Ludzkie koronawirusy - autor: Krzysztof Pyrć z Zakładu Mikrobiologii, Wydział Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii, Uniwersytet Jagielloński, Kraków

Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Nowa Stomatologia 3/2008, s. 86-91
*Dorota Olczak-Kowalczyk1, 2, Joanna Pawłowska3, Ewa Śmirska4, Aleksander Remiszewski2, Małgorzata Syczewska2, Ryszard Grenda4
Ocena stanu tkanek mineralizowanych zębów u pacjentów w wieku rozwojowym po transplantacji nerki lub wątroby. Cz. II – Zaburzenia rozwojowe tkanek twardych zębówa
Assessment of mineralized teeth´s tissue status in developmental age patients after kidney or liver transplantation. Part II – Disturbance of hard teeth´s tissue
1Zakład Patologii Jamy Ustnej Instytutu „Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka”
Kierownik Zakładu: dr n. med. Dorota Olczak-Kowalczyk
2Zakład Stomatologii Dziecięcej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
Kierownik Zakładu: dr n. med. Aleksander Remiszewski
2Poradnia Chorób i Transplantacji Wątroby Instytutu „Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka”
Kierownik Poradni: prof. dr hab. n. med. Joanna Pawłowska
3Klinika Nefrologii, Transplantacji Nerek i Nadciśnienia Tętniczego Instytutu „Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka”
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. n. med. Ryszard Grenda
Zaburzenia ogólnoustrojowe występujące u pacjentów po transplantacji nerki lub wątroby mogą być efektem choroby przyczynowej przeszczepu, stosowanych leków (m.in. immunosupresji farmakologicznej), współistniejących chorób lub czynników związanych z samym narządem przeszczepionym (1, 2).
Wskazaniem do transplantacji narządu unaczynionego jest jego schyłkowa niewydolność. Transplantacji nerki dokonuje się najczęściej u pacjentów przewlekle dializowanych. Dializoterapia ma na celu zmniejszenie stężenia w ustroju tzw. toksyn mocznicowych, a przez to zmniejszenie nasilenia objawów klinicznych niewydolności nerek. Mimo to, u pacjentów dializowanych może dochodzić do zaburzeń metabolicznych (lipidowych i węglowodanowych), hormonalnych (np. niedobór wzrostu, nadczynność przytarczyc), gospodarki wodno-elektrolitowej, kwasowo-zasadowej (kwasica metaboliczna) i wapniowo-fosforanowej oraz funkcji układu immunologicznego. Obserwuje się u nich nieprawidłowości w układzie sercowo-naczyniowym (m.in. nadciśnienie, kardiomiopatie, zaburzenia rytmu serca), kostnym (osteodystrofia mocznicowa), pokarmowym, ośrodkowym i obwodowym układzie nerwowym oraz niedokrwistości i zaburzenia krzepnięcia (1, 3).
Wskazania do transplantacji wątroby u dzieci istnieją natomiast najczęściej w przypadku chorób cholestatycznych, głównie we wrodzonej niedrożności zewnątrzwątrobowych dróg żółciowych (40-50% pacjentów pediatrycznych) (2, 4, 5). Przewlekłej niewydolności wątroby często towarzyszy żółtaczka, zahamowanie rozwoju fizycznego, niedobory odżywiania (niedobory energetyczno-białkowe, witamin rozpuszczalnych w tłuszczach: A, D, E, K, witamin z grupy B, składników mineralnych i mikroelementów (żelaza, wapnia, fosforu, cynku, magnezu, miedzi i manganu) oraz nadciśnienie wrotne (żylaki przełyku, splenomegalia, hipersplenizm) (2, 6, 7). Zaburzenia odżywiania wynikają zarówno z utraty łaknienia, jak i nasilonego katabolizmu, upośledzonego wchłaniania, ograniczonej syntezy białek w wątrobie, upośledzenia magazynowania glikogenu i nasilenia glukogenezy (6, 7).
Zaburzenia ogólnoustrojowe występujące w okresie niewydolności narządów oraz powikłania obserwowane w okresie potransplantacyjnym np. będące skutkiem stosowanych leków mogą zaburzać przebieg procesu odonotogenezy, a przez to przyczyniać się do występowania nieprawidłowości rozwojowych tkanek zębów u biorców przeszczepów (8, 9).
U dzieci po transplantacji nerki częściej niż w ogólnej populacji obserwuje się opóźnione wyrzynanie zębów, zwapnienia miazgi i obliteracje jam zębowych. Ich główną przyczyną są zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforanowej towarzyszące niewydolności nerek (hipokalcemia, spadek poziomu 1,25 dihydroksycholecalciferolu, wzrost stężenia fosforanów nieorganicznych i poziomu hormonów przytarczyc). Wystąpienie wtórnej nadczynności przytarczyc prowadzi do osteodystrofii nerkowej, której konsekwencją są krzywica kośćca, niedobór wzrostu, niekiedy rozwój tzw. guzów brązowych (brunatnych) oraz patologiczna kalcyfikacja w obrębie tkanek miękkich (8-12). Zaburzenia funkcji nerek, i co za tym idzie zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforanowej, mogą także wystąpić w okresie potransplantacyjnym zarówno u biorców nerek jak i wątroby jako efekt przyjmowania inhibitorów kalcyneuryny. Negatywny wpływ na hemostazę wapniowo-fosforanową ma także przewlekłe leczenie glikokortykosteroidami. Przyczynami zaburzeń odontogenezy u pacjentów po transplantacji wątroby mogą być poza tym żółtaczka i niedobory odżywiania. W tej grupie pacjentów obserwowano przebarwienia zębów, zmętnienia i hipoplazję szkliwa (13). Podobnie jak u biorców wątroby, u pacjentów po transplantacji nerki, mogą także występować objawy niedoborów pokarmowych, a zwłaszcza hipoalbuminemia i hipomagnezemia. Należy pamiętać również o wzroście katabolizmu białek, który towarzyszy leczeniu glikokortykosteroidami (14).
Cel pracy
Celem pracy jest określenie rodzaju i częstości występowania nieprawidłowości rozwojowych tkanek zmineralizowanych zębów u pacjentów w wieku rozwojowym po transplantacji wątroby lub nerki.
Materiał i metoda
Badaniami stomatologicznymi objęto 220 pacjentów (średnia wieku 13,14 ±4,25 wieku) po przeszczepieniu wątroby (98 pacjentów) lub nerki (122 pacjentów) poddanych terapii immunosupresyjnej z zastosowaniem cyklosporyny A (n=101), takrolimusu (n=108) lub sirolimusu (n=11). Czas jaki upłynął od transplantacji wynosił od 2 tygodni do 14,5 lat (średnio 3,41 ± 2,5). Wśród biorców narządu znajdowało się 31 dzieci z uzębieniem mlecznym, 40 – z uzębieniem mieszanym i 149 z uzębieniem stałym. Grupę kontrolną stanowiło 70 pacjentów ogólnie zdrowych w wieku od 2,3 do 21,6 lat (średnio 10,8 ± 4,2): 16 dzieci z uzębieniem mlecznym, 24 – uzębieniem mieszanym i 30 – z uzębieniem stałym.
Badania przeprowadzono w warunkach gabinetu stomatologicznego po uzyskaniu zgody pacjenta lub / i jego opiekunów.
W ocenie nieprawidłowości rozwojowych szkliwa posłużono się zmodyfikowanym wskaźnikiem rozwojowych uszkodzeń szkliwa (DDE). Uwzględniano obecność: przebarwień brunatno- lub szarozielonych, zmętnień ograniczonych i rozproszonych oraz hipoplazji szkliwa (9,13,15). Wykonywano dokumentację fotograficzną obserwowanych zmian.
Uzyskane wyniki badań odnotowywano w kartach indywidualnych pacjentów, które następnie uzupełniano danymi odnośnie rodzaju stosowanych leków immunosupresyjnych i narządu przeszczepionego i poddano analizie statystycznej.
