poszanowania godności i prywatności podczas zabiegów medycznych wykonywanych przez personel pielęgniarski. W trakcie hospitalizacji dziecka ważne jest stosowanie właściwej dla danej jednostki chorobowej diety oraz kształtowanie w pielęgniarskich działaniach edukacyjnych właściwych postaw wobec higienicznego trybu życia i diety.
Niezależnie od powodu hospitalizacji, ból i dolegliwości, które wywołuje choroba, oraz poczucie niepewności mogą powodować znaczny dyskomfort, mogący prowadzić do nieprawidłowych zachowań zarówno u dziecka, jak i jego rodziców także w kontekście diety. Bywa, że niedoedukowani rodzice/opiekunowie chcą „osłodzić” dziecku gorycz hospitalizacji, przemycają na oddział szpitalny słodycze – przemycając, bo oczywiście nie jest to zalecone ani przez lekarzy, ani przez personel pielęgniarski. Często właśnie ten personel wykrywa nieprawidłowe postawy opiekunów/rodziców dzieci. Stąd też i w tym kontekście podkreśla się jakość opieki nad dzieckiem, która nie powinna ograniczyć się do medycznych aspektów leczenia czy rehabilitacji związanej z hospitalizacją. Doniosłe znaczenie ma tu także wszechstronne zapewnienie poczucia bezpieczeństwa u dziecka w czasie hospitalizacji. Staje się to obecnie priorytetem dla wszystkich członków zespołu terapeutycznego. Powinni być oni wyposażeni w wiedzę w zakresie wspomnianej promocji zdrowia i mieć świadomość tego, że silny stresor, jakim jest sam fakt hospitalizacji, może – choć nie musi – powodować u dziecka objawy nerwicowe, a niekiedy także urazy psychiczne, towarzyszące małemu pacjentowi w późniejszym życiu (z zaburzeniami jedzenia włącznie).
Z badań Tałaj i Suchorzewskiej wynika, że znaczna część pielęgniarek i położnych uważa, że ból i cierpienie są nieodłączną częścią choroby (5). W opiece nad pacjentem ogromne znaczenie odgrywa profesjonalizm zarówno wśród personelu pielęgniarskiego, jak i lekarskiego, a także szybkość wykonywania procedur medycznych. Mają one zasadniczy wpływ na dalszą opiekę nad dzieckiem, a co za tym idzie całość procesu leczenia. Podkreślić tutaj należy także tempo reagowania na wezwania rodziców/opiekunów.
Dobra współpraca rodziców z personelem ma znaczenie w kontekście zarówno sprawnego przepływu informacji dotyczących leczenia, jak i ustalenia określonych zasad przebywania rodzica/opiekuna na oddziale pediatrycznym, z uwzględnieniem związanych np. ze wspomnianymi sytuacjami obdarowywania hospitalizowanych dzieci słodyczami dla rzekomego zredukowania stresu. Ustalenie zasad powinno mieć miejsce na etapie przyjmowania dziecka do szpitala oraz w pierwszych dniach pobytu.
Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.
Mam kod dostępu
- Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu albo wszystkich artykułów (w zależności od wybranej opcji), należy wprowadzić kod.
- Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.
- Aby kupić kod proszę skorzystać z jednej z poniższych opcji.
Opcja #1
29 zł
Wybieram
- dostęp do tego artykułu
- dostęp na 7 dni
uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony
Opcja #2
69 zł
Wybieram
- dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
- dostęp na 30 dni
- najpopularniejsza opcja
Opcja #3
129 zł
Wybieram
- dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
- dostęp na 90 dni
- oszczędzasz 78 zł
Piśmiennictwo
1. Jabłoński L: Rola i zadania epidemiologii we współczesnej medycynie. [W:] Jabłoński L (red.): Epidemiologia. Podręcznik dla lekarzy i studentów. Wyd. Folium, Lublin 1999: 15-28.
2. Perek M: Wybrane zagadnienia etyczne w opiece nad dzieckiem. [W:] Cepuch G, Krzeczkowska B, Perek M, Twarduś K (red.): Modele pielęgnowania dziecka przewlekle chorego – podręcznik dla studiów medycznych. PZWL, Warszawa 2011: 11-19.
3. Kulczycka K, Stychno E: Analiza obciążenia psychicznego na stanowisku pracy pielęgniarki. Piel XXI w. 2012; 3(40): 65-69.
4. Moustaka E, Constantinidis T: Sources and effects of work-related stress in nursing, http://www.hsj.gr/medicine/sources-and-effects-of-workrelated-stress-in-nursing.php?aid=3575 (data dostępu: 13.07.2022).
5. Tałaj A, Suchorzewska J: Postawy pielęgniarek i położnych wobec osób chorych i cierpiących w aspekcie obowiązujących norm prawnych i moralnych. Prob Piel 2007; 15(1): 32-38.
6. Gawlik K, Waksmańska W, Łukasik R: Opieka pielęgniarska nad dzieckiem hospitalizowanym w opinii rodziców. Pielęg XXI w. 2012; 1(38): 11-14.
7. Ell K, Dunkel-Scheter Ch: Social support and adjustment tomyocardial infarction, angioplasty and coronary artery bypass surgery. [In:] Shumaker SA, Czajkowski SM (eds.): Socialsupport and cardiovascular disease. Plenum Press, New York1994: 301-331.
8. Piotrowska R, Książek J, Konarska G, Terach S: Realizacja funkcji zawodowych pielęgniarki w opiece nad chorym po przeszczepieniu rogówki. Probl Piel 2010; 18: 323-328.
9. Sochocka L, Wojtyłko A, Halski T: Problemy pediatrii w ujęciu interdyscyplinarnym. Państwowa Medyczna Wyższa Szkoła Zawodowa w Opolu; Opole 2014: s. 73-82.
10. Puczkowska E, Krajewska-Kułak E, Jankowiak B et al.: Ocena stopnia zadowolenia matek z opieki na oddziale pediatrycznym. Pediatria Pol 2005; 80(3): 294-298.
11. Tekiela D, Zaworska A: Rodzice w szpitalu. Pomoc czy przeszkoda? Magazyn Pielęgniarki i Położnej 2006; 7-8: 36-37.
12. Łukasik R, Woś H: Postawy personelu medycznego wobec pobytu rodziców w szpitalu wraz z chorym dzieckiem. Probl Piel 2009; 17(2): 98-104.
13. Perek M, Kózka M, Twarduś K: Trudne sytuacje w pracy pielęgniarek pediatrycznych i sposoby radzenia sobie z nimi. Problemy Pielęgniarstwa 2007; 15(14): 223-228.
14. Bilicka D, Korbińska M, Popow A, Szewczyk M: Oczekiwania rodziców względem opieki pielęgniarskiej nad dzieckiem w warunkach szpitalnych. Pielęgniarstwo Chirurgiczne i Angiologiczne 2009; 1: 20-25.
15. Hojsak I, Benninga MA, Hauser B et al.: Benefits of dietary fibre for children in health and disease. Arch Dis Child 2022; 107(11): 973-979.
16. Hovinen T, Korkalo L, Freese R et al.: Vegan diet in young children remodels metabolism and challenges the statuses of essential nutrients. EMBO Mol Med 2021; 13(2): e13492.
17. Sourbron J, Klinkenberg S, van Kuijk SMJ et al.: Ketogenic diet for the treatment of pediatric epilepsy: review and meta-analysis. Childs Nerv Syst 2020; 36(6): 1099-1109.
18. Ko A, Kwon HE, Kim HD: Updates on the ketogenic diet therapy for pediatric epilepsy. Biomed J 2022; 45(1): 19-26.
19. Nelms CL, Shaw V, Greenbaum LA et al.: Assessment of nutritional status in children with kidney diseases-clinical practice recommendations from the Pediatric Renal Nutrition Taskforce. Pediatr Nephrol 2021; 36(4): 995-1010.
20. Mizgier M: Optymalna dieta w wieku rozwojowym. Medycyna wieku rozwojowego. Maszynopis. Wydawnictwo UMP 2024.
21. Plagens-Rotman K, Jaskulska J, Jarząbek-Bielecka G: Opieka pielęgniarska w medycynie wieku rozwojowego. Medycyna wieku rozwojowego. Maszynopis. Wydawnictwo UMP 2024.
