Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Medycyna Rodzinna 1/2011, s. 15-18
*Grażyna Rowicka1, Michał Czajka2
Znaczenie diety w profilaktyce i leczeniu choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy
The role of diet in the prophylaxis and treatment of gastric and duodenal ulcer disease
1 Zakład Żywienia, Instytut Matki i Dziecka, Warszawa
Kierownik Zakładu: dr hab. n. med. Halina Weker
2 Katedra Dietetyki, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Warszawa
Kierownik Katedry: prof. dr hab. Danuta Rosołowska-Huszcz
Summary
Peptic ulcer disease is considered one of the most common gastrointestinal diseases. The main etiologic factor responsible for the development of the disease is an infection of gram negative bacterium Helicobacter pylori. According to the guidelines of the Working Group Polish Gastroenterology Society on the treatment of peptic ulcer disease with confirmed Helicobacter pylori infection a combination therapy is recommended for an eradication. The therapy involves the simultaneous use of three to four medicines or introduction of sequential treatment. Many studies have also documented the importance of certain dietary components in both prevention and treatment of ulcer disease including the adjunctive therapy for eradication of H. Pylori. The proper diet is especially important in terms of increasing resistance of H. pylori to antibiotics. Dietary management in the case of peptic ulcer is aimed at selecting the products that are not excessively stored in the stomach, they are easily digestible and do not cause excessive gastric acid production. In the prophylaxis of ulcers disease the following factors are important: regular consumption of 5-6 smaller meals per day, reducing salt intake, a diet rich in essential fatty acid (NNKT), especially from a group of n-3 and fiber. In the treatment of the disease it may be helpful to increase a daily intake of fruits and vegetables particular rich in vitamins C, E, β-carotene as well as zinc. Adequate supply of products containing amino acids such as arginine and tryptophan and the inclusion of food sources of probiotics seems to be equally important. The paper presents the mechanisms responsible for the beneficial effects of certain dietary components, both in a prevention and adjunctive therapy of peptic ulcer disease.
Choroba wrzodowa jest określona jako zespół zmian ogólnoustrojowych i miejscowych, których głównym objawem jest wrzód żołądka i dwunastnicy. Owrzodzenie jest ubytkiem ściany żołądka lub dwunastnicy przekraczającym warstwę mięśniową błony śluzowej i sięgającym do błony podśluzowej lub do głębszych warstw tych części przewodu pokarmowego. Choroba wrzodowa występuje u około 10% populacji i uważana jest za jedną z najczęstszych chorób przewodu pokarmowego. Nieprawidłowy sposób odżywiania, narażenie na stresy to czynniki, które wydają się współodpowiedzialne za obniżenie granicy wieku występowania pierwszych objawów choroby. Rzeczywista częstość jej występowania u dzieci nie jest znana. Ze względu na przewlekły charakter choroba prowadzić może do znacznego pogorszenia jakości życia. Najistotniejszym czynnikiem etiologicznym odpowiedzialnym za rozwój choroby jest zakażenie gram ujemną bakterią Helicobacter pylori (H. pylori). W Polsce zakażenie H. pylori występuje u ok. 84% dorosłych oraz ok. 30% dzieci (1). Odpowiada ono za 92% przypadków występowania wrzodów dwunastnicy i około 70% wrzodów żołądka (2). Bakteria ta posiada udokumentowane działanie rakotwórcze w związku z czym uznana została przez Agencję ds. Badań nad Rakiem za karcynogen klasy I (3).
Wśród czynników predysponujących do rozwoju choroby wrzodowej wymienić należy także czynniki genetyczne, palenie tytoniu, stosowanie niektórych leków, szczególnie niesterydowych przeciwzapalnych oraz glikokorykosterydów.
W leczeniu choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy główną rolę odgrywa eradykacja H. pylori. Zgodnie z wytycznymi (ustalenia Grupy Roboczej ds. Zakażenia H.pylori Polskiego Towarzystwa Gastrologicznego – konsensus 2008) dotyczącymi postępowania w zakażeniu Helicobacter pylori zalecana jest skojarzona terapia eradykacyjna. Terapia eradykacyjna pierwszego rzutu polega na stosowaniu blokerów pompy protonowej w połączeniu z amoksycyliną i metronidazolem lub klarytromycyną i metronidazolem, ewentualnie amoksycyliną i klarytromycyną przez okres 10-14 dni. W każdym z tych schematów zaleca się uwzględnienie probiotyku. Leczeniem drugiego rzutu jest 10- lub 14-dniowa terapia czterolekowa składająca się z blokera pompy protonowej oraz amoksycyliny, metronidazolu i tetracykliny lub, zamiast ostatniego leku, soli bizmutu. Przy braku skuteczności leczenia rekomendowana jest ocena lekowrażliwości szczepów H. pylori i zastosowanie terapii celowanej. Najwyższy odsetek eradykacji obserwowany jest przy terapii sekwencyjnej polegającej na zastosowaniu brokerów pompy protonowej z pojedynczymi standardowymi antybiotykami w połączeniu z probiotykiem przez kolejne 5-10 dni (4).
Nie należy zapominać, że pomocna zarówno z punktu widzenia profilaktyki choroby wrzodowej, jak i leczenia wspomagającego farmakoterapię, może być odpowiednia dieta. Kiedyś to właśnie ona stanowiła podstawę leczenia tej choroby. Metoda ta może nabierać szczególnego znaczenia w aspekcie narastającej oporności H. pylori na antybiotyki. Postępowanie dietetyczne w chorobie wrzodowej ma na celu taki dobór produktów, by nie zalegały one długo w żołądku, były łatwo przyswajalne oraz nie powodowały nadmiernego wydzielania soku żołądkowego. Osoby z chorobą wrzodową powinny więc unikać produktów bogatotłuszczowych, takich jak np. niektóre wędliny, wieprzowina czy baranina. Spożycie tłuszczu nie powinno przekraczać fizjologicznego zapotrzebowania na ten składnik. Jego nadmiar może powodować opóźnianie opróżniania żołądka, co niejednokrotnie jest odpowiedzialne za występowanie objawów dyspeptycznych. Wskazane jest, by osoby z chorobą wrzodową uwzględniały w diecie produkty bogate w niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT). Na zdolność błony śluzowej dwunastnicy do obrony przed czynnikami uszkadzającymi, takimi jak alkohol, kwasy żółciowe, niektóre leki, np. aspiryna, może mieć wpływ kwas linolowy. Kwas ten jest głównym źródłem działających cytoochronne prostaglandyn, ponadto przyspieszając angiogenezę, ułatwia gojenie się uszkodzeń błony śluzowej (5). Badania epidemiologiczne dowodzą współzależności pomiędzy spadkiem częstości występowania wrzodów trawiennych a częstością spożywania i całkowitą ilością spożywanego kwasu linolowego (6). Innym mechanizmem, dzięki któremu NNKT mogą zmniejszać zachorowalność na chorobę wrzodową, jest obserwowany w badaniach in vitro ich hamujący wpływ na rozwój H. pylori. Wysokie stężenie w podłożu wielonienasyconych kwasów tłuszczowych może zakłócać integralność błony komórkowej H. pylori, prowadząc do lizy komórki bakteryjnej. Również przy niższych stężeniach NNKT dochodzi do nieodwracalnych uszkodzeń komórki H. pylori upośledzających zdolność bakterii do poruszania się. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe wbudowywane w błonę komórki bakteryjnej zwiększają jej płynność, a tym samym powodują wzrost jej przepuszczalności dla małych cząsteczek, takich jak woda, chlorki oraz leki. Kwasy tłuszczowe wykazujące działanie hamujące rozwój H. pylori należą głównie do grupy n-3 oraz n-6 wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (7). Dobrym źródłem NNKT są ryby oraz oleje roślinne, głównie oliwa z oliwek czy olej lniany.
W zaostrzeniu choroby wrzodowej zwykle zaleca się wykluczenie spożywania alkoholu. Wstępne badania dowodzą jednak, że spożywanie alkoholu w okresie remisji objawów w ilościach uznanych za umiarkowane może wywierać pewne pośrednie działanie ochronne na błonę śluzową żołądka poprzez eliminację zakażenia H. pylori (8).
Doniesienia z ostatnich lat sugerują, że dieta wysokobłonnikowa może być jednym z czynników wpływających na nawrotowość choroby wrzodowej. Z badań przeprowadzonych w Indiach wynika, że u 81% osób stosujących niskobłonnikową dietę (11,4 g/dzień) wystąpił nawrót choroby wrzodowej, podczas gdy w grupie osób na diecie bogatej w błonnik (28,2 g/dzień) nawrót choroby obserwowano tylko w 14% (9). W prospektywnych badaniach kohortowych, przeprowadzonych u zdrowych osób w wieku 40-75 lat, wykazano, że spożywanie włókna pochodzącego z roślin strączkowych jest najefektywniejsze z punktu widzenia obniżenia ryzyka wystąpienia choroby wrzodowej. Rośliny strączkowe oraz orzechy należą do najlepszych źródeł włókna rozpuszczalnego. Właśnie tej frakcji przypisywane jest to korzystne profilaktyczne działanie (10). Jednak osoby będące w fazie zaostrzenia objawów choroby mogą odczuwać dyskomfort po spożyciu tych roślin.
U osób z chorobą wrzodową dwunastnicy częściej niż u osób zdrowych obserwuje się przyspieszone opróżnianie żołądkowe. Badania eksperymentalne wykazały, że zawartość w diecie znacznej ilości żelujących polisacharydów, takich jak guma guar i pektyny, może opóźniać opróżnianie żołądka i tym samym wywierać u tych osób korzystny efekt (12).
U osób z chorobą wrzodową należy rozważyć ograniczenie soli w diecie. Zawarta w diecie sól działać może drażniąco na błonę śluzową żołądka, zwiększając ryzyko wystąpienia różnego typu zapaleń. Ponadto zwiększona podaż chlorku sodu w diecie zwiększa ryzyko zakażenia H. pylori oraz nasila cytotoksyczne działanie wydzielanej przez bakterię toksyny wakuolizującej. To niekorzystne działanie odbywa się głównie poprzez stymulację wydzielania prozapalnych cytokin (13).
Kofeina zawarta w kawie, podobnie jak i zawarta w czarnej herbacie teina oraz czekolada, sprzyjają powstawaniu zapaleń błony śluzowej żołądka poprzez zwiększenie kwaśności soku żołądkowego (14).
W celu ograniczenia niekorzystnych skutków działania na błonę śluzową przewodu pokarmowego wydzielanego przez komórki okładzinowe żołądka kwasu solnego zaleca się spożywanie posiłków 5-6 razy dziennie, co 2-3 godziny mniejszych objętościowo. Każdy posiłek powoduje neutralizację kwaśnej treści żołądka na około godzinę.
Panuje pogląd, że osoby cierpiące na chorobę wrzodową nie powinny spożywać mocno przyprawionych potraw. Jednak niektóre z prac dowodzą korzystnego działania wybranych przypraw. Kapsaicyna zawarta w pieprzu cayene i chili ma zabezpieczać osoby leczone aspiryną przed nieżytem błony śluzowej żołądka powodowanym przez ten lek. Protekcyjne działanie kapsaicyny na błonę śluzowa żołądka tłumaczone jest powodowanym przez nią zwiększeniem przepływu krwi przez błonę śluzową, co skutkuje lepszym jej ukrwieniem (15, 16).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2010-11-26
zaakceptowano do druku: 2010-12-20

Adres do korespondencji:
*Grażyna Rowicka
Zakład Żywienia Instytut Matki i Dziecka
ul. Kasprzaka 17A, 01-211 Warszawa
tel. (22) 327-73-66
e-mail: growicka@gmail.com

Medycyna Rodzinna 1/2011
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna