Przyczyny usuwania zębów stałych u mieszkańców Warszawy i okolic. Badanie porównawcze

Celem właściwej opieki stomatologicznej jest jak najdłuższe utrzymanie własnych zębów pacjenta. Dobrze zachowane uzębienie jest warunkiem prawidłowego funkcjonowania całego układu stomatognatycznego. Pomimo ciągłego rozwoju zachowawczych metod leczenia, w dalszym ciągu usunięcie zęba jest w wielu przypadkach metodą leczenia z wyboru. Usuwane są zęby z zaawansowanym procesem próchnicowym lub z powodu powikłań próchnicy, a także ze zniszczonym aparatem zawieszeniowym w zaawansowanej chorobie przyzębia. Rzadziej przeprowadzane są ekstrakcje zębów zatrzymanych oraz ekstrakcje ze wskazań ortodontycznych, protetycznych lub z powodu urazów. W wielu krajach podejmowane są próby ustalenia przyczyn usuwania zębów (1-7).

Przeprowadzone badania na dużej liczbie leczonych pacjentów mogą być uznane za reprezentatywne dla mieszkańców Warszawy i województwa mazowieckiego.

Celem pracy było ustalenie przyczyn usunięcia zębów stałych u mieszkańców Warszawy w roku 2001 i porównanie z badaniami przeprowadzonymi w 1996 roku.

Poddano analizie 11 677 historii chorób pacjentów leczonych w 2001 roku w Zakładzie Chirurgii Stomatologicznej Instytutu Stomatologii Akademii Medycznej w Warszawie. Z grupy tej wyodrębniono pacjentów powyżej 12 roku życia, u których z różnych przyczyn wykonano zabieg usunięcia zęba stałego. Grupa ta liczyła 6682 pacjentów, u których łącznie usunięto 12 728 zębów.

Wyodrębniono następujące przyczyny ekstrakcji: próchnica zębów i jej powikłania, choroby przyzębia, wskazania ortodontyczne, protetyczne, urazy, ekstrakcje zębów zatrzymanych i inne przyczyny.

Otrzymane wyniki porównano z wynikami badań przeprowadzonych w roku 1996 (4) i poddano analizie statystycznej, używając testu chi2.

W analizowanej grupie pacjentów przeważały kobiety, których przebadano w 1996 roku 2470 (52%), a w 2001 r. 3685 (55,1%) (tab. 1).

Średni wiek pacjentów wynosił w 1996 roku 44 lata, a w 2001 był wyższy o 3 lata i wyniósł 47 lat. Na rycinie 1 zawarto dane dotyczące struktury wiekowej badanej populacji. Najliczniejszą grupę stanowili pacjenci w wieku 20-29 lat. W porównaniu z rokiem 1996 w roku 2001 w stopniu istotnym statystycznie (ss) spadła liczba ekstrakcji zębów w przedziale wiekowym 13-19 lat i wzrosła w najstarszej grupie pacjentów, powyżej 70 rż.

Najczęściej do ekstrakcji kwalifikowane były zęby trzonowe. W szczęce stanowiły one 30,9% w 1996 r. i 32,4% w 2001 r. usuniętych zębów. W żuchwie również największy odsetek usuniętych zębów stanowiły zęby trzonowe odpowiednio 34,7% i 29,7%. Różnice w odsetkach usuwanych zębów w obu badanych latach ze względu na umiejscowienie nie były istotne statystycznie (ns). Dane dla szczęki przedstawiono na rycinie 2 a dla żuchwy na rycinie 3.

Na rycinie 4 przedstawiono dane dotyczące przyczyn usuwania zębów. Najczęstszą przyczyną usuwania zębów była zdecydowanie próchnica i jej powikłania. Stanowiła ona w roku 1996 74,2% usuniętych zębów, a w 2001 r. była niższa i wyniosła 69,1%. Choroby przyzębia w obu badanych latach stanowiły podobny odsetek wykonanych zabiegów 15,5% i 15,8%. W stosunku do roku 1996 w 2001 r. wzrósł odsetek usuniętych zębów z powodu wskazań ortodontycznych i ekstrakcji zębów zatrzymanych. W tabeli 2 zawarto dane dotyczące przyczyn usuwania zębów w 2001 roku z uwzględnieniem podziału na grupy wiekowe. W najmłodszej grupie wiekowej dominowały ekstrakcje ze wskazań ortodontycznych, stanowiły one 47,8% usuniętych zębów. W pozostałych grupach wiekowych próchnica stanowiła najczęstszą przyczynę ekstrakcji. Odsetek ekstrakcji z powodu chorób przyzębia wzrastał wraz z wiekiem badanych do poziomu 33,9% w grupie pacjentów 60-69 lat.

Badania wykazały, że główną przyczyną usuwania zębów była próchnica i jej powikłania. W 1996 r. stanowiła 74,2% wykonanych ekstrakcji zębów, a w 2001 r. 69,1%. Różnica ta była istotna statystycznie. Uzyskane przez nas wyniki są porównywalne z danymi z innych publikacji krajowych (4, 9) jednak znacznie odbiegają od wyników autorów zagranicznych, u których odsetek zębów usuniętych z powodu próchnicy i jej powikłań wahał się od 55,3% w Japonii do 20,7% w Niemczech (1-3, 5-7, 9). Drugą pod względem częstości przyczyną ekstrakcji zębów były choroby przyzębia. W naszych badaniach odsetek usuniętych z tego powodu zębów w obu analizowanych latach był zbliżony i wyniósł odpowiednio 15,5% i 15,8%. W wielu krajach obserwowane są tendencje wzrostowe odsetka usunięcia zębów z powodu chorób przyzębia i spadku z powodu próchnicy (3, 7, 9). W badaniach przeprowadzonych wśród mieszkańców Wielkiej Brytanii (3) u pacjentów po 50 rż. stwierdzono przewagę usuniętych zębów z powodu chorób przyzębia. W naszych badaniach próchnica pozostaję najczęstszą przyczyną ekstrakcji we wszystkich grupach wiekowych powyżej 20 rż. Może to świadczyć o małej dbałości pacjentów o stan zdrowia jamy ustnej oraz o ograniczonym dostępie pacjentów do wczesnego leczenia zachowawczego (2, 3). W najmłodszej grupie wiekowej najwyższy odsetek zębów tj. 47,8%, usunięto ze wskazań ortodontycznych. Dla porównania w Anglii i Walii u osób poniżej 20 rż. ekstrakcje ze wskazań ortodontycznych stanowiły 74% (1).

5-letni przedział w obserwacji nie jest na tyle długi, by można było mówić o zdecydowanych zmianach. Zaobserwowane tendencje upoważniają do ostrożnych szacunków zniżkowych odnośnie odsetka usuwanych zębów z powodu próchnicy i jej powikłań.

1)Próchnica była najczęstszą przyczyną usunięć zębów zarówno w 1996, i w 2001 r.

2)W porównaniu z 1996 rokiem, w 2001 zaobserwowano wzrost odsetka usuniętych zębów ze wskazań ortodontycznych i zębów zatrzymanych.

3)Najwięcej usuniętych zębów zanotowano u pacjentów w przedziale wiekowym 20-29 lat.

4)Najczęściej usuwane były zęby trzonowe.