Przy analizowaniu zmiennych jakościowych (częstość występowania) korzystano z testów chi-kwadrat dla tablic cztero- i wielopolowych. Charakter rozkładu zmiennych ilościowych sprawdzano porównując rozkład zmiennej z teoretycznym rozkładem normalnym testami Kołmogorowa-Smirnowa i Shapiro-Wilka. Ponieważ okazały się niezgodne z rozkładem normalnym do porównań pomiędzy grupami, wykorzystano nieparametryczne testy Kołmogorowa-Smirnowa (dwie grupy) oraz ANOVA Kruskal-Wallis (dla więcej niż dwóch grup). Zależności pomiędzy zmiennymi szukano współczynnikiem korelacji rang Spearmana. Dla wszystkich testów przyjęto krytyczny poziom istotności p<0,05.
Wyniki i ich omówienie
Przebarwienia zębów, określane jako brunatne, brunatno-zielone lub szaro-zielone, częściej zauważono u pacjentów leczonych immunosupresyjnie po przeszczepieniu narządu (13,18% tej grupy) niż u dzieci zdrowych (1,4% grupy kontrolnej) (tab. 1, ryc. 1). Różnica istotna statystycznie (p=0,008). W grupie kontrolnej przebarwienia dotyczyły zębów stałych u dziecka z uzębieniem mieszanym. U pacjentów leczonych immunosupresyjnie najczęściej obserwowano je u dzieci z uzębieniem mlecznych (22,5% dzieci w tym okresie rozwojowym) i mieszanym (20%). Różnica nieistotna statystycznie (p=0,799). U pacjentów z uzębieniem mieszanym przebarwienia dotyczyły zarówno zębów mlecznych jak i stałych. W okresie uzębienia stałego występowały u 8,9% pacjentów z tej grupy (tab. 1). Różnica istotna statystycznie w stosunku do grupy z uzębieniem mlecznym i grupy z uzębieniem mieszanym (p=0,027).
Tabela 1. Liczba pacjentów z przebarwieniami zębów (P) w grupie kontrolnej i po transplantacji w zależności od rodzaju narządu przeszczepionego, leku immunosupresyjnego i rodzaju uzębienia.
istotnośc różnic x (p=0,008), y (p=0,027), z (p<0,0001), a (p=0,037)
Ryc. 1. Zielono-brunatne przebarwienia zębów u pacjenta po transplantacji wątroby (przypadek własny).
Przebarwienia obserwowano częściej u pacjentów po przeszczepieniu wątroby (22,9%) niż po przeszczepieniu nerki (4,9%) (p<0,0001). Częściej także zauważano je u leczonych takrolimusem (17,6%) niż CsA (7,9%), co również jest istotne statystycznie (p=0,037). Wystąpiły u 1 pacjenta spośród 11 leczonych sirolimusem. Biorąc pod uwagę rodzaj leczenia immunosupresyjnego po przeszczepieniu wątroby, obecność przebarwień odnotowano u 4 spośród 14 leczonych CsA (28,57%) i u 18 spośród 78 leczonych takrolimusem (23,07%). Różnica nieistotna statystycznie (p=0,657). U pacjentów po przeszczepieniu nerki wystąpiły u 4 spośród 87 leczonych CsA (4,59%) i u 1 spośród 30 leczonych takrolimusem (3,33%). Różnica nieistotna statystycznie (p=0,867).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 30 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Grenda R.: Leczenie nerkozastępcze u dzieci. [w:] Wybrane zagadnienia z nefrologii dziecięcej. Red. R. Grenda. Biblioteka Pediatry, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003. 2. Kaliciński P., Grenda R.: Przeszczepianie narządów jamy brzusznej u dzieci. [w:] Transplantologia kliniczna. Red. W. Rowiński, J. Wałaszewski, L. Pączek. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004. 3. Sikorska-Jaroszyńska M.H.J., Jaroszyński A.: Pacjenci z przewlekłą niewydolnością nerek w praktyce stomatologicznej. Mag. Stomatol., 2001, 9, 42-43. 4. Kaliciński P.: Przeszczepianie wątroby u dzieci. Pediatr. Współcz., 2001, 3, 4:331-335. 5. Pawłowska J., Kaliciński P.: Przyczyny przewlekłej niewydolności wątroby u dzieci, wskazania do przeszczepu wątroby. [w:] Dziecko z niewydolnością wątroby. Red. Pawłowska J., Socha J., Kaliciński P., Inwest-Druk, Warszawa 1998. 6. Pawłowska J., Socha P., Socha J.: Leczenie żywieniowe u dzieci przed transplantacją wątroby. Roczn. PHZ, 2007, 58, 1, 111-1118. 7. Pawłowska J.: Symptomatologia kliniczna przewlekłej niewydolności wątroby. [w:] Dziecko z niewydolnością wątroby. Red. Pawłowska J., Socha J., Kaliciński P. Inwest-Druk, Warszawa 1998. 8. Lucas V.S., Roberts G.J.: Oro-dental health in children with chronic renal failure and after renal transplantation: a clinical review. Pediatr. Nephrol. 2005, 20, 1388-1394. 9. Nunn J.H., Sharp J., Lambert H.J., Plant N.D., Coulthard M.G.: Oral health in children with renal disease. Pediatr. Nephrol. 2000, 14, 997-1001. 10. Proctor R., Kumar N., Stein A., Moles D., Porter S.: Oral and dental aspects of chronic renal failure. J. Dent. Res. 2005, 84, 3, 199-208. 11. Sokołowska-Trelka A., Grzebieluch W., Dubiński B.: Problemy stomatologiczne u chorych ze schyłkową niewydolnością nerek. Dent. Med. Probl., 2005, 42, 2, 351-356. 12. Summers A.A., Tilakaratne W.M., Fortune F., Ashman N.: Schorzenia nerek a jama ustna. Nefrologia i Nadciśnienie Tętnicze, 2008, 2, 35, 31-38. 13. Wondimu B., Nemeth A., Modeer T.: Oral health in liver transplant children administered cyclosporin A or tacrolimus. International J. Pediatr. Dent., 2001, 11, 424-429. 14. Gradowska L.: Opieka nad chorymi w odległym okresie po przeszczepieniu narządu. [w:] Transplantologia kliniczna. Red. Rowiński W., Wałaszewski J., Pączek L. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004. 15. Clarcson J.J., O´Mullane D.M.: A modified DDE index for use in epidemiological studies of enamel defects. J. Dent. Res., 1989, 68, 445-450. 16. Davidovich E., Schwarz Z., Davidovitch M., Eidelman E., Bimstein E: Oral findings and periodontal status in children, adolescents and young adults suffering from renal failure. J. Clin. Periodontol., 2005, 32, 10, 1076-1082. 17. Klassen J.T., Krasko B.M.: The dental health status of dialysis patients. J. Can. Dent. Assoc., 2002,68, 1, 34-38. 18. Pawlaczyk-Kamińska T.: Zaburzenia barwy zębów pochodzenia wewnętrznego i zewnętrznego. Stom. Współcz., 1998, 5, 1, 16-20. 19. Moszczyńska-Cieślikowska B.: Nieprawidłowości zębowe. [w:] Stomatologia Wieku Rozwojowego. Red. Szpringer-Nodzak M., Wochna-Sobańska M. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003. 20. Knychalska-Karwan Z.: Znaczenie witamin i hormonów dla narządu żucia. [w:] Stomatologia Wieku Rozwojowego. Red. Szpringer-Nodzak M., Wochna-Sobańska M. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003.
otrzymano: 2008-08-20
zaakceptowano do druku: 2008-09-04

Adres do korespondencji:
*Dorota Olczak-Kowalczyk
Zakład Patologii Jamy Ustnej IP CZD
al. Dzieci Polskich 20, 04-730 Warszawa
tel: 0(22) 815 13 15, 0(22) 815 16 32
e-mail: d.olczak-kowalczyk@czd.pl

Nowa Stomatologia 3/2008
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia