Natalia Grygorowicz-Godowska1, Barbara Kapuścińska1, Anna Piejko1, *Angelika Kobylińska2, Paula Piekoszewska-Ziętek2
Charakterystyka próchnicy wczesnego dzieciństwa i wskaźnika leczenia u dzieci polskich i ukraińskich zgłaszających się do uniwersyteckiej poradni stomatologicznej
Characteristics of early childhood caries and treatment rates in Polish and Ukrainian children presenting to a university dental clinic
1Department of Paediatric Dentistry, University Dental Center, Medical University of Warsaw, Warsaw, Poland
Head of Department: Professor Dorota Olczak-Kowalczyk, MD, PhD
2Department of Paediatric Dentistry, Medical University of Warsaw, Warsaw, Poland
Head of Department: Professor Dorota Olczak-Kowalczyk, MD, PhD
1Zakład Stomatologii Dziecięcej, Uniwersyteckie Centrum Stomatologii WUM, Warszawa, Polska
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. n. med. Dorota Olczak-Kowalczyk
2Katedra i Zakład Periodontologii Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu, Wrocław, Polska
Kierownik Katedry i Zakładu: prof. dr hab. n. med. Tomasz Konopka
Streszczenie
Wstęp. Próchnicę zębów mlecznych u dzieci, które nie ukończyły 71. miesiąca życia, określa się mianem próchnicy wczesnego dzieciństwa (ECC). Wśród czynników wystąpienia ECC wyróżnia się m.in.: wysoki poziom bakterii Streptococcus mutans w jamie ustnej matki, nawyki umożliwiające przenoszenie śliny matki do jamy ustnej dziecka, niedostateczną higienę jamy ustnej, częste spożywanie cukrów przez dziecko, obecność aktywnych plam próchnicowych, potrzebę specjalistycznej opieki pediatrycznej oraz pochodzenie z rodziny imigranckiej. Po wybuchu konfliktu zbrojnego na terenie Ukrainy znaczna liczba obywateli tego kraju przybyła do Polski. Zgodnie z obowiązującymi przepisami uchodźcy z Ukrainy uzyskali prawo do korzystania ze świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych na warunkach przysługujących osobom ubezpieczonym w Polsce.
Cel pracy. Celem badania była analiza porównawcza stanu zdrowia jamy ustnej dzieci narodowości polskiej i ukraińskiej w wieku poniżej 6. roku życia zgłaszających się do uniwersyteckiej poradni stomatologicznej w celu diagnostyki i leczenia.
Materiał i metody. Badaniami objęto 60 dzieci polskich w wieku od 0 do 5 lat i 11 miesięcy (średnia wieku: 47,2 mies.) i 47 dzieci ukraińskich w wieku od 0 do 5 lat 11 miesięcy (średnia wieku: 52,74 mies.). Podczas badania klinicznego oceniono stan higieny jamy ustnej, uzębienia oraz występowanie powikłań choroby próchnicowej z wykorzystaniem wskaźników OHI-S, puwz, ICDAS II i pufa oraz określono zaspokojenie potrzeb leczenia zachowawczego próchnicy w stosunku do potrzeb terapeutycznych, obliczając wskaźnik leczenia. Zebrane dane poddano analizie statystycznej.
Wyniki. Zarówno w częstości występowania próchnicy nieubytkowej i ubytkowej, jak i powikłań próchnicy wyższe wskaźniki zaobserwowano w grupie dzieci ukraińskich, aczkolwiek w obu grupach wskaźniki były wysokie. Średnia wartość wskaźnika OHI-S wyniosła 1,68 u dzieci polskich oraz 2,52 u dzieci ukraińskich. W przypadku wskaźnika puwz średnie wartości wynosiły odpowiednio 4,55 dla dzieci polskich i 6,66 dla dzieci ukraińskich, natomiast średnie wartości wskaźnika pufa wyniosły 0,37 w grupie polskiej i 0,50 w grupie ukraińskiej. Warto zaznaczyć, że dzieci polskie charakteryzowały się istotnie wyższym wskaźnikiem leczenia, który wyniósł 0,17, podczas gdy w grupie dzieci ukraińskich osiągnął on jedynie 0,05.
