Wydawnictwo Medyczne Borgis
Czytelnia Medyczna » Medycyna Rodzinna » 2/2004 » Zakażenia dróg moczowych – etiologia, charakterystyka kliniczna, pobieranie materiału do badań bakteriologicznych oraz interpretacja wyników
- reklama -
Usługi na jak najwyżym poziomie - serwis narciarski Warszawa


- reklama -
Pobierz odtwarzacz Adobe Flash Player
© Borgis - Medycyna Rodzinna 2/2004, s. 90-94
Elżbieta Mazur

Zakażenia dróg moczowych – etiologia, charakterystyka kliniczna, pobieranie materiału do badań bakteriologicznych oraz interpretacja wyników

Urinary tract infections – Aetiology, clinical characteristics, principles of specimen collection and interpretation of the results
z Katedry i Zakładu Mikrobiologii Lekarskiej Akademii Medycznej w Lublinie
Kierownik: prof. dr hab. Maria Kozioł-Montewka
Summary
The article contains:
1. clinical and microbiological characteristics of the most frequent urinary tract infections (cystitis and pyelonephritis), including their epidemiology and risk factors.
2. basic principles of specimen collection and transport.
3. interpretation of urine culture quantitative and qualitative analysis.
Zakażenia dróg moczowych, obok infekcji układu oddechowego, są jednym z najczęstszych powodów wizyt u lekarza. Są one również jedną z najczęstszych przyczyn bakteriemii. Ponadto, uważa się je za drugą co do częstości przyczynę gorączki u niemowląt i małych dzieci. W każdym przypadku stanu gorączkowego bez towarzyszących objawów zakażenia układu oddechowego należy więc wykluczyć występowanie u chorego zakażenia dróg moczowych.
Klasyfikacje zakażeń dróg moczowych
Anatomicznie drogi moczowe dzielimy na górne i dolne, podobny podział odnosi się również do zakażeń dróg moczowych.
Zakażenia górnych dróg moczowych obejmują miąższ nerki (odmiedniczkowe zapalenie nerek, ropień nerki) i okolicę okołonerkową (ropień okołonerkowy), zakażenia dolnych dróg moczowych natomiast dotyczą pęcherza moczowego (zapalenie pęcherza moczowego) i cewki moczowej (zapalenie cewki moczowej).
Trzeba jednak pamiętać, że podział zakażeń układu moczowego na infekcje górnego i dolnego odcinka dróg moczowych bywa czasami problematyczny. W wielu przypadkach jednoznaczna ocena przynależności danego zachorowania do jednej lub drugiej grupy nie jest możliwa. Z praktycznego punktu widzenia łatwiej określać je po prostu mianem zakażeń dróg moczowych.
Z klinicznego punktu widzenia rozróżniamy:
1. pojedyncze epizody zakażeń dróg moczowych oraz ich przewlekłe lub nawrotowe zakażenia,
2. proste i złożone zakażenia dróg moczowych.
Ad. 1.
Pojedynczy epizod zakażenia dróg moczowych pojawia się jednorazowo i nie nawraca, ulega on samowyleczeniu albo do wyleczenia dochodzi na skutek podawania antybiotyków.
W przewlekłych lub nawracających zakażeniach dróg moczowych mamy do czynienia z powtarzającymi się epizodami bakteriurii z obecnością lub bez obecności objawów klinicznych, charakterystycznych dla zakażenia dróg moczowych.
Przewlekłe (nawracające) zakażenia dróg moczowych możemy podzielić na dwie grupy:
A. Nawrót zakażenia
Przyczyną jest wciąż ten sam drobnoustrój, a ognisko zakażenia znajduje się najczęściej w miąższu nerki lub – u mężczyzn – w obrębie gruczołu krokowego. Jest to więc przewlekłe zakażenie z okresowymi zaostrzeniami.
B. Nadkażenie
Powtarzające się epizody zakażeń, wywołanych różnymi drobnoustrojami, na ogół dotyczą one pęcherza moczowego.
Ad. 2.
A. Proste zakażenia dróg moczowych występują przede wszystkim u młodych, aktywnych seksualnie kobiet, bez stwierdzonych anomalii w obrębie układu moczowo-płciowego. Zakażenia te na ogół wywoływane są przez drobnoustroje wrażliwe na powszechnie stosowane antybiotyki.
