Do zgłębienia tematu dotyczącego związku uprawiania sportu z występowaniem dolegliwości proktologicznych skłoniły mnie własne praktyczne obserwacje zgłaszających się do mnie pacjentów uprawiających sport wyczynowo (triatlonistów, maratończyków, kolarzy i innych) z różnymi dolegliwościami proktologicznymi.

Jest udokumentowane, że aktywność fizyczna korzystnie wpływa na perystaltykę jelit, przeciwdziała zaparciom, jednak jednocześnie niektóre dyscypliny sportu predysponują do zachorowania na choroby proktologiczne.

W 2025 roku ukazał się artykuł analizujący grupę 312 osób uprawiających sport (1). Kryterium, które przyjęli badacze w stosunku do osób poddanych ocenie, to trening wykonywany co najmniej 2 razy w tygodniu. Dane zbierano za pomocą kwestionariusza. Analizowano dyscypliny sportowe, dzieląc je na 7 grup. Były to:

• kulturystyka,

• jazda na rowerze/motorze,

• wspinaczka/taniec/lekkoatletyka,

• bieganie,

• tenis/koszykówka/rugby,

• piłka nożna/trekking/narciarstwo alpejskie/biegówki,

• inne sporty.

Spośród 312 uczestników badania 34% zgłosiło objawy choroby hemoroidalnej. Wśród osób uprawiających kolarstwo lub jazdę konną aż 57% zgłosiło objawy choroby hemoroidalnej. Wśród osób uprawiających kulturystykę odsetek ten wynosił 48%, przy czym wyniki okazały się istotne statystycznie. Ogólnie wyniki wykazały istotny związek między kolarstwem, jazdą konną i kulturystyką. Autorzy pracy wnioskują, że niektóre aktywności sportowe mogą mieć wpływ na wystąpienie lub pogorszenie choroby hemoroidalnej, jednak biorąc pod uwagę liczne korzyści zdrowotne wynikające z aktywności fizycznej, nie powinno się rezygnować ze sportu, przy czym pacjenci powinni otrzymać informacje dotyczące uprawiania sportu w odniesieniu do konkretnych patologii (1). W innym opublikowanym w czasopiśmie „JAMA” artykule autorzy piszą, że wszystko, co wywiera nacisk na żyły w dolnej części ciała, może prowadzić do choroby hemoroidalnej. Autorzy wymieniają: wysiłek i przedłużone parcie podczas wypróżniania, długotrwałe siedzenie w toalecie, zaparcia lub biegunkę, nadwagę, ciążę, czyli zwiększone ciśnienie wewnątrzbrzuszne, które powoduje utrudnienie odpływu żylnego, co skutkuje obrzękiem splotu hemoroidalnego. Ponadto zwiększone ciśnienie wewnątrzbrzuszne może również osłabiać struktury dna miednicy, czyli wtórnie pogarszać trzymanie stolca, gazów i moczu (2).

Uprawianie sportu może zwiększać ciśnienie w jamie brzusznej poprzez dwa rodzaje ćwiczeń: forsowny trening siłowy, taki jak podnoszenie ciężarów, oraz ćwiczenia o dużej sile uderzenia, ale większej częstotliwości, takie jak skakanie i bieganie. Pierwszy z nich charakteryzuje się krótkim, ale wysokim, wzrostem ciśnienia w jamie brzusznej, drugi jest związany z dużą liczbą uderzeń poddanych siłom reakcji podłoża. To tłumaczyłoby nasilenie dolegliwości hemoroidalnych u sportowców uprawiających skrajnie różne dyscypliny sportu: zarówno u ciężarowców, jak i biegaczy. Drugą dolegliwością mogącą dotykać sportowców poddanych dużym przeciążeniom jest inkontynencja gazów i stolca oraz moczu. Duże obciążenia i zmiany w kręgosłupie krzyżowo-lędźwiowym, szczególnie jeśli dotyczą poziomu L5-S1 i uciskają korzenie nerwu sromowego, mogą powodować niewydolność dna miednicy i wtórnie być przyczyną tzw. neurogennej inkontynencji (nerw sromowy unerwia mięśnie zwieracze odbytu i zwieracz cewki moczowej). Jazda na rowerze jest często uważana za formę rekreacji, która wiąże się z minimalnym ryzykiem poważnych lub przewlekłych kontuzji. Jednak wyczynowa jazda na rowerze skutkuje urazami wynikającymi z przeciążenia i dotyczącymi przede wszystkim nerwów łokciowego, pośrodkowego i także, ważnego w kontekście tego artykułu, nerwu sromowego. Nerw sromowy, unerwiający całe krocze, w tym mięśnie zwieracze odbytu, przez częste urazy może spowodować objawy gorszego trzymania gazów i stolca, dodatkowo może też doprowadzić do obniżenia mięśni dna miednicy (3). Umiarkowana aktywność fizyczna, taka jak chodzenie czy nordic walking, może zmniejszyć ryzyko nietrzymania gazów, stolca i moczu. Trekking, narciarstwo alpejskie i narciarstwo klasyczne wydają się również zmniejszać ryzyko wystąpienia inkontynencji, bo wzmacniają mięśnie dna miednicy, nie powodując jednocześnie takich przeciążeń. Giagio i wsp. (4) opublikowali przegląd prac epidemiologicznych dotyczących występowania dysfunkcji dna miednicy (PFD) wśród sportowców płci męskiej i żeńskiej. W 21 badaniach autorzy skupili się wybiórczo na sportowcach wyczynowych, potwierdzając wpływ przeciążeń w trakcie treningu na występowanie niewydolności dna miednicy.