*Antonina Respondek-Bartuś, Natalia Dziewa, Radosław Cylke
Pacjenci proktologiczni z chorobą onkologiczną i deficytem odporności immunologicznej – opis trzech przypadków
Proctology Patients with Oncology and Immune Deficiency – A Case Report
Department of General and Transplant Surgery, Infant Jesus Hospital, University Clinical Center, Medical University of Warsaw
Streszczenie
Pacjenci z obniżoną odpornością stanowią coraz liczniejszą grupę w społeczeństwie. Są to najczęściej osoby z rozpoznaniem nowotworu, głównie w trakcie chemioterapii, pacjenci leczeni biologicznie z powodu nieswoistych chorób jelit czy też po przeszczepieniu narządów przyjmujący na stałe leki immunosupresyjne, a także osoby z nabytym zespołem obniżonej odporności w przebiegu zakażenia wirusem HIV.
Szacuje się, że aż 30% pacjentów onkologicznych dotkniętych jest chorobą proktologiczną. Dolegliwości proktologiczne mogą być bezpośrednio związane z lokalizacją choroby nowotworowej (np. naciekający guz kanału odbytu lub odbytnicy), jednakże częściej choroba proktologiczna jest wynikiem spadku odporności u pacjenta po leczeniu onkologicznym (ropień i/lub przetoka odbytu).
Wskazania do leczenia chirurgicznego są wówczas ograniczone z uwagi na obniżoną odporność (neutropenia), a także zaburzenia funkcji układu krzepnięcia (w tym często zaburzenia funkcji płytek).
Wybierając metodę leczenia u tego typu pacjentów, należy mieć na uwadze kilka ważnych aspektów. Do najważniejszych należą możliwość równoczesnego prowadzenia leczenia onkologicznego oraz aktualny stan odporności immunologicznej pacjenta.
Autorzy przedstawią przypadki czterech pacjentów proktologicznych z defektem immunologicznym, na tle których szerzej omówią zagadnienie leczenia tej specyficznej grupy pacjentów.
Summary
Patients with immunocompromised immune systems constitute a growing group in society. These include those diagnosed with cancer, primarily those undergoing chemotherapy, patients receiving biological therapy for inflammatory bowel disease, or those receiving long-term immunosuppressive medications after organ transplantation, as well as individuals with acquired immunodeficiency syndrome due to HIV infection.
It is estimated that as many as 30% of cancer patients are affected by proctology. Proctological symptoms may be directly related to the location of the cancer (e.g., an infiltrating tumor of the anal canal or rectum). However, proctological disease is more often the result of a weakened immune system in a patient after cancer treatment (anal abscess and/or fistula).
Indications for surgical treatment are then limited due to reduced immunity (neutropenia) and impaired coagulation function (often including platelet dysfunction).
When choosing a treatment method for these patients, several important aspects should be considered. The most important include the possibility of concurrent oncological treatment and the patient’s current immune status.
The authors will present the cases of four proctological patients with immune defects, which will provide a broader discussion of the treatment of this specific group of patients.

Wstęp
Pacjenci z obniżoną odpornością stanowią coraz liczniejszą grupę w społeczeństwie. Są to najczęściej osoby z rozpoznaniem nowotworu, głównie w trakcie chemioterapii, pacjenci leczeni biologicznie z powodu nieswoistych chorób jelit czy też po przeszczepieniu narządów przyjmujący na stałe leki immunosupresyjne, a także osoby z nabytym zespołem obniżonej odporności w przebiegu zakażenia wirusem HIV.
Aż 30% pacjentów onkologicznych dotkniętych jest chorobą proktologiczną, w tym 5-9% stanowią pacjenci z nowotworami układu krwiotwórczego (1). Dolegliwości proktologiczne mogą być związane bezpośrednio z lokalizacją choroby nowotworowej (np. naciekający guz kanału odbytu lub odbytnicy), jednakże częściej choroba proktologiczna jest wynikiem spadku odporności u pacjenta po leczeniu onkologicznym (ropień i/lub przetoka odbytu).
Wskazania do leczenia chirurgicznego są wówczas ograniczone z uwagi na obniżoną odporność (neutropenia), a także zaburzenia funkcji układu krzepnięcia (w tym często zaburzenia funkcji płytek) (2).
Wybierając metodę leczenia u tego typu pacjentów, należy mieć na uwadze kilka ważnych aspektów, w tym aktualny stan odporności immunologicznej pacjenta oraz możliwość równoczesnego prowadzenia leczenia onkologicznego (2). W przypadku tego typu pacjentów aktywny proces zapalny wiąże się z ryzykiem piorunującego przebiegu infekcji, wystąpienia ropnia i wstrząsu septycznego. Aktywna infekcja jest przeciwwskazaniem do prowadzenia radio- i chemioterapii, przeszczepu szpiku czy przeszczepu innych narządów, włączenia leczenia immunosupresyjnego lub rozpoczęcia terapii biologicznej.
Poniżej przedstawiono cztery przypadki pacjentów z deficytem odporności i współistniejącą chorobą proktologiczną, na podstawie których zostanie omówiony sposób postępowania terapeutycznego.
Przypadek 1
Pacjent, lat 48, obciążony przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP), trafił do naszej Kliniki w maju 2025 roku z zaawansowanym rakiem płaskonabłonkowym odbytu naciekającym odbytnicę, naciekiem zapalnym okolicy anorektalnej oraz wtórnym do naciekającego nowotworu zespołem bólowym. W wywiadach leczony od 2023 roku w innych ośrodkach. W 2023 roku zgłosił się do proktologa ze zmianą w okolicy odbytu przypominającą przetokę z wydzieliną śluzową. Już wtedy w tomografii komputerowej opisywany był guz okolicy esiczo-odbytniczej, znacznie zwężający światło przewodu pokarmowego.
W kolejnych miesiącach zmiana zaczęła przybierać wygląd owrzodzenia wielkości pięści, z naciekiem zapalnym, przetokami skórnymi i obfitym wyciekiem treści ropnej. W ciągu 5 miesięcy wykonano 3 zabiegi wycięcia zmian oraz drenażu.
Podczas interwencji pobierano wycinki do badania histopatologicznego, których wyników pacjent nie posiadał w historii swojego leczenia.
W marcu 2025 roku pacjent ponownie zgłosił się do lekarza z krwawieniem ze zmian oraz z kanału odbytu. Wykonano kolejną rewizję rany, wycięto zmiany martwicze. Wynik badania histopatologicznego wykazał raka płaskonabłonkowego.
Miesiąc później w związku z narastającą niedrożnością metodą laparoskopową wytworzono na zstępnicy kolostomię dwulufową.
Pacjenta zakwalifikowano do chemioterapii indukcyjnej, której cykle kilkukrotnie omijał z uwagi na wysokie parametry stanu zapalnego. W badaniach obrazowych opisano zbiornik płynowy w obrębie mezorektum o wymiarach 3 × 6 × 6 cm z podejrzeniem ropnia.
Ostatecznie pacjent został zdyskwalifikowany z podania kolejnej dawki leku cytostatycznego i odesłany na Izbę Przyjęć. Do naszego Ośrodka trafił po raz pierwszy w maju 2025 roku.
W wynikach badań laboratoryjnych uwagę zwracały podwyższone parametry stanu zapalnego: CRP > 200 mg/l, leukocytoza w granicach 20 tys. – co ciekawe z utrzymującą się ujemną prokalcytoniną.
W badaniu obrazowym uwidoczniono zmiany o typie przerzutowym w obrębie kości łonowej, naciek na pęcherz moczowy oraz zmianę ogniskową w wątrobie.
Zbiornik w obrębie mezorektum po omówieniu na konsylium radiologicznym określono jako rozległy naciek, z rozpadem nowotworowym i cechami martwicy, dlatego też odstąpiono od jego drenażu (ryc. 1).

Ryc. 1. Zmiana neoplastyczna z cechami martwicy i rozpadem
Wykonano natomiast drenaż w okolicy odbytu, w obrębie rozległego nacieku nowotworowego z naciekiem zapalnym. Zmiana nowotworowa była nieresekcyjna.
We wziernikowaniu możliwym dopiero w warunkach bloku operacyjnego po znieczuleniu pacjenta uwidoczniono rozpadające się tkanki guza w obrębie odbytnicy, per rectum bez cech ropnia. Wykonano drenaż pomiędzy nacięciami umożliwiający odpływ treści zapalnej (ryc. 2).

Ryc. 2. Zaawansowany rak płaskonabłonkowy odbytu. Rozległy naciek nowotworowy z naciekiem zapalnym. Stan po drenażu sposobem Hipokratesa. Zmiana nieresekcyjna
Dodatkowo włączono antybiotykoterapię ceftriaksonem i metronidazolem, ostatecznie zgodną z wynikami posiewu pobranego z przetok skórnych.
Pacjent wrócił do naszego Ośrodka w sierpniu 2025 roku, zdyskwalifikowany z kolejnej dawki chemioterapii.
Odstąpiono od kolejnych interwencji chirurgicznych. Włączono antybiotykoterapię meropenemem zgodnie z wynikiem kolejnego posiewu, bez satysfakcjonującego efektu i obniżania się parametrów stanu zapalnego. Po konsylium onkologicznym i konsultacji radioterapeuty z powodu silnych dolegliwości bólowych związanych z naciekiem nowotworu pacjent został zakwalifikowany do radioterapii paliatywnej w celu zmniejszenia masy guza.
Przypadek 2
Pacjentka, lat 56, leczona z powodu raka jajnika, zgłosiła się do Kliniki z powodu przetoki odbytu. W wywiadach histerektomia wykonana 8 miesięcy wcześniej i chemioterapia zakończona 7 dni przed przyjęciem na nasz Oddział.
W USG transrektalnym wykonanym 4 miesiące wcześniej opisano przetokę przezzwieraczową wysoką, ślepą obustronnie z odgałęzieniem do gruczołu Bartholina.
Kilka tygodni przed przyjęciem doszło do samoistnej perforacji przetoki i w badaniu przedoperacyjnym przetoka miała już postać kompletnego kanału.
Pacjentkę zakwalifikowano do operacji w trybie przyspieszonym i w warunkach bloku operacyjnego wykonano drenaż kanału przetoki luźnym setonem (ryc. 3).

Ryc. 3. Drenaż sposobem Hipokratesa przetoki łączącej kanał odbytu z przedsionkiem pochwy
Kobietę wypisano z Oddziału w kolejnej dobie po zabiegu. Wróciła po 4 dniach z podwyższoną temperaturą do 38,5°C i silnymi dolegliwościami bólowymi. W badaniu przedmiotowym i badaniu USG nie uwidoczniono cech ropnia.
Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.
Mam kod dostępu
- Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu albo wszystkich artykułów (w zależności od wybranej opcji), należy wprowadzić kod.
- Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.
- Aby kupić kod proszę skorzystać z jednej z poniższych opcji.
Opcja #1
29 zł
Wybieram
- dostęp do tego artykułu
- dostęp na 7 dni
uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony
Opcja #2
69 zł
Wybieram
- dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
- dostęp na 30 dni
- najpopularniejsza opcja
Opcja #3
129 zł
Wybieram
- dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
- dostęp na 90 dni
- oszczędzasz 78 zł
Piśmiennictwo
1. Ashkar C, Britto M, Carne P et al.: Perianal sepsis in neutropaenic patients with haematological malignancies: the role of magnetic resonance imaging and surgery. ANZ J Surg 2020; 90(9): 1642-1646.
2. Kołodziejczak M, Ciesielski P: Choroby proktologiczne. Diagnostyka i leczenie. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2022.
3. Szawłowski AW: Powikłania chirurgiczne po chemioterapii i radioterapii. [W:] Jeziorski A, Szawłowski AW, Towpik E (red.): Chirurgia onkologiczna. Tom 2. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009: 473-484.
4. Szawłowski AW, Wallner G: Stany nagłe w onkologii. Występowanie i leczenie. Tom 2. Wyd. I. Termedia, Poznań 2015.
5. Baker B, Al-Salman M, Daoud F: Management of acute perianal sepsis in neutropenic patients with hematological malignancy. Tech Coloproctol 2014; 18(4): 327-333.
6. Munoz-Villasmil J, Sands L, Hellinger M: Management of perianal sepsis in immunosuppressed patients. Am Surg 2001; 67: 484-486.