B. Złożone zakażenia dróg moczowych występują u osób z anatomicznymi lub neurologicznymi zaburzeniami w obrębie układu moczowo-płciowego, które wymagają stałego cewnikowania. Leczenie zakażeń dróg moczowych u takich chorych wymaga w większości przypadków hospitalizacji.
Etiologia i patogeneza zakażeń dróg moczowych.
Najczęstszymi czynnikami etiologicznymi zakażeń dróg moczowych są bakterie, zdecydowanie rzadziej są nimi grzyby, wirusy lub pasożyty. Docierają one do układu moczowego następującymi drogami:
– wstępującą (przez cewkę moczową),
– krwiopochodną,
– limfatyczną,
– przez ciągłość.
Najważniejsze znaczenie ma droga wstępująca. Na ogół pierwszym etapem zakażenia jest kolonizacja ujścia cewki (u kobiet przedsionka pochwy, u mężczyzn okolicy podnapletkowej) przez bakterie należące do własnej flory pacjenta, pochodzącej głównie z przewodu pokarmowego. Następnie dochodzi do inwazji pęcherza moczowego przez cewkę. Ryzyko zainicjowania zakażenia drogą wstępującą jest większe u kobiet ze względu na bliskie sąsiedztwo ujścia pochwy, odbytnicy i cewki moczowej oraz z uwagi na to, że cewka moczowa u kobiet jest krótsza niż u mężczyzn. Z tych samych powodów istnieje duża łatwość mechanicznego wprowadzenia bakterii do pęcherza podczas stosunku płciowego.
Kiedy bakterie znajdą się w pęcherzu, mogą drogą wstępującą docierać poprzez moczowody do miąższu nerki, prawdopodobnie w wielu przypadkach pomocny jest wsteczny odpływ pęcherzowo-moczowodowy.
Zakażenia drogą wstępującą:
– najczęściej wywoływane są przez Gram-ujemne pałeczki jelitowe, wśród których zdecydowanie dominuje Escherichia coli;
– nawracające zakażenia, wywołane przez Proteus spp. i Klebsiella spp.(z uwagi na obecność ureazy, pod wpływem której dochodzi do alkalizacji moczu) mogą prowadzić do rozwoju kamicy układu moczowego;
– pałeczki Gram-ujemne, należące do rodzajów: Klebsiella, Enterobacter, Serratia, Pseudomonas oraz Gram-dodatnie ziarniaki: Staphylococcus epidermidis i Enterococcus foecalis wywołują najczęściej szpitalne zakażenia dróg moczowych, co jest związane z ich opornością na antybiotyki, która z kolei sprzyja ich występowaniu w środowisku szpitalnym;
Staphylococcus saprophyticus często wywołuje zakażenia dróg moczowych u młodych kobiet, prowadzących aktywne życie seksualne;
– bezwzględne beztlenowce niezwykle rzadko są przyczyną zakażeń dróg moczowych nabywanych drogą wstępującą.
Zakażenia drogą krwiopochodną:
– występują rzadko, przede wszystkim u noworodków i chorych z upośledzoną odpornością;
– są najczęściej wywoływane przez bakterie Gram-dodatnie (gronkowce, paciorkowce), prątki z rodzaju Mycobacterium lub drożdżaki z rodzaju Candida;
– rzadko dochodzi tą drogą do zakażenia pałeczkami Gram-ujemnymi.
Zapalenie cewki moczowej w rzeczywistości jest zakażeniem przenoszonym drogą płciową i najczęściej wywołują je patogeny, związane z tą drogą zakażenia, głównie Neisseria gonorrhoeae i Chlamydia trachomatis.
Mechanizmy odpornościowe w układzie moczowym
W warunkach fizjologii bakterie okresowo przedostają się do dolnych dróg moczowych, ale są stamtąd skutecznie eliminowane dzięki lokalnym mechanizmom odpornościowym. Należą do nich:
– prawidłowy mechanizm opróżniania pęcherza moczowego („wypłukiwanie” bakterii z pęcherza),
– szczelność ujść pęcherzowych moczowodów,
– kwaśny odczyn moczu, hamujący namnażanie się większości bakterii,
– aktywne niszczenie drobnoustrojów przez komórki nabłonkowe,
– warstwa mukopolisacharydów, powlekająca nabłonek pęcherza moczowego, zapobiegająca przyleganiu bakterii,
– obecność w dolnym odcinku cewki moczowej fizjologicznej flory bakteryjnej, hamującej adhezję bakterii patogennych,
– aktywność fagocytarna leukocytów oraz obecność immunoglobulin wydzielniczych (IgA) na powierzchni śluzówki dróg moczowych.
Czynniki sprzyjające zakażeniom dróg moczowych
Możemy je podzielić na:
1. Czynniki związane z cechami drobnoustrojów, ułatwiającymi inwazję dróg moczowych.
2. Predyspozycje pacjenta.
Ad. 1.
Do czynników tych należą:
– specjalny rodzaj fimbrii (posiadają je np. niektóre serotypy E. coli, „wyspecjalizowane” w zakażaniu dróg moczowych) ułatwiający przyleganie (adhezję) do nabłonka wyściełającego drogi moczowe,
– hemolizyny, produkowane przez niektóre uropatogeny, uszkadzające błony komórkowe nabłonka dróg moczowych,
– otoczki bakteryjne, chroniące bakterie przed fagocytozą,
– wytwarzanie ureazy, powodujące alkalizację moczu i inaktywację składowych dopełniacza,
– inaktywacja wydzielniczego IgA na powierzchni nabłonka dróg moczowych (np. Pseudomonas aeruginosa),
– zdolność przetrwania wewnątrz fagocytów (np. Mycobacterium tuberculosis),
– wytwarzanie substancji, działających antyfagocytarnie (białko M paciorkowców).
Ad. 2.
Z czynników predysponujących do zakażenia dróg moczowych najważniejsze są czynniki mechaniczne, a więc te, które:
a) blokują normalny przepływ moczu,
b) powodują niekompletne opróżnianie pęcherza moczowego,
c) ułatwiają dostęp bakterii do pęcherza.
Ad. a)
Kamienie nerkowe i pęcherzowe, guzy (zapalne, nowotworowe) w obrębie dróg moczowych lub w ich bezpośrednim sąsiedztwie (np. przerost gruczołu krokowego), ciąża.
Ad. b)
Zaburzenia neurologiczne (powodujące niepełne opróżnianie pęcherza i zaleganie dużej ilości moczu w pęcherzu), odpływ pęcherzowo-moczowodowy, zaburzona praca zwieracza cewki moczowej (nietrzymanie moczu).
Ad. c)
Aktywne życie seksualne kobiet, cewnikowanie pęcherza moczowego (okresowe lub stałe) i inne rodzaje instrumentacji dróg moczowych.
Do innych niż mechaniczne czynników predysponujących zaliczamy te, które bezpośrednio lub pośrednio zwiększają wirulencję uropatogenów. Należą do nich:
– choroby lub nałogi upośledzające odporność (cukrzyca, alkoholizm, palenie papierosów),
– antybiotykoterapia,
– antykoncepcja hormonalna.
Epidemiologia zakażeń dróg moczowych
Dzieci
Zakażenia układu moczowego występują u ok. 1% noworodków i niemowląt (częściej u chłopców). W grupie dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym stwierdza się je częściej u dziewczynek. Rozwijają się one najczęściej na podłożu wad wrodzonych zlokalizowanych w obrębie dróg moczowych i są na ogół objawowe. Dzieci, u których stwierdza się w dzieciństwie obecność bakterii w moczu, należą do grupy zwiększonego ryzyka wystąpienia zakażeń dróg moczowych w dorosłym wieku. U kobiet, u których w dzieciństwie występowały zakażenia dróg moczowych, częściej niż u pozostałych kobiet dochodzi do wystąpienia objawowych zakażeń układu moczowego po rozpoczęciu współżycia płciowego lub po zajściu w ciążę.
Dorośli do 65 roku życia
U ok. 20% kobiet w tej grupie wiekowej występują objawowe zakażenia dróg moczowych. U mężczyzn występują one bardzo rzadko i zazwyczaj rozwijają się na podłożu nieprawidłowości anatomicznych lub chorób gruczołu krokowego i związanej z nimi instrumentacji.
Dorośli powyżej 65 roku życia
Częstość występowania zakażeń dróg moczowych w tej grupie wiekowej bardzo istotnie wzrasta u obu płci. Wzrost częstości zakażeń u mężczyzn wiąże się z przede wszystkim z przerostem gruczołu krokowego i brakiem aktywności bakteriobójczej jego wydzieliny.
Objawy kliniczne zakażeń dróg moczowych
Zależą one między innymi od wieku chorego.
U noworodków, niemowląt i dzieci do lat dwóch obecne są na ogół jedynie objawy nieswoiste, do których zaliczamy: opóźnienie wzrostu i rozwoju, wymioty, biegunkę, gorączkę. W 20-30% przypadków zakażeń układu moczowego w okresie noworodkowym występuje bakteriemia.
U dzieci w wieku powyżej 2 lat objawy mają charakter zdecydowanie bardziej zlokalizowany niż w młodszej grupie wiekowej. Obecne są objawy dyzuryczne (bolesne parcie na mocz, pieczenie i ból podczas oddawania moczu, częstomocz, nietrzymanie moczu) oraz bóle brzucha i/lub okolicy lędźwiowej. Objawom tym może towarzyszyć gorączka. Te same objawy mogą wystąpić u dorosłych z zakażeniami dolnych dróg moczowych.
U dorosłych z ostrym odmiedniczkowym zapaleniem nerek dominującymi objawami są ból bądź nadwrażliwość okolicy lędźwiowej i gorączka, ale często towarzyszą im lub wyprzedzają je o 1-2 dni objawy zakażenia dolnych dróg moczowych.
Należy pamiętać, że kliniczne rozpoznanie zakażenia dróg moczowych jest bardzo trudne i że wyżej wymienione objawy nie są pewnymi wskaźnikami infekcji. Występują przypadki odmiedniczkowego zapalenia nerek, przebiegające bezobjawowo lub z objawami typowymi dla zakażenia dolnych dróg moczowych. Ból promieniujący od nerki do nadbrzusza może imitować ból w przebiegu zapalenia pęcherzyka żółciowego lub wyrostka robaczkowego. Zdecydowana większość ludzi starszych z zakażeniami dróg moczowych to chorzy bezobjawowi. Natomiast u ok. 50% kobiet z objawami dyzurycznymi nie stwierdza się zakażeń dróg moczowych. Mimo, że objawy dyzuryczne są najczęstszą przyczyną kierowania chorych na badanie bakteriologiczne moczu, trzeba pamiętać, że objawy te nie są swoiste dla zakażenia dróg moczowych. Objawy te mogą towarzyszyć również zakażeniom takimi drobnoustrojami jak wirusy opryszczki, Chlamydia trachomatis, Neisseria gonorrhoeae (zakażeń tych nie wykrywa się jednak podczas rutynowo wykonywanych posiewów moczu). Stany zapalne cewki moczowej, powstałe na skutek działania czynników fizycznych lub chemicznych, bądź z powodu urazów, również wywołują objawy dyzuryczne. Z kolei, u chorych z założonym na stałe cewnikiem mogą być obecne takie objawy, jak ból okolicy lędźwiowej i gorączka bez obecności bakterii w moczu lub też mamy do czynienia z bakteriurią bez obecności jakichkolwiek objawów zakażenia dróg moczowych.
Na podstawie objawów klinicznych nie jest możliwe określenie rodzaju drobnoustroju wywołującego zakażenie, dlatego też w każdym przypadku dla potwierdzenia podejrzenia zakażenia dróg moczowych należy wykonać badania dodatkowe, w tym ilościowe i jakościowe badanie bakteriologiczne moczu.
Pobieranie moczu bo badań bakteriologicznych
Metoda „środkowego strumienia”
Najczęstszym materiałem do badań bakteriologicznych jest próbka moczu, pobrana z tzw. „środkowego strumienia”. Próbka taka powinna być pobrana do jałowego pojemnika podczas pierwszego porannego oddawania moczu (po wcześniejszym dokładnym umyciu okolic ujścia cewki moczowej wodą z mydłem). Pierwszą część moczu oddajemy do sedesu, pozwalając by spłukała bakterie, kolonizujące dolny odcinek cewki moczowej.
Instrukcja dla kobiet
Umyj ręce wodą i mydłem. Usiądź wygodnie na sedesie i odwiedź jedną nogę. Rozchyl wargi sromowe i trzy razy umyj okolicę krocza wodą i mydłem używając jałowych gazików. Przedsionek pochwy myj od przodu do tyłu i za każdym razem opłucz wodą. Używaj gazika tylko raz i wyrzuć go. Trzymaj jałowy pojemnik na mocz nie dotykając jego wnętrza ani obrzeża. Pierwszą małą porcję moczu oddaj do toalety, a następnie napełnij naczynie moczem do połowy. Dokładnie i szczelnie zamknij naczynie i umieść je w lodówce. Próbkę należy jak najszybciej dostarczyć do laboratorium.
Instrukcja dla mężczyzn
Umyj ręce wodą i mydłem. Odciągnij napletek i umyj żołądź prącia trzy razy wodą i mydłem używając jałowych gazików. Używaj gazika tylko raz i wyrzuć go. Trzymaj jałowy pojemnik na mocz nie dotykając jego wnętrza ani obrzeża. Pierwszą małą porcję moczu oddaj do toalety, a następnie napełnij naczynie moczem do połowy. Dokładnie i szczelnie zamknij naczynie i umieść je w lodówce. Próbkę należy jak najszybciej dostarczyć do laboratorium.
(Instrukcje pobierania moczu dla kobiet i mężczyzn przytaczam za: „Zakażenia układu moczowego. Etiologia, rozpoznawanie, leczenie. Rekomendacje 2001” (1), dzięki uprzejmości p. prof. W. Hryniewicz).
Po udzieleniu wyjaśnień odnośnie techniki pobierania moczu ze środkowego strumienia, większość dorosłych osób jest w stanie pobrać go w sposób prawidłowy. Problemy dotyczą pobierania moczu tą techniką u niemowląt, małych dzieci, osób starszych i chorych nieprzytomnych.
Pobieranie moczu przy podejrzeniu gruźlicy układu moczowego
Pobieramy 6-12 próbek porannego moczu przez 6-12 kolejnych dni (po wcześniejszym dokładnym umyciu okolic ujścia cewki moczowej wodą z mydłem). Objętość każdej próbki powinna wynosić co najmniej 200 ml. Nie jest wymagana procedura „środkowego strumienia”, ponieważ homogenizacja materiału przed posiewem niszczy wszystkie inne bakterie poza prątkami.
Pobieranie moczu przez nakłucie nadłonowe pęcherza moczowego
– jest to technika pozwalająca na pobranie materiału nie zanieczyszczonego bakteriami, które kolonizują dolny odcinek cewki moczowej,
– jest stosowana przede wszystkim u noworodków i niemowląt oraz u chorych, u których nie ma możliwości pobrania w prawidłowy sposób moczu ze środkowego strumienia,
– tylko tą techniką można w sposób prawidłowy pobrać mocz do badania przy podejrzeniu zakażenia bakteriami beztlenowymi.
Pobieranie moczu u chorych z założonym na stałe cewnikiem
– mocz powinno się pobierać przez nowo założony cewnik (do 30 minut od wymiany/założenia cewnika),
– mocz do badania pobiera się strzykawką, poprzez wkłucie igły do górnej części cewnika (uprzednio starannie zdezynfekowanej) i zaaspirowanie spływającego moczu,
– nigdy nie należy pobierać moczu do badania z pojemnika, do którego on spływa (mocz, który przebywa tam przez kilka godzin staje się bowiem znakomitą pożywką dla bakterii, w związku z tym ocena ilościowa i jakościowa posiewu może być całkowicie błędna).
Warto w tym miejscu przypomnieć, że nie powinno się cewnikować chorych w celu pobrania od nich moczu do badania ze względu na ryzyko wprowadzenia do pęcherza drobnoustrojów, kolonizujących ujście cewki moczowej. Metoda ta może być stosowana jedynie w wyjątkowych przypadkach, kiedy nie można w sposób prawidłowy pobrać moczu ze środkowego strumienia, ani wykonać nakłucia pęcherza.
Znamienna bakteriuria i jej wartość diagnostyczna
Według klasycznej definicji, sformułowanej w latach pięćdziesiątych XX wieku, o „znamiennej bakteriurii” (świadczącej o zakażeniu dróg moczowych) mówimy wtedy, kiedy w prawidłowo pobranej próbce moczu ze środkowego strumienia występuje powyżej 105 bakterii w 1 ml oraz jeśli z badanej próbki izolowany jest pojedynczy czynnik etiologiczny.
Obecnie stosowane kryteria znamiennej bakteriurii zależą przede wszystkim od:
– czynnika etiologicznego,
– postaci klinicznej zakażenia.
Za znamienną przyjmuje się bakteriurię, wynoszącą co najmniej 103 bakterii/ml przy współistnieniu objawów zapalenia pęcherza moczowego oraz co najmniej 104 bakterii/ml w przypadku objawów charakterystycznych dla odmiedniczkowego zapalenia nerek.
W przypadkach objawowych zakażeń zlokalizowanych poniżej pęcherza moczowego, wywołanych drobnoustrojami wolno namnażającymi się lub takimi, które nie wywodzą się z flory jelitowej, liczba bakterii, uznawana za znamienną może być znacznie niższa, np. dla Staphylococcus saprophyticus wynosi ona 102 bakterii/ml.
Ostateczne rozpoznanie objawowego zakażenia układu moczowego oparte jest na stwierdzeniu obecności bakterii w moczu w mianie odpowiadającym bakteriurii znamiennej oraz zmian w badaniu ogólnym moczu pod postacią ropomoczu i/lub krwiomoczu i/lub białkomoczu przy współistnieniu charakterystycznych objawów klinicznych.
Bezobjawową bakteriurię natomiast rozpoznaje się na podstawie stwierdzenia w dwóch kolejnych posiewach moczu tego samego drobnoustroju w mianie powyżej 105 bakterii/ml bez występowania leukocyturii ani jakichkolwiek innych objawów klinicznych zakażenia.
Pojęcie znamiennej bakteriurii odnosi się tylko do badania moczu, pobranego metodą środkowego strumienia. Nie ma ono zastosowania do badania próbek moczu pobranych przez nakłucie nadłonowe lub z założonego na stałe cewnika – w tych przypadkach każda ilość bakterii może być znamienna, ponieważ materiał nie jest zanieczyszczony florą dolnego odcinka cewki moczowej.
Interpretacja badania bakteriologicznego moczu
Prawidłowa interpretacja wyniku badania bakteriologicznego moczu zależy od właściwego pobrania próbki moczu, odpowiednich warunków jej transportu oraz od posiadania informacji o chorym, postaci klinicznej zakażenia i stosowanym leczeniu (umieszczonej na skierowaniu). Jej podstawą jest więc współpraca lekarza klinicysty z mikrobiologiem, przeprowadzającym badanie; w większości przypadków zakażeń dróg moczowych leczonych ambulatoryjnie niezbędna jest również współpraca pacjenta. Do obowiązku zarówno lekarza jak i mikrobiologa należy udzielenie dokładnej informacji o sposobie pobierania moczu do badania mikrobiologicznego oraz o sposobie jego dostarczenia do pracowni mikrobiologicznej.
– Najczęstsze błędy, prowadzące do fałszywie dodatnich wyników posiewu moczu to niedostateczne umycie okolicy ujścia cewki moczowej przed pobraniem, pobieranie moczu do niejałowych pojemników, niewłaściwe przechowywanie próbki po pobraniu (zbyt długi okres od pobrania moczu do rozpoczęcia badania, przechowywanie próbki w nieodpowiedniej temperaturze). Jałowe pojemniki, służące do pobierania moczu są do nabycia w każdej aptece. Na pojemniku z moczem należy umieścić imię i nazwisko chorego oraz datę i godzinę pobrania próbki. Czas od pobrania materiału do dostarczenia go do pracowni mikrobiologicznej nie powinien przekroczyć dwóch godzin. Mocz jest bowiem znakomitą pożywką dla bakterii, przechowywanie go w temperaturze pokojowej prowadzi do szybkiego namnożenia się bakterii i może być przyczyną fałszywie dodatniego wyniku badania. W przypadkach, gdy natychmiastowe dostarczenie moczu do badania nie jest możliwe, należy go przechowywać w temperaturze +4°C (w lodówce), nie dłużej jednak niż 24 godziny. Jeśli przewidujemy, że transport materiału będzie trwał dłużej niż dwie godziny, wskazane jest zastosowanie (zgodnie z załączoną ulotką) podłóż transportowych (typu Uricult, Uromedium, Uroline), które również kupuje się w aptece. Mocz pobrany na podłoża transportowe może być przechowywany do 18 godzin w temperaturze pokojowej.
– Fałszywie ujemne wyniki badania uzyskuje się na skutek pobrania moczu po podaniu leków przeciwbakteryjnych lub jego znacznego rozcieńczenia (wielomocz, niewydolność nerek, krótki czas przebywania moczu w pęcherzu). Ze względu na stałe wytwarzanie moczu w nerkach i różną szybkość namnażania się bakterii, wskazane jest aby próbka do badania była pobrana z moczu, który przebywał w pęcherzu przez co najmniej 4-6 godzin (dlatego zaleca się pobieranie próbki do badania podczas pierwszego porannego oddawania moczu). W przeciwnym wypadku w wyniku rozcieńczenia można uzyskać fałszywie ujemne wyniki.
– U chorych z objawami zakażenia dróg moczowych jedna próbka moczu zwykle wystarcza do ustalenia rozpoznania, u pacjentów bezobjawowych do pełnej oceny konieczne są zazwyczaj 2 lub 3 próbki moczu.
– Jeżeli w próbce moczu, pobranej od chorego z prostym zakażeniem dróg moczowych obecne są dwa gatunki drobnoustrojów (lub więcej), nawet w liczbie znamiennej, należy ją uznać za zanieczyszczoną. Badanie trzeba powtórzyć, zwracając uwagę na właściwą procedurę pobrania materiału. Zakażenia dróg moczowych florą mieszaną są bardzo rzadkie i występują tylko u chorych ze złożonym zakażeniem dróg moczowych, najczęściej u chorych z kamicą układu moczowego lub u chorych instrumentalizowanych (cewnik założony na stałe).
– Izolacja z moczu w kolejnych badaniach różnych gatunków bakterii, które nie są typowymi uropatogenami, wskazuje najczęściej na błędy popełnione podczas pobierania próbki.
Błędu, popełnionego na etapie pobierania materiału do badania nie jest w stanie zrekompensować nawet najwspanialsza technika diagnostyczna; prawidłowa interpretacja badania mikrobiologicznego moczu z kolei wymaga uwzględnienia wszystkich aspektów obrazu klinicznego w konkretnym przypadku zakażenia dróg moczowych. Współpraca i dobry przepływ informacji między klinicystą a mikrobiologiem jest więc niezbędnym warunkiem prawidłowego rozpoznania i właściwego leczenia zakażeń układu moczowego.
Piśmiennictwo
1. Zakażenia układu moczowego. Etiologia, rozpoznawanie, leczenie. Rekomendacje 2001. Fundacja Centrum Mikrobiologii Klinicznej 2001. 2. Białecka A.: Bakteryjne zakażenie układu moczowego. Mikrobiologia Medycyna 1998; 4(17): 34-38. 3. Greenwood D. et al.: Medical Microbiology. A guide to microbial infections: pathogenesis, immunity, laboratory diagnosis and control. Churchill Livingstone 2002. 4. Krasemann Ch.: Pobieranie i transportowanie materiałów do badań mikrobiologicznych. Bayer AG, Polskie Towarzystwo Zakażeń Szpitalnych, Medycyna Praktyczna 1995. 5. Mahon C.R., Manuselis G. Jr.: Textbook of Diagnostic Microbiology. W. B. Saunders Company 1995. 6. Małafiej E.: Racjonalna antybiotykoterapia w zakażeniach narządów płciowych i moczowych. Mikrobiologia Medycyna 1998; 4(17): 39-46. 7. Mims C.A. et al.: Medical Microbiology. Mosby – Year Book Europe Limited 1993. 8. Szeniawska A. i wsp.: Badania nad wrażliwością na antybiotyki szczepów E. coli izolowanych z moczu w latach 1986-1990. Annales UMCS, Sectio D(Medicina), tom XLVII, 1992, 127-131. 9. Zwolska-Kwiek Z.: Mikrobiologiczne diagnozowanie gruźlicy. Klinika 1995, 1: 10-14.
Medycyna Rodzinna 2/2004
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna

Zamów prenumeratę

Serdecznie zapraszamy do
prenumeraty naszego czasopisma.

Biuletyn Telegram*

W celu uzyskania najnowszych informacji ze świata medycyny oraz krajowych i zagranicznych konferencji warto zalogować się w naszym
Biuletynie Telegram – bezpłatnym newsletterze.*
*Biuletyn Telegram to bezpłatny newsletter, adresowany do lekarzy, farmaceutów i innych pracowników służby zdrowia oraz studentów uniwersytetów medycznych.
- reklama -
Strona główna | Reklama | Kontakt
Wszelkie prawa zastrzeżone © 1990-2014 Wydawnictwo Medyczne Borgis Sp. z o.o.
Chcesz być na bieżąco? Polub nas na Facebooku: strona Wydawnictwa na Facebooku
polityka cookies