Wnioski. Wyższe wartości wskaźników OHI-S, puwz, ICDAS II oraz pufa w grupie dzieci ukraińskich mogą świadczyć o większych zaniedbaniach higienicznych i terapeutycznych. Wyższy wskaźnik leczenia w grupie dzieci polskich wskazuje na lepszy dostęp do opieki stomatologicznej. Częstość występowania próchnicy wczesnego dzieciństwa i jej powikłań zarówno w populacji polskiej, jak i ukraińskiej pozostaje bardzo wysoka, co wskazuje na pilną potrzebę działań profilaktycznych w obu grupach.
Summary
Introduction. Early childhood caries (ECC) is defined as the presence of carious primary teeth in children under 71 months of age. Factors contributing to early childhood caries include high maternal levels of Streptococcus mutans, habits that facilitate maternal saliva transfer to the child, poor oral hygiene, frequent carbohydrate intake by the child, the presence of active carious lesions, the need for specialized paediatric care, and coming from an immigrant family. Following the outbreak of armed conflict in Ukraine, Poland experienced a substantial influx of Ukrainian refugees. Under current regulations, refugees from Ukraine are granted access to publicly funded healthcare services on the same terms as Polish citizens who are insured.
Aim. The aim of the study was to conduct a comparative analysis of the oral health status of Polish and Ukrainian children under the age of 6 years who presented to the University Dental Clinic for diagnosis and treatment.
Material and methods. The study included 60 Polish children aged 0 to 5 years and 11 months (mean age: 47.2 months) and 47 age-matched Ukrainian children (mean age: 52.74 months). During the clinical examination, the patients were assessed for oral hygiene, dental health, and the presence of carious complications using the OHI-S, dmft, ICDAS II, and pufa indices. The extent to which conservative treatment needs were met was determined by calculating the Care Index. The collected data were then analysed statistically.
Results. Both non-cavitated and cavitated caries, as well as caries-related complications, were more prevalent among Ukrainian children, although high rates were observed in both groups. The mean OHI-S in Polish and Ukrainian children was 1.68 and 2.52, respectively. The mean dmft values were 4.55 for Polish and 6.66 for Ukrainian children, respectively, while the mean pufa was 0.37 in the Polish group and 0.50 in the Ukrainian group. It is noteworthy that Polish children had a significantly higher Care index, which was 0.17 compared to only 0.05 in the group of Ukrainian children.
Conclusions. Higher OHI-S, dmft, ICDAS II and pufa indices in the group of Ukrainian children may indicate greater neglect of oral hygiene and dental treatment. In contrast, higher Care Index observed in Polish children suggests better access to dental care. The incidence of Early Childhood Caries and its complications remains very high in both the Polish and Ukrainian populations, highlighting the urgent need for preventive measures in both groups.
Wstęp
Mimo rosnącej świadomości prozdrowotnej oraz znajomości czynników ryzyka choroby próchnicowej próchnica zębów mlecznych nadal stanowi istotny problem zdrowotny w Polsce i na świecie (1-3). U najmłodszych pacjentów określana jest mianem próchnicy wczesnego dzieciństwa (ang. early childhood caries – ECC) (4). Definiuje się ją jako obecność jednej lub więcej zmian próchnicowych – z ubytkiem lub bez – w zębach mlecznych, a także zębów usuniętych lub wypełnionych z powodu próchnicy u dzieci w wieku do 71 miesięcy, czyli przed ukończeniem 6. roku życia (5). Szacuje się, że globalna częstość występowania ECC wynosi ok. 48% (1). W Polsce odnotowano wzrost liczby przypadków tej choroby wśród dzieci po wybuchu konfliktu zbrojnego w Ukrainie i napływie ludności uchodźczej zza wschodniej granicy. Między lutym 2022 a lutym 2023 roku polską granicę przekroczyło około miliona uchodźców, z czego największą grupę stanowiły kobiety w wieku 18-65 lat (48,8%) oraz dzieci (45,2%) (6).
Od 24 lutego 2022 roku obywatele Ukrainy, którzy przybyli do Polski w związku z wojną, uzyskali prawo do korzystania ze świadczeń medycznych na takich samych zasadach, jak ubezpieczeni obywatele polscy (7-11). W efekcie znacząco wzrosła liczba młodocianych pacjentów narodowości ukraińskiej w placówkach świadczących opiekę stomatologiczną w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia.
Wśród dzieci uchodźczych zaobserwowano znaczne potrzeby lecznicze wynikające z wielu nakładających się czynników: braku utrwalonych nawyków higieniczno-dietetycznych, przerwanego leczenia stomatologicznego, nieregularnych wizyt kontrolnych oraz przewlekłego stresu związanego z sytuacją polityczną w kraju macierzystym (11, 12). Do czynników ryzyka rozwoju ECC należą: status imigranta, problemy ogólnozdrowotne, nadmierna podaż cukrów w diecie, niska świadomość zdrowotna opiekunów i dzieci, a co za tym idzie – niewłaściwa higiena jamy ustnej oraz ograniczony dostęp do usług zdrowotnych (13).
Cel pracy
Celem badania była analiza porównawcza stanu zdrowia jamy ustnej dzieci narodowości polskiej i ukraińskiej w wieku poniżej 6. roku życia.
Materiał i metody
Do udziału w badaniu zaproszono pacjentów narodowości polskiej i ukraińskiej zgłaszających się do Zakładu Stomatologii Dziecięcej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego w okresie od marca 2022 do marca 2023 roku w celu diagnostyki i leczenia. Główną przyczyną wizyt były zaawansowane potrzeby lecznicze, a najczęściej zgłaszanym powodem przybycia były dolegliwości bólowe.
Kryteriami włączenia były: wiek < 6. r.ż., zgoda opiekunów na udział w badaniu, współpraca dziecka podczas badania, narodowość polska lub ukraińska. Kryteriami wyłączenia były: wiek > 6. r.ż., brak zgody na udział w badaniu, brak współpracy podczas badania, choroby ogólne i przyjmowanie leków. Po zebraniu wywiadu uwzględniającego kryteria włączenia i wykluczenia z udziału w badaniu przystępowano do oceny stanu zdrowia uzębienia. Badanie nie nosiło cech eksperymentu, nie jest wymagana zgoda komisji bioetycznej (oświadczenie Komisji Bioetycznej WUM nr AKBE/298/2024).
Podczas badania klinicznego oceniono stan higieny jamy ustnej, uzębienia oraz występowanie powikłań choroby próchnicowej z wykorzystaniem wskaźników OHI-S, puwz, ICDAS II, pufa oraz określono zaspokojenie potrzeb leczenia zachowawczego próchnicy w stosunku do potrzeb terapeutycznych, obliczając wskaźnik leczenia.
Do oceny stanu higieny jamy ustnej u najmłodszych pacjentów zastosowano uproszczony wskaźnik OHI-S (Simplified Oral Hygiene Index) (14) składający się z dwóch komponentów: wskaźnika płytki (ang. debris index – DI-S) oraz wskaźnika kamienia nazębnego ( ang. calculus index – CI-S), który u dzieci ogranicza się najczęściej wyłącznie do pierwszej składowej ze względu na rzadkie występowanie kamienia nazębnego.
Podstawowym wskaźnikiem oceny stanu uzębienia mlecznego wykorzystanym w badaniu był wskaźnik puwz, uwzględniający liczbę zębów ze zmianą próchnicową (p), liczbę zębów usuniętych z powodu próchnicy (u) i liczbę zębów wypełnionych (w). Maksymalna wartość wskaźnika dla uzębienia mlecznego wynosi 20. W badaniu posłużono się również klasyfikacją kliniczną, Międzynarodowym Systemem Oceny i Wykrywania Próchnicy (International Caries Detection and Assessment System 2007 – ICDAS II), uwzględniającą obecność zmian próchnicowych, w tym aktywnych plam próchnicowych (kod ICDAS II: 1 i 2) oraz ubytków (ICDAS II ≥ 3) (2). Częstość występowania i stopień zaawansowania następstw nieleczonej próchnicy określono wskaźnikiem pufa (13), którego składowymi są: stany zapalne obejmujące miazgę zęba (p), urazowe owrzodzenia tkanek miękkich (u), przetoki ropne związane z zębem ze zmienioną chorobowo miazgą (f) oraz ropnie (a).
W oparciu o składowe wskaźnika puwz obliczono wskaźnik leczenia (WL). Wskaźnik leczenia (ang. treatment ratio) jest stosunkiem liczby zębów wypełnionych do sumy zębów wypełnionych i zębów z próchnicą aktywną (WL = W/W + P) (14).
Uczestników badania podzielono ze względu na narodowość: G1 – Polacy, G2 – Ukraińcy. Dane poddano analizie statystycznej z wykorzystaniem testu t-Studenta dla zmiennych ilościowych oraz testu chi-kwadrat Pearsona dla zmiennych jakościowych. Analizę przeprowadzono w programie Microsoft Excel przy poziomie istotności p < 0,05.
Wyniki
W badaniu wzięło udział 108 dzieci w średnim wieku 4 lat i 1 miesiąca i medianie wieku 4 lata i 5 miesięcy, które spełniały kryteria włączenia. W G1 znalazło się 60 Polaków (19 dziewczynek, 41 chłopców), zaś w G2 – 47 Ukraińców (27 dziewczynek, 20 chłopców). Tabela 1 przedstawia dane statystyki opisowej wyników dla zbadanych pacjentów.
Tab. 1. Wyniki statystyki opisowej dla badanych zmiennych
| | ICDAS II ≥ 3 | pufa | OHI | Wiek (w miesiącach) |
| Średnia | 4,42593 | 1,54630 | 2,05556 | 49,52778 |
| SD | 4,2452 | 2,4925 | 1,12602 | 15,8264 |
| Min | 0 | 0 | 0 | 9 |
| 25% | 2 | 0 | 1 | 37,75 |
| 50% | 3 | 0 | 3 | 53 |
| 75% | 6 | 2 | 3 | 63 |
| Max | 20 | 12 | 3 | 71 |
Testy chi-kwadrat zbadały zależność między zmiennymi jakościowymi, takimi jak płeć i narodowość, a wskaźnikami stomatologicznymi. W żadnym z testów nie osiągnięto istotności statystycznej na poziomie 0,05.
Dane nie mają rozkładu normalnego, co oznacza, że klasyczny test t-Studenta może być nieoptymalny, dlatego posłużono się testem nieparametrycznym (test Manna-Whitneya).
Testy nieparametryczne wykazały, że istnieje istotna statystycznie różnica między kobietami a mężczyznami pod względem częstości występowania próchnicy ubytkowej oraz poziomu higieny jamy ustnej.
Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.
Mam kod dostępu
- Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu albo wszystkich artykułów (w zależności od wybranej opcji), należy wprowadzić kod.
- Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.
- Aby kupić kod proszę skorzystać z jednej z poniższych opcji.
Opcja #1
29 zł
Wybieram
- dostęp do tego artykułu
- dostęp na 7 dni
uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony
Opcja #2
69 zł
Wybieram
- dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
- dostęp na 30 dni
- najpopularniejsza opcja
Opcja #3
129 zł
Wybieram
- dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
- dostęp na 90 dni
- oszczędzasz 78 zł
Piśmiennictwo
1. Uribe SE, Innes N, Maldupa I: The global prevalence of early childhood caries: A systematic review with meta-analysis using the WHO diagnostic criteria. Int J Paediatr Dent 2021; 31(6): 817-830.
2. Chen KJ, Gao SS, Duangthip D et al.: Prevalence of early childhood caries among 5-year-old children: A systematic review. J Investig Clin Dent 2019; 10(1): e12376.
3. Bencze Z, Mahrouseh N, Andrade CAS et al.: The Burden of Early Childhood Caries in Children under 5 Years Old in the European Union and Associated Risk Factors: An Ecological Study. Nutrients 2021; 13(2): 455.
4. Seow WK: Early Childhood Caries. Pediatr Clin North Am 2018; 65(5): 941-954.
5. Olczak-Kowalczyk D (red.): Współczesna stomatologia wieku rozwojowego. Med Tour Press International, Otwock 2017.
6. Jankowski M, Lazarus JV, Kuchyn I et al.: One Year On: Poland’s Public Health Initiatives and National Response to Millions of Refugees from Ukraine. Med Sci Monit 2023; 29.
7. Fatyga E, Dzięgielewska-Gęsiak S, Muc-Wierzgoń M: Organization of Medical Assistance in Poland for Ukrainian Citizens During the Russia-Ukraine War. Front Public Health 2022; 10.
8. Jain N, Prasad S, Bordeniuc A et al.: European Countries Step-up Humanitarian and Medical Assistance to Ukraine as the Conflict Continues. J Prim Care Community Health 2022; 13.
9. Ociepa-Kicińska E, Gorzałczyńska-Koczkodaj M: Forms of Aid Provided to Refugees of the 2022 Russia-Ukraine War: The Case of Poland. Int J Environ Res Public Health 2022; 19(12).
10. Prusaczyk A, Bogdan M, Vinker S et al.: Health Care Organization in Poland in Light of the Refugee Crisis Related to the Military Conflict in Ukraine. Int J Environ Res Public Health 2023; 20(5).
11. Nicol P, Anthonappa R, King N et al.: Caries burden and efficacy of a referral pathway in a cohort of preschool refugee children. Aust Dent J 2015; 60(1): 73-79.
12. Kraljevic I, Filippi C, Filippi A: Risk indicators of early childhood caries (ECC) in children with high treatment needs. Swiss Dent J 2017; 127(5): 398-410.
13. Olczak-Kowalczyk D (red.): Kompendium stomatologii wieku rozwojowego. Med Tour Press International, Otwock 2023.
14. Mielnik-Błaszczak M, Rudnicka-Siwek K, Warsz M et al.: Ocena stanu zdrowia jamy ustnej w zakresie próchnicy u młodzieży 18-letniej ze środowiska miejskiego i wiejskiego w województwie podkarpackim, Polska. Przeg Emidemiolog 2016; 70: 133-136.
15. Kazeminia M, Abdi A, Shohaimi S et al.: Dental caries in primary and permanent teeth in children’s worldwide, 1995 to 2019: a systematic review and meta-analysis. Head Face Med 2020; 16(1): 22.
16. Werneck R, Lawrence H, Kulkarni G et al.: Early Childhood Caries and Access to Dental Care among Children of Portuguese-Speaking Immigrants in the City of Toronto. JCDA 2008; 74(9).
17. Azrak M, Huang A, Hai-Santiago K et al.: The Oral Health of Preschool Children of Refugee and Immigrant Families in Manitoba. J Can Dent Assoc 2017; 82: h9.
18. Lin YC, Chang CS, Ho PS et al.: Immigrant-Native Differences in Sugar-Sweetened Beverage and Snack Consumption and Preventive Behaviors Associated with Severe Early Childhood Caries: A Large-Scale Survey in Taiwan. Int J Environ Res Public Health 2019; 16(6): 1047.
19. Mustafa M, Nasir EF, Åstrøm AN: Attitudes toward brushing children’s teeth – A study among parents with immigrant status in Norway. Int J Paediatr Dent 2021; 31(1): 80-88.
