Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Medycyna Rodzinna 2/2003, s. 77-84
Anna Słowińska
Alergie układu oddechowego – katar sienny. Standardy leczenia, leczenie komplementarne
Allergies of the respiratory system – hay fever, standard treatment, complementary treatment
Lecznictwo otwarte
Summary
The allergic inflammation of nose mucous membrane has up until now been considered an insignificant illness. However, for those suffering from this ailment it can become considerably detrimental to living a normal life. The bodily processes related to the onset and development of hay fever are multifactorial and complex. Regular treatment has its limitations and patients can run the risk of complications. Therefore, more and more patients are seeking the help of physicians who offer complementary methods of treatment, including homeopathy.
W okresie ostatnich 30 lat obserwuje się gwałtowne narastanie częstości występowania chorób alergicznych. Badania wskazują, że ryzyko wystąpienia alergii dotyczy obecnie ponad 30% populacji światowej. Nadal jednak nie wyjaśniono całkowicie przyczyny tego zjawiska. Panuje powszechna zgoda co do genetycznego uwarunkowania chorób alergicznych. Gwałtowny rozwój badań genetycznych dostarcza coraz więcej danych dotyczących nowych genów odpowiedzialnych za występowanie chorób alergicznych. Jednak znaczne zróżnicowanie regionalne występowania chorób alergicznych sprawia, że oprócz czynników genetycznych dużą rolę przypisuje się także wpływom zewnętrznym. Środowisko otaczające człowieka w XX wieku uległo znacznym modyfikacjom. Zmieniły się zarówno czynniki zewnętrzne dotyczące dalszego otoczenia (alergeny inhalacyjne, zanieczyszczenia powietrza), jak idomowe (alergeny inhalacyjne, pokarmowe, nawyki żywieniowe, palenie tytoniu, środki czystości, kosmetyki). Zmiany te mają wpływ na organizm oraz na występowanie chorób alergicznych. Czynniki wpływające na rozwój chorób alergicznych korelują ze specyfiką immunologiczną organizmu zależną od wieku (ryc. 1).
Ryc. 1. Czynniki wpływające na rozwój chorób alergicznych (1).
W rozważaniach epidemiologicznych dotyczących alergii rzadziej bierze się pod uwagę modyfikujący wpływ infekcji na układ odpornościowy. Dane statystyczne pokazują, że wzrost częstości występowania chorób alergicznych przebiega równolegle do zmniejszenia się liczby zachorowań na choroby zakaźne. Wostatnich latach dowiedziono istnienia zaburzonej równowagi pomiędzy limfocytami pomocniczymi Th1 iTh2 w przypadkach chorób alergicznych. W celu wytłumaczenia tego zjawiska, przyjęto między innymi koncepcję niedostatecznej stymulacji limfocytów Th1 przez infekcje, co sprzyja przewadze układu Th2 zależnego.
Obie subpopulacje limfocytów mają zdolność do wytwarzania różnych cytokin. Limfocyty Th1 syntetyzują i wydzielają interleukinę-2 (IL-2) oraz interferon gamma (INF-γ) i biorą udział we wspomaganiu odpowiedzi typu komórkowego. Limfocyty Th2 wytwarzają interleukinę-4 (IL-4), interleukinę-5 (IL-5), interleukinę-6 (IL-6), interleukinę-9 (IL-9), interleukinę-10 (IL-10), wpływają na wzrost i różnicowanie limfocytów B, przez co wspomagają głównie odpowiedź humoralną. Obydwie populacje wytwarzają interleukinę-3 (IL-3), GM-CSF iTNF-α.
Poniższa tabela 1 może być ilustracją odpowiedzi immunologicznej w obliczu zakażenia wirusowego i prowokacji alergenem.
Tabela 1. Różnice i podobieństwa odpowiedzi organizmu na zakażenie wirusowe i prowokację alergenem (1).
Podobieństwa
– Aktywacja częściowa transkrypcji NF-κ-β NF-IL-6
– Uwalnianie chemokin w oskrzelach RANTES, MIP-1-α, MCP, eotaksyna
– Nacieki komórkowe: limfocyty T, eozynofilie
– Mediatory: leukotrieny, histamina, tryptaza, kininy
Różnice
– WIRUSY
- Przewaga INF-γ
- Hamowanie IL-4
– ALERGENY
- Przewaga IL-4
- Hamowanie INF-γ
W codziennej praktyce lekarskiej często napotykamy trudności w jednoznacznym rozróżnieniu, czy stwierdzany u chorego proces chorobowy wywołany został wyłącznie infekcją lub alergią, czy też został wywołany w wyniku obydwu czynników działających łącznie. Jako lekarze zadajemy sobie takie pytanie, zwłaszcza w sytuacjach, gdy u chorego rozpoznajemy powtarzające się zapalenia gardła, migdałków podniebiennych, uszu, nosa i zatok przynosowych. W takich przypadkach łatwo popełnić błąd diagnostyczny i leczniczy, przyjmując tylko jeden wariant przyczynowy. Wzajemnym relacjom pomiędzy zakażeniem a alergią poświęcono wiele badań oraz poczyniono także wiele trafnych obserwacji klinicznych. Wysoki wskaźnik zapadalności na zakażenia układu oddechowego oraz narastający problem częstości chorób alergicznych sprawia, że tym wzajemnym relacjom poświęca się obecnie tak wiele uwagi (2). Choroby alergiczne stają się coraz większym problemem zarówno medycznym, jak i społecznym. Chociaż choroby te coraz rzadziej stanowią stany zagrożenia życia, są jednak często przyczyną czasowej lub stałej niezdolności do pracy, zwłaszcza ludzi młodych.
W niniejszym artykule chcę poświęcić uwagę alergicznym zapaleniom błony śluzowej nosa, gdyż alergie górnych dróg oddechowych występują u około 20% populacji i z nimi najczęściej spotka się lekarz w swojej codziennej pracy. Wagę problemu podkreśla fakt, że badania oceniające jakość życia chorych z alergicznym zapaleniem błony śluzowej nosa wykazały, że chorzy cierpiący na tę chorobę wykazują podobne trudności w życiu, jak chorzy ze średnio zaawansowaną astmą oskrzelową. Powoduje to, że alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, uważane dotychczas za chorobę błahą staje się w odczuciu pacjentów chorobą znacznie utrudniającą prowadzenie normalnego trybu życia.
Błona śluzowa nosa podlega ciągłym wpływom zarówno bodźców zewnętrznych (bakterie, wirusy, alergeny, czynniki drażniące, zmiany temperatury ciśnienia i wilgotności), jak i wewnętrznych (hormonalnych, neurogennych). Odpowiedzią na działające bodźce jest przekrwienie, obrzęk i wzmożone wydzielanie z błony śluzowej nosa. Dzięki zdolnościom adaptacyjno-regulacyjnym procesy te przebiegają u osób zdrowych praktycznie bezobjawowo. Natomiast u osób nadwrażliwych, błona śluzowa nosa reaguje niekiedy tak silnie, że utrudnia prowadzenie normalnego trybu życia. Spowodowane jest to znaczną liczbą czynników, które jednocześnie oddziałują na błonę śluzową nosa. Każdy zczynników może wywołać reakcję ze strony błony śluzowej nosa na drodze różnych mechanizmów (zapalnych, immunologicznych, odruchowych), często ze sobą współistniejących.
Szczególną rolę w powstawaniu i nasileniu procesów immunologicznych w drogach oddechowych należy przypisać zakażeniom wirusowym i bakteryjnym. Częste zakażenia dróg oddechowych mogą powodować rozluźnienie ciasnych połączeń między komórkami nabłonka. Wzrost przepuszczalności bariery śluzowo-rzęskowej może ułatwić penetrację alergenów, czynników drażniących oraz bakterii i wirusów. W czasie zakażenia wirusowego dochodzi do naciekania dróg oddechowych komórkami zapalnymi, w większości limfocytami i eozynofilami. U chorych z nadreaktywnością błony śluzowej nosa eozynofile mogą być obecne nawet po 8-10 tygodniach od momentu wystąpienia infekcji. Może to wyjaśniać utrzymywanie się dolegliwości ze strony dróg oddechowych po ustąpieniu zakażenia.
Objawy zapalenia błony śluzowej nosa, kichanie iświąd nosa, wywołane są stymulacją receptorów H1 zakończeń nerwów czuciowych w błonie śluzowej nosa. Rozszerzenie naczyń krwionośnych oraz zwiększenie ich przepuszczalności, wywołane przez histaminę, jest również spowodowane przez pobudzenie receptorów histaminowych H1 znajdujących się w naczyniach krwionośnych. Wydaje się, że pobudzanie przez histaminę gruczołów nie jest indukowane bezpośrednio, lecz raczej przez odruch cholinergiczny. Mimo że histamina jest głównym mediatorem ostrej reakcji alergicznej, to inne mediatory pełnią również ważną rolę w wywoływaniu alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa. Ważną rolę w przebiegu reakcji alergicznej odgrywają cząstki adhezyjne. Napływ komórek zaangażowanych w procesy immunologiczne (granulocyty obojętnochłonne ikwasochłonne, komórki tuczne) do miejsca reakcji alergicznej uzależniony jest od interakcji molekuł adhezyjnych z ich koreceptorami.
Ilustracją tych procesów może być rycina 2:
Ryc. 2. Pospolity przebieg reakcji alergicznej.
Jak widzimy w przebiegu alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa możemy wyróżnić kilka faz:
-powstanie swoistych przeciwciał IgE przeciwko alergenom, na które chory uczula się (faza uczulenia organizmu);
-uwolnienie mediatorów zapalenia i czynników chemotaktycznych z komórek tucznych pod wpływem reakcji alergenu, ze swoistym przeciwciałem klasy IgE związanym z receptorem na komórce tucznej (faza wczesnych objawów klinicznych);
-napływ komórek (kwasochłonne, limfocyty T, zasadochłonne) odpowiedzialnych za dalszy rozwój zapalenia do miejsca reakcji alergicznej (faza późnych objawów klinicznych);
-integracja różnych mediatorów z komórkami zapalnymi i integracja napływających komórek ze środowiskiem narządu, w którym zachodzi reakcja zapalno-alergiczna;
-ustępowanie zmian oraz gojenie – najmniej poznana faza całego procesu (3).
Faza wczesnych objawów klinicznych wydaje się szczególnie interesująca ze względu na możliwość wykorzystania działania leków homeopatycznych, wpływających na zmniejszenie dokuczliwych objawów upacjentów, o czym piszę w dalszym ciągu artykułu.
Alergiczny nieżyt nosa występuje w postaci nieżytu przewlekłego, z objawami utrzymującymi się w ciągu całego roku, lub sezonowego kataru siennego, najczęściej pojawiającego się w okresie pylenia drzew i traw. Czas występowania objawów ściśle wiąże się zterminem kwitnienia roślin, na które pacjent jest uczulony. Czynnikami uczulającymi są nie tylko alergeny wziewne, ale i inne, np. pokarmowe. Alergiczny nieżyt nosa występuje zarówno u niemowląt, jak i u dzieci starszych. Towarzyszy astmie u 50-70% pacjentów, ajego występowanie w populacji ogólnej ocenia się na 5 do 15%. Nieżyt pyłkowy nosa – katar sienny – ujawnia się pomiędzy 7-14 roku życia.
Objawy nieżytu alergicznego nosa zależą od jego postaci. W przypadkach ostrych, zależnych od sezonowego działania alergenu, objawy pojawiają się nagle – w postaci zatkania nosa, wodnistego wycieku, kichania, bólów głowy, niekiedy wysokiej ciepłoty. Objawom tym towarzyszyć może zapalenie spojówek, swędzenie skóry, kaszel. W innych postaciach objawy mogą powstawać mniej nagle, przy czym niedrożność nosa i wyciek mogą się okresowo nasilać lub utrzymywać jednostajnie przez dłuższy czas. Objawom tym towarzyszyć może upośledzenie słuchu spowodowane obrzękiem ujść gardłowych trąbek Eustachiusza oraz niekiedy objawy ze strony zatok przynosowych.
W badaniu przedmiotowym, wziernikowanie jam nosowych wykazuje zazwyczaj błonę śluzową bladoróżową lub bladosinawą, obrzękniętą, wodnistą, błyszczącą, pokrytą przezroczystą wydzieliną śluzową. Niekiedy u dzieci starszych w okresie pokwitania stwierdzić można polipy, aczkolwiek obecność ich jest rzadsza niż u dorosłych. Zdjęcia rtg zatok przynosowych udzieci z alergicznym nieżytem błony śluzowej nosa przedstawiają różnorodny obraz. Występuje różnej intensywności zacienienie zatok, całkowite lub częściowe, lub też obwodowe, okrężne. Niekiedy można też stwierdzić na zdjęciu płyn lub cień odpowiadający tworom polipowatym, lub ropie.
Schematyczne ujęcie nieżytów nosa ilustruje tabela 2.
Tabela 2. Diagnostyka różnicowa nieżytu nosa (wg Ghory) (5).
Sezonowy alergiczny nieżyt nosaCałoroczny nieżyt nosaNaczynioruchowy nieżyt nosaZakaźny nieżyt nosa
Osobniczy wywiad alergologiczny++--
Rodzinny wywiad alergologiczny++--
Występowanie objawówSezonoweCałoroczneCałoroczneSporadyczne
Gorączka----
Błona śluzowa nosaBlada, obrzękniętaObraz różnorodnyRóżowa, obrzękniętaCzerwona, obrzęknięta
Wyciek z nosaWodnisty, obfityŚluzowyNiewielki, wodnisty lub śluzowyRopny z wydzieliną żółtą lub zieloną
Świąd nosa++--
Objawy oczne+?--
Czynniki przyczynoweAlergeny wziewneAlergeny wziewne lub pokarmoweCzynniki drażniąceBakterie, wirusy
Testy skórne i RAST++--
Reakcja na:
- leki antyhistaminowe
- leki obkurczające naczynia
- korykosteroidy
- immunoterapię

- dobra
- dość dobra
- bardzo dobra
- dobra

- dość dobra
- ograniczona
- bardzo dobra
- dość dobra
- ograniczona
- dość dobra, ale powtarzanie leku staje się konieczne
- ograniczona
- żadna

- ograniczona
- ograniczona
- żadna
- żadna
Standardy leczenia
Leczenie alergicznego nieżytu nosa powinno się rozpocząć od usunięcia wszelkich nieprawidłowości wjamach nosowych. W przypadku istnienia skrzywienia listwy lub kolców przegrody powinno się usunąć operacyjnie te zmiany, jeśli upośledzają drożność nosa. Również w przypadkach polipów lub przerostów powodujących upośledzenie drożności nosa, usunięcie tych zmian jest konieczne (6). Leczenie to obejmuje również zmniejszenie objętości małżowin nosowych, usunięcie chorobowo zmienionych tkanek oraz przerwanie parasympatycznego unerwienia błony śluzowej nosa. Celem takiego leczenia jest przede wszystkim zmniejszenie objawów wtórnych takich jak: przedłużająca się niedrożność i wyciek z nosa, ból twarzy i głowy, osłabienie węchu (3).
Leczenie ogólne jest zasadniczym leczeniem nieżytów alergicznych nosa. Podstawą leczenia jest wyłączenie z otoczenia lub z pokarmów alergenów, o ile uda się stwierdzić przyczynowe ich działanie. W przypadkach znalezienia działającego alergenu konieczne jest, obok wyeliminowania go, odczulanie swoiste jako metoda leczenia przyczynowego. Jednak leczenie objawowe, mające na celu zmniejszenie dolegliwości występujących u chorych na alergiczne zapalenia błony śluzowej nosa, odgrywa nadal znaczącą rolę. Stosowane są doustne leki przeciwhistaminowe nowej generacji o bardzo wybiórczym działaniu. Kromony stają się obecnie lekami przeciwalergicznymi. Popularne są również miejscowe preparaty kortykosteroidowe. Ostatnie badania wykazały, że kortykosteroidy działają nie tylko na późną fazę reakcji atopowej, ale również na jej wczesną fazę, co stawia je w grupie leków powodujących szybkie ustępowanie objawów nosowych. Długotrwałe stosowanie kropli obkurczających błonę śluzową nosa wywołuje zjawisko ponownego jej obrzęku (rebound). Mechanizm powstawania tego zjawiska jest najczęściej tłumaczony zmniejszeniem liczby receptorów podczas długotrwałego ich pobudzania. Z tego powodu należy ograniczyć stosowanie tego typu leków do pięciu dni (3). Moim zdaniem należałoby również wspomnieć o tym, że zastosowanie leków miejscowo obkurczających naczynia włosowate błony śluzowej nosa w miejscu ich połączeń tętniczo-żylnych, uniemożliwiając swobodny przepływ krwi, powoduje przepełnienie i tym samym rozszerzenie siatki naczyń włosowatych błony śluzowej powyżej przewodów nosowych zewnętrznych. Prowadzi to do zmian obrzękowych w obrębie chociażby zatok powodując objawowy obrzęk i wzmożony wysięk. Inaczej ujmując zachodzi zjawisko tamy. Nadużywanie kropli do nosa wynika z chęci uzyskania dobrej drożności nosa przez chorych, u których zaburzenie to jest głównym bardzo często dokuczliwym objawem. Łatwość uzyskiwania kropli do nosa powoduje często stosowanie ich poza kontrolą lekarza. Wprzypadku dołączenia się procesu ropnego konieczna jest antybiotykoterapia, jednak długotrwała antybiotykoterapia ogólna – najczęściej stosowana wleczeniu zakażeń górnych dróg oddechowych – powoduje dodatkowo niekorzystny wpływ na układ odpornościowy, co prowadzi do przedłużenia się procesu zapalnego, lub przechodzenia w proces przewlekły.
Poświęćmy jeszcze chwilę uwagi diagnostyce różnicowej alergicznego i niealergicznego nieżytu błony śluzowej nosa z punktu widzenia klinicznego.
Zgodnie z podziałem nieżytów zaproponowanym wRaporcie Międzynarodowych Ustaleń Dotyczących Diagnostyki i Leczenia Nieżytów Nosa, nieżyty: eozynofilowy, idiopatyczny i polekowy należą do trzeciej grupy nieżytów, określanych jako „inne”. Termin ten określa zmiany patologiczne błony śluzowej nosa nie związane z uczuleniem, zakażeniem, zmianami strukturalnymi lub innymi chorobami układowymi. Kwalifikacja jednostek chorobowych tej grupy nieżytów opiera się więc na wykluczeniu innych przyczyn (7).
Podział tej grupy ilustruje tabela 3.
Tabela 3. Podział „innych” nieżytów nosa (gr. III wg Raportu z 1994 r.) (7).
W tym miejscu pragnę szczególną uwagę zwrócić na problem polekowego nieżytu nosa należącego do drugiej grupy nieżytów „innych”. U niektórych pacjentów pod wpływem miejscowego lub ogólnego stosowania leków dochodzi do określonych zmian czynnościowych i morfologicznych w błonie śluzowej nosa. Wpływ na drożność przewodów nosowych mogą mieć następujące leki podawane ogólnie: rezerpina, guantedyna, fentolamina, metyldopa, inhibitory konwertazy angiotensyny, antagoniści alfa adrenergicznych receptorów, doustne leki obkurczające błonę śluzową nosa (np. pseudoefedryna), środki antykoncepcyjne, czy też dospojówkowo stosowane beta-blokery.
W pojęciu potocznym nieżyt polekowy występuje w przebiegu długotrwałego stosowania kropli do nosa. W konsekwencji dochodzi do przewlekłej niedrożności przewodów nosowych ze zmniejszoną wrażliwością na miejscowo stosowany preparat. Dalsze podawanie kropli może spowodować nasilenie obrzęku błony śluzowej nosa i wydzielania – rebound phenomen. U podstaw patofizjologii tego schorzenia leżą zaburzenia układu współczulnego błony śluzowej nosa, spowodowane długotrwałym działaniem α1 i α2 agonistów, obecnych zawsze w kroplach do nosa, oraz uszkodzenia nabłonka spowodowane środkami konwencjonalnymi zawartymi w kroplach. Długotrwała ekspozycja błony śluzowej