Ludzkie koronawirusy - autor: Krzysztof Pyrć z Zakładu Mikrobiologii, Wydział Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii, Uniwersytet Jagielloński, Kraków

Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografię? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis – wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Nowa Stomatologia 3/2008, s. 79-85
*Dorota Olczak-Kowalczyk1, 2, Joanna Pawłowska3, Ewa Śmirska4, Aleksander Remiszewski2, Małgorzata Syczewska2, Ryszard Grenda4
Ocena stanu tkanek mineralizowanych zębów u pacjentów w wieku rozwojowym po transplantacji nerki lub wątroby. Cz. I – Częstość i intensywność próchnicya
Assessment of mineralized teeth´s tissue status in developmental age patients after kidney or liver transplantation. Part I – Frequency and intensity of caries
1Zakład Patologii Jamy Ustnej Instytutu „Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka”
Kierownik Zakładu: dr n. med. Dorota Olczak-Kowalczyk
2Zakład Stomatologii Dziecięcej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
Kierownik Zakładu: dr n. med. Aleksander Remiszewski
2Poradnia Chorób i Transplantacji Wątroby Instytutu „Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka”
Kierownik Poradni: prof. dr hab. n. med. Joanna Pawłowska
3Klinika Nefrologii, Transplantacji Nerek i Nadciśnienia Tętniczego Instytutu „Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka”
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. n. med. Ryszard Grenda
Osłabienie funkcji układu immunologicznego u biorców narządów, związane przede wszystkim ze stosowaniem leków immunosupresyjnych, sprzyja zakażeniom wirusowym, bakteryjnym i grzybiczym. Powikłania infekcyjne są jednym z najważniejszych problemów w tej grupie pacjentów. Stanowią główną przyczynę powikłań i śmierci (1-3).
Jama ustna jest często pierwotną lokalizacją ognisk zapalnych, obciążonych ryzykiem wysiewu drobnoustrojów do krwi. U pacjentów z chorobami nerek i po przeszczepieniu nerki opisywano przypadki szerzenia się infekcji mikroflorą jamy ustnej drogą naczyniową (4). Opisano także przypadek ropnia wątrobowego u pacjenta po przeszczepie nerki spowodowanego Porphyromonas gingivalis (5).
Istotne jest więc zapobieganie powstawaniu ognisk infekcyjnych w jamie ustnej, a w przypadku pojawienia się zmian chorobowych – wczesne rozpoznanie i leczenie. Duże znaczenie ma profilaktyka i wczesne leczenie próchnicy, której powikłania stanowią jedną z głównych przyczyn wewnątrzzębowych ognisk zakażenia i zmian zapalnych w tkankach okołowierzchołkowych zębów.
Zaburzenia ogólnoustrojowe obserwowane u biorców nerki lub wątroby, będące efektami choroby przyczynowej przeszczepu, stosowanych leków, współistniejących chorób lub czynników związanych z samym narządem przeszczepionym mogą predysponować do rozwoju procesu próchnicowego. U pacjentów po transplantacji narządu często występują zaburzenia wydzielania śliny na skutek stosowania leczenia immunosupresyjnego (6). Przyczyną zaburzeń funkcji wydzielniczej gruczołów ślinowych mogą być także niedobory pokarmowe, zwłaszcza dotyczące białka i witaminy A (7,8). W badaniach na zwierzętach wykazano istotne obniżenie poziomu białek, czynności laktoperoksydazy, przeciwciał klasy A i G w ślinie i wzrost aktywności procesu próchnicowego (9). Niekorzystna zmiana środowiska jamy ustnej (zmniejszenie ilości wydzielanej śliny, jak i jej zmiany jakościowe) upośledza proces dojrzewania posterupcyjnego szkliwa i sprzyja rozwojowi próchnicy.
U pacjentów pediatrycznych należy liczyć się także z niekorzystnym wpływem powikłań ogólnoustrojowych na przebieg procesów rozwojowych, w tym odontogenezy. Niedobory pokarmowe towarzyszące niewydolności wątroby (energetyczno-białkowe, witamin rozpuszczalnych w tłuszczach: A, D, E, K, witamin z grupy B, składników mineralnych i mikroelementów, tj. żelaza, wapnia, fosforu, cynku, magnezu, miedzi i manganu), zaburzając tworzenie matrycy białkowej i mineralizację tkanek zębów, mogą sprzyjać wzrostowi podatności tkanek twardych zębów na działanie czynników kariogennych. W piśmiennictwie niewiele doniesień dotyczy jednak częstości i intensywności występowania próchnicy u biorców wątroby, a przedstawiane poglądy są zróżnicowane (10-13).
U pacjentów z niewydolnością nerek obserwowano redukcję występowania próchnicy, prawdopodobnie w wyniku wzrostu pH w jamie ustnej (14,15,16). Po transplantacji nerek dochodzi jednak do obniżenia pH środowiska jamy ustnej i aktywizacji procesu próchnicowego. W grupie dzieci po przeszczepie nerek odnotowano znaczący wzrost częstotliwości występowania S. mutans w porównaniu ze stanem przed przeszczepem (4,17). Zmiany strukturalne w tkankach zębów u tych pacjentów (kalcyfikacja miazgi, obliteracja komór i kanałów), będące efektem zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej, mogą utrudniać, a niekiedy uniemożliwiać ich leczenie zachowawcze. Wskazuje to na możliwość istnienia większej predyspozycji do powstawania zębopochodnych ognisk zakażenia u biorców nerki niż w ogólnej populacji.
Niewielka ilość doniesień w piśmiennictwie zachęciła autorów do przeprowadzenia oceny stanu tkanek mineralizowanych zębów u dzieci po transplantacji narządów unaczynionych.
Cel pracy
Celem pracy jest określenie stanu higieny jamy ustnej, częstości występowania i intensywności próchnicy zębów u pacjentów w wieku rozwojowym po transplantacji wątroby lub nerki leczonych różnymi schematami immunosupresji farmakologicznej.
Materiał i metoda
Badaniami stomatologicznymi objęto 220 pacjentów w wieku od 1,5 do 26 lat. (średnia wieku 13,14 ±4,25) po przeszczepieniu wątroby (98 pacjentów) lub nerki (122 pacjentów) poddanych terapii immunosupresyjnej z zastosowaniem cyklosporyny A (n=101), takrolimus (n=108) lub sirolimusu (n=11). Czas jaki upłynął od transplantacji wahał się od 2 tygodni do 14,5 lat (średnio 3,41 ± 2,5). Grupę kontrolną stanowiło 70 pacjentów ogólnie zdrowych w wieku od 2,3 do 21,6 lat (średnio 10,8 ± 4,2). Wśród badanych wyodrębniono podgrupy w zależności od rodzaju uzębienia (tab. 1).
Tabela 1. Struktura badanych z uwzględnieniem średniej dawki dziennej leków immunosupresyjnych i ich stężenia we krwi.
 takrolimusCsAsirolimusgrupa kontrolna
Liczba pacjentów1081011170
Płeć M/K
Średnia wieku (lata)11,32?4,914,88?3,215,7?2,410,8?4,2
Rodzaj uzębieniamleczne265-16
mieszane2911-24
stałe53851130
Średni czas od przeszczepu (lata)2,94?1,953,80?3,04,1?2,8-
Narząd przeszczepionynerka30875-
wątroba78146-
Średnia dawka dzienna dawka (mg)2,98173,91,5-
Średnie stężenie we krwi (ng/ml)5,47149,125,81-
Prednizonn69926-
Badania obejmowały ocenę kliniczną stanu uzębienia. Przeprowadzono je w warunkach gabinetu stomatologicznego po uzyskaniu zgody pacjenta lub / i jego opiekunów.
W badaniu stanu uzębienia uwzględniono obecność ognisk próchnicy, wypełnień oraz braków ilościowych zębów. Określono intensywność próchnicy (puw/PUW i puwp/PUWp) oraz wskaźnik leczenia (18).
Uzyskane wyniki badań odnotowywano w kartach indywidualnych pacjentów, które następnie uzupełniano danymi odnośnie rodzaju stosowanych leków immunosupresyjnych i narządu przeszczepionego i poddano analizie statystycznej.
Przy analizowaniu zmiennych jakościowych (częstość występowania) korzystano z testów chi-kwadrat dla tablic cztero- i wielopolowych. Charakter rozkładu zmiennych ilościowych sprawdzano porównując rozkład zmiennej z teoretycznym rozkładem normalnym testami Kołmogorowa-Smirnowa i Shapiro-Wilka. Ponieważ okazały się niezgodne z rozkładem normalnym do porównań pomiędzy grupami wykorzystano nieparametryczne testy Kołmogorowa-Smirnowa (dwie grupy) oraz ANOVA Kruskal-Wallis (dla więcej niż dwóch grup). Zależności pomiędzy zmiennymi szukano współczynnikiem korelacji rang Spearmana. Dla wszystkich testów przyjęto krytyczny poziom istotności p<0,05.
Wyniki i ich omówienie
Obecność próchnicy odnotowano u 179 pacjentów po przeszczepieniu narządu (81,36% tej grupy) oraz u 61 pacjentów z grupy kontrolnej (87,14%) (tab. 2). Nie była to różnica istotna statystycznie (p=0,374). W grupie po transplantacji narządu obserwowano ją najczęściej u pacjentów z uzębieniem stałym (89,93%), natomiast w grupie kontrolnej u dzieci z uzębieniem mlecznym (100%) (ryc. 1).
Tabela 2. Częstość występowania próchnicy w grupie kontrolnej oraz u pacjentów po transplantacji w zależności od rodzaju narządu przeszczepionego, leku immunosupresyjnego i rodzaju uzębienia.
 Liczba pacjentów zbadanychLiczba pacjentów z próchnicą
rodzaj uzębieniałącznie
stałemieszanemleczne
Narząd przeszczepionynerka12285115101
wątroba9649171278
Lek immunosupresyjnytakrolimusnerka30158326
wątroba7833151260
łącznie10848231586
CsAnerka87663271
wątroba14102-12
łącznie101765283
sirolimusnerka54--4
wątroba66--6
łącznie1110--10
Łącznie po przeszczepieniu narządu2201342817179
Grupa kontrolna7027181661
Ryc. 1. Częstość występowania próchnicy u dzieci po transplantacji narządu i w grupie kontrolnej w zależności od rodzaju uzębienia.
Próchnica częściej występowała u pacjentów po transplantacji nerki (82,78%) niż wątroby (81,25%) oraz częściej u leczonych CsA (82,17%) niż takrolimusem (79,62%) (tab. 2). Nie były to jednak różnice istotne statystycznie (odpowiednio: p=0,383; p=0,715). Obecność próchnicy odnotowano u 10 spośród 11 pacjentów leczonych sirolimusem (tab. 4). Analiza częstości występowania próchnicy w zależności od rodzaju narządu przeszczepionego i stosowanego leczenia immunosupresyjnego (CsA lub takrolimusu) wykazała najwyższy odsetek pacjentów z próchnicą w grupie leczonej takrolimusem po transplantacji nerek (86,66%). Różnica nieistotna statystycznie (p=0,586) (tab. 2).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 30 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Patel R., Paya C.V.: Infections in Solid-Organ Transplant Recipients. Clin. Microbiol. Rev., 1997, 10, 86-124. 2. Snydman D.R.: Epidemiology of Infections after Solid-Organ transplantation. CID, 2001, 33 (Suppl), 5-8. 3. Wróblewska M., Swoboda-Kopeć E., Kawecki D., Łuczak M.: Zakażenia jako potencjalny czynnik powikłań u chorych z cukrzycą i po transplantacji. Med. Dydak. Wychow., 2004, XXXVI, 2, 38-43. 4. Lucas V.S., Roberts G.J.: Oro-dental health in children with chronic renal failure and after renal transplantation: a clinical review. Pediatr. Nephrol., 2005, 20, 1388-1394. 5. Lee S.C., Fung C.P., Lin CC., Tsai C.J., Chen K.S.: Por-phyromonas gingivalis bacteraemia and subhepatic abscess after renal; transplantationa: a case report. J. Microbiol. Immunol. Infect. 1999, 32, 213-216. 6. Jankowska-Antczak E., Wojtowicz A., Wyzgał J., Pączek L.: Objawy kserostomii u pacjentów leczonych lekami immunosupresyjnymi po przeszczepieniu nerki. Dent. Med. Probl., 2004, 41, 1, 23-27. 7. Ribeiro N.M.E., Ribeiro M.A.S.: Breastfeeding and elary childhood caries: a critical review. J. Pediatr., 2004, 80 (Suppl 5), 199-210. 8. Poster W.J., Reid B.C., Katz R.V.: Malnutritrion and dental caries: a review of the literature. Caries Res., 2005, 39, 441-447. 9. Johansson I., Ericsson T., Bowen W., Cole M.: The effect of malnutrition on caries development and saliva composition in the rat. J. Dent. Res., 1985, 64, 1, 37-43. 10. Funakoshi Y., Ohshita C., Moritani Y., Hieda T.: Dental findings of patients who underwent liver transplantantion. J. Clin. Pediatr. Dent., 1992, 16, 259-262. 11. Olczak-Kowalczyk D., Bedra B., Śmirska E., Pawłowska J., Grenda R.: Zmiany w jamie ustnej u pacjentów po transplantacji narządów unaczynionych w zależności od rodzaju stosowanej immunosupresji - badania pilotażowe. Czas. Stomatol., 2006, LIX, 11, 759-768. 12. Seow W.K., Shepherd R.W., Ong T.H.: Oral changes associated with end-stage liver disease and liver Transplantantion inplications for dental management. ASDC J. Dent. Children, 1991, 58, 474-480. 13. Sheehy E.C., Roberts G.J., Beighton D., O´Brien G.: Oral health in children undergoing liver transplantation. Intern. J. Paed. Dent., 2000, 10, 109-119. 14. Proctor R., Kumar N., Stein A., Moles D., Porter S.: Oral and dental aspects of chronic renal failure. J. Dent. Res., 2005, 84, 3, 199-208. 15. Sikorska-Jaroszyńska M.H.J., Jaroszyński A.: Pacjenci z przewlekłą niewydolnością nerek w praktyce stomatologicznej. Mag. Stomatol., 2001,9, 42-43. 16. Sokołowska-Trelka A., Grzebieluch W., Dubiński B.: Problemy stomatologiczne u chorych ze schyłkową niewydolnością nerek. Dent. Med. Probl., 2005, 42, 2, 351-356. 17. Nowaiser A.A., Lucas V.S., Wilson M., Roberts G.J., Trompeter R.S.: Oral health and caries related microflora in children during the first three months following renal transplantation. Intern. J. Paed. Dent., 2004, 14, 118-126. 18. Knychalska-Karwan Z.: Wskaźniki narządu zębowego. [w] zbiór wskaźników stomatologicznych i niektórych testów oraz klasyfikacji. Red. Z. Knychalska-Karwan, Wydawnictwo Czelej, Lublin 2006 [In Polish]. 19. Davidovich E., Schwarz Z., Davidovitch M., Eidelman E., Bimstein E.: Oral findings and periodontal status in children, adolescents and young adults suffering from renal failure. J. Clin. Periodontol., 2005, 32, 10, 1076-1082. 20. Wondimu B., Nemeth A., Modeer T.: Oral health in liver transplant children administered cyclosporin A or tacrolimus. Intern. J. Pediatr. Dent., 2001, 11, 424-429.
otrzymano: 2008-08-20
zaakceptowano do druku: 2008-09-04

Adres do korespondencji:
*Dorota Olczak-Kowalczyk
Zakład Patologii Jamy Ustnej IP CZD
al. Dzieci Polskich 20, 04-730 Warszawa
tel: 0(22) 815 13 15, 0(22) 815 16 32
e-mail: d.olczak-kowalczyk@czd.pl

Nowa Stomatologia 3/2008
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia