© Borgis - Nowa Stomatologia 3/2010, s. 95-98
Anna Jasińska1, Justyna Szczepanik1, Paweł Kossakowski1, *Agnieszka Mielczarek2, Elżbieta Jodkowska2
Roczna ocena kliniczna wypełnień wykonanych z materiału szkłojonomerowego Riva Self Cure
1-year clinical assessement of glass ionomer Riva Self Cure restorations
1Członkowie Studenckiego Koła Naukowego przy Zakładzie Stomatologii Zachowawczej
Instytutu Stomatologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
2Zakład Stomatologii Zachowawczej Instytutu Stomatologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. n. med. Elżbieta Jodkowska
Summary
Aim of the study:The aim of the study was a clinical assessment of Riva self cure glassionomer restorations kl. I acc. Black's classification placed in carious cavities.
Material and methods: The study were undertaken by Dental Faculty students of IV and V courses. One hundred and two fillings were placed and clinically assessed after 1 year of observation according to the modified 4-degrees Ryge's scale. The retention of the restoration, anatomical form, marginal adaptation and surface structure were evaluated.
Results: After one year 82 restorations were assessed. Total retention loss and secondary caries were no observed. For immediate replacement were classified 8.55% of restorations because of surface quality, and 6.1% because of bad marginal adaptation. Most of the observed fillings were clinically accepted. When the study were terminated the required anatomical shape, marginal adaptation and surface quality were observed in 97.6, 89.1, 84.2% of fillings, respectively. Secondary caries was not observed in any cases, in spite of the fact that not acceptable marginal adaptation was observed in 11% of restorations.
Conclusions: Results of the study revealed the positive clinical assessment of glass ionomer Riva Self Cure restorations placed by dental students.
Rekonstrukcja twardych tkanek zębów uszkodzonych w przebiegu próchnicy jest wciąż w polskiej populacji głównym zabiegiem wykonywanym w praktyce stomatologicznej. Intensywny rozwój nowoczesnych technologii umożliwia dynamiczny postęp w dziedzinie materiałoznawstwa i wprowadzanie na rynek nowych materiałów odtwórczych (1). Chemoutwardzalny cement (sz-j) Riva Self Cure jest nowoczesnym materiałem o wysokiej gęstości, znajdującym szerokie zastosowanie w praktyce klinicznej. Materiał ten, obok typowych zalet cementu (sz-j), związanych z jego aktywnością biologiczną, czyli uwalnianiem fluoru i wymianą jonów oraz biozgodnością i mniejszą wrażliwością na wilgoć cechują dodatkowe parametry. Zdaniem producenta, wypełnienia wykonane z materiału Riva charakteryzują się zwiększoną odpornością na czynniki erozyjne, wysoką twardością powierzchniową – rzędu 80 HVN i zbliżonym do naturalnej tkanki współczynnikiem rozszerzalności termicznej. Konfekcjonowanie cementu w postaci kapsułkowej o optymalnej proporcji proszku do płynu jest jednym z warunków uzyskania trwałości wypełnienia. Procedura aplikacji cementu bezpośrednio do ubytku czyni go łatwym i wygodnym w użyciu szczególnie dla mało doświadczonych lekarzy i studentów na zajęciach klinicznych. Celem prezentowanej pracy jest roczna ocena kliniczna wypełnień wykonanych z kapsułkowanego cementu (sz-j) Riva Self Cure u pacjentów z wysoką aktywnością próchnicy. Badania wykonane zostały przez studentów IV i V roku stomatologii, w ramach zajęć ze stomatologii zachowawczej.
Materiał i metody
W badaniu wzięli udział pacjenci obojga płci zgłaszający się do Zakładu Stomatologii Zachowawczej ISWUM w Warszawie, u których w badaniu klinicznym stwierdzono 4 lub więcej ognisk aktywnej próchnicy. Do badań zakwalifikowano zęby trzonowe i przedtrzonowe z niezbyt rozległymi ubytkami jednopowierzchniowymi, występującymi jako ogniska próchnicy pierwotnej lub wtórnej. Ogółem wykonano 102 wypełnienia klasy I. Zestawienie materiału badawczego z podziałem na poszczególne grupy zębów przedstawiono w tabeli 1. Tkanki twarde zębów preparowano w oparciu o metody oszczędzające, a technika zakładania wypełnień była zgodna z zaleceniami producenta. Po aktywacji kapsułki (zgniatanie) umieszczano ją we wstrząsarce (ok. 4 300 impulsów/min) na 10 sek. Po zmieszaniu kapsułkę umieszczano w aplikaturze i wprowadzano cement do ubytku. Czas aplikacji trwał 2-3 minuty. Ocenę jakości wypełnień przeprowadzono w warunkach gabinetu stomatologicznego, z użyciem lusterka i zgłębnika, w oświetleniu sztucznym. Reakcja miazgi preparowanych zębów na chlorek etylu była prawidłowa, a tkanki otaczające wypełnienia, tj. błona śluzowa i dziąsło nie odbiegały od normy we wszystkich przypadkach.
Tabela 1. Zestawienie materiału badawczego w poszczególnych fazach badania.
Okres obserwacjiLiczba wypełnieńGrupy zębów
Górne trzonoweDolne trzonoweGórne p/trzonoweDolne p/trzonowe
Badanie wstępne102 (100%)37 (36,3%)36 (35,3%)16 (15,7%)13 (12,7%)
Badanie po 12 m-cach82 (80,4%)30 (29,4%)29 (28,4%)12 (11,7%)11 (10,8%)
W obserwacji klinicznej wypełnień uwzględniono retencję, kształt anatomiczny, strukturę powierzchni, szczelność brzeżną i występowanie próchnicy wtórnej. Ocena wypełnień obejmowała skalę opracowaną przez Cvara i Ryge'a. Zastosowano następujący, 4-stopniowy system ocen: 0 – bardzo dobra, 1 – satysfakcjonująca, 2 – odroczona konieczność wymiany, 3 – konieczność natychmiastowej wymiany.
Wartości parametrów ocenianych w skali Ryge'a rejestrowano w opracowanej dla potrzeb tego badania karcie pacjenta. Wypełnienia, które uzyskały oceny 0 (idealne) lub 1 (satysfakcjonujące) uznano jako akceptowalne, a wypełnienia z oceną 2 (do odroczonej wymiany) i 3 (do natychmiastowej wymiany) uznano za nieakceptowane. Bezpośrednio po rekonstrukcji tkanek wszystkie wypełnienia uzyskały ocenę zero w odniesieniu do wybranych parametrów uwzględnianych w skali Ryge'a. Wypełnienia poddano ocenie klinicznej po 12 miesiącach obserwacji.
Wyniki
Wyniki dotyczące oceny wypełnień po roku obserwacji zestawiono w tabelach 2 i 3. Po okresie 12 miesięcy kontroli poddano 82 (80,4%) ze 102 pierwotnie założonych wypełnień. Powodem zmniejszonej liczby monitorowanych wypełnień było niezgłoszenie się pacjentów na wyznaczone wizyty kontrolne. W żadnym z obserwowanych wypełnień nie stwierdzono całkowitej utraty retencji wypełnienia. W przypadku 7 (8,5%) wypełnień po roku zaobserwowano częściową ich utratę. Większość obserwowanych wypełnień została oceniona jako akceptowalne. Odpowiedni kształt anatomiczny stwierdzono w przypadku 97,6% wypełnień, zadawalającą szczelność brzeżną w przypadku 89,1% wypełnień, a akceptowalną strukturę powierzchni w przypadku 84,2% wypełnień.
Tabela 2. Wyniki oceny utraty retencji i występowanie próchnicy wtórnej wokół wypełnień wykonanych z cementu (sz-j) Riva Self Cure po 12 miesiącach obserwacji.
CechaPo 12 miesiącach
Utrata retencjiczęściowa7 (8,5%)
całkowita0 (0%)
Próchnica wtórna0%
Tabela 3. Wyniki oceny kształtu anatomicznego, szczelności brzeżnej i struktury powierzchni wypełnień wykonanych z cementu (sz-j) Riva Self Cure po 12 miesiącach obserwacji.
Okres obserwacjiBadanie po 12 m-cach
Ogółem 82 (100%)
Kształt anatomicznyAkceptowalne070 (85,4%)
110 (12,2%)
Nieakceptowalne22 (2,4%)
30 (0%)
Szczelność brzeżnaAkceptowalne058 (70,8%)
115 (18,3%)
Nieakceptowalne24 (4,9%)
35 (6,1%)
Struktura powierzchniAkceptowalne054 (65,9%)
115 (18,3%)
Nieakceptowalne26 (7,3%)
37 (8,5%)
W żadnym przypadku nie stwierdzono występowania próchnicy wtórnej, mimo iż nieakceptowana szczelność brzeżna występowała w blisko 11% wypełnień. Do natychmiastowej wymiany zakwalifikowano 7 (8,5%) wypełnień z powodu niezadowalającej struktury powierzchni i 5 (6,1%) wypełnień z powodu nieszczelności brzeżnej.
Dyskusja
Współczesna stomatologia odtwórcza poszukuje idealnego materiału do rekonstrukcji tkanek zęba. Oprócz odpowiednich własności fizycznych i biozgodności powinien on inicjować procesy naprawcze i remineralizacyjne. Alternatywą dla nieestetycznych wypełnień amalgamatowych w bocznym odcinku uzębienia stały się materiały złożone oraz cementy (sz-j). Obie te grupy charakteryzują się odmiennymi właściwościami, zatem stosuje się je wymiennie w różnych przypadkach. Wybór materiału podyktowany jest nie tylko wskazaniami, ale również zaufaniem do jego zastosowania. Nie bez znaczenia są również zagadnienia związane z estetyką. Cementy (sz-j) dzięki swojej aktywności biologicznej posiadają zdolności remineralizacyjne (2). Warto również wspomnieć o ich roli w hamowaniu aktywności biofilmu bakteryjnego (3). Yip i wsp. hodowali na powierzchniach 24 różnych materiałów do wypełnień kolonie Streptococcus mutans, Streptococcus sobrinus, Lactobacillus rhamnosus i Actinomyces naeslundii przez 21 dni. Najskuteczniejsze hamowanie kariogennej działalności drobnoustrojów zaobserwowano w przypadku wypełnień wykonanych z cementów sz-j. Stąd uzasadnione wydaje się zastosowanie ich u pacjentów z zaawansowaną próchnicą lub dużą jej aktywnością.
Jako główne kryterium oceny materiału do wypełnień większość autorów uznaje właściwą retencję i szczelność brzeżną. W prezentowanych badaniach po roku obserwacji nie stwierdzono całkowitej utraty retencji wypełnień. Mimo, iż nieakceptowalną szczelność brzeżną odnotowano w przypadku 11% wypełnień, nie zaobserwowano rozwoju próchnicy pierwotnej czy wtórnej.
Długoterminowe badania wypełnień kl. I wg Black'a wykonanych z cementów (sz-j) wskazują, ze ich retencja waha się w granicach 77,1-92,5% (4). Mandari i wsp. monitorowali wypełnienia z cementów (sz-j) założone techniką ART na powierzchniach żujących zębów bocznych. Po 6 latach obserwacji 72,3% wypełnień autorzy uznali za satysfakcjonujące (5). Warto zaznaczyć, że prezentowane zabiegi odtwórcze wykonywane były przez studentów stomatologii. Osoby zaangażowane w badania były więc na etapie zdobywania należytego doświadczenia klinicznego i wzbogacania swoich umiejętności manualnych. Możliwość oceny i kontroli własnej pracy była ważnym elementem procesu dydaktycznego.
W piśmiennictwie dostępne są nieliczne opracowania dotyczące badań klinicznych z użyciem cementu (sz-j) Riva Self Cure. Autorzy przeprowadzali zwykle ocenę parametrów fizycznych i mechanicznych tego cementu w badaniach in vitro. Bonifaccio i wsp. obserwowali wypełnienia założone metodą ART. Analizowali mikrotwardość, moduł elastyczności, odporność na zgniatanie i rozciąganie oraz stopień ścieralności wybranych wypełnień z cementów (sz-j). W ocenie autorów cement Riva Self Cure charakteryzuje się korzystnymi zakresami cech powyższych parametrów w porównaniu z innymi materiałami. (6).
Ciekawe badania zaprezentowali Knight i wsp. Autorzy obserwowali wymianę jonów w obrębie tkanek zęba i wypełnień założonych metodą kanapkową z użyciem cementu Riva Self Cure. Wyniki badań wykazały migracje jonów Ca, P, Sr i Al z warstwy cementu do zębiny, jak również wzbogacenie tymi minerałami żywicy złożonej w warstwie sięgającej 50 mikronów (7). Wysoką aktywność biologiczną materiału Riva Self Cure potwierdziły badania Mcintyre i wsp. Autorzy porównali profil wymiany jonowej pomiędzy zdemineralizowaną zębiną a cementem Riva Self Cure i Fuji IX. Wykazali istotny wzrost zawartości strontu i mikrotwardości zębiny pod wpływem cementu Riva Self Cure w porównaniu z materiałem Fuji IX (8).
Otrzymane wyniki badań sugerują pozytywną ocenę kliniczną wypełnień wykonanych z materiału Riva Self Cure. Materiał ten może być rekomendowany do rekonstrukcji twardych tkanek zębów w bocznym odcinku uzębienia u pacjentów z wysoka aktywnością próchnicy, ale po co najmniej 3-letnim okresie obserwacji klinicznych.
Piśmiennictwo
1. Tyas MJ: Milestones in adhesion: glass ionomer cements. J Adh Dent 2003; 4: 259-266. 2. Browning WD: The benefits of glass ionomer self-adhesive materials in restorative dentistry. Comp Contin Edu Dent 2006; 27(5): 308-314. 3. Yip HK, Guo J, Wong HS: Protection offered by root surface restorative materials against biofilm challenge. J Dent Res 2007; 86(5): 431-435. 4. Zanata RL et al.: Clinical evaluation of three restorative materials applied in a minimal intervention caries treatment approach. J Public Health Dent 2003; 63(4): 221-6. 5. Mandari GJ, Frencken JE, van't Hof MA: Six-year success rates of occlusal amalgam and glass-ionomer restorations placed using three minimal intervention approaches. Caries Res 2003; 37(4): 246-253. 6. Bonifácio CC et al.: Physical-mechanical properties of glass ionomer cements indicated for atraumatic restorative treatment. Australian Dent J 2009; 54(3): 233-237. 7. Knight GM et al.: Electron probe microanalysis of ion exchange of selected elements between dentine and adhesive restorative materials. Aust Dent J 2007 Jun; 52(2): 128-32. 8. Mcintyre JM, Cheetham J, Dalidjan M: Ionic exchange between Riva Self Cure GIC and demineralized dentine. Brisbane 2006 IADR Abstract #2078.
otrzymano: 2010-04-07
zaakceptowano do druku: 2010-09-05

Adres do korespondencji:
*Agnieszka Mielczarek
Zakład Stomatologii Zachowawczej IS WUM w Warszawie
ul. Miodowa 18, 00-246 Warszawa
tel.: (22) 502 20 32
e-mail: agam@amwaw.edu.pl

Nowa Stomatologia 3/2010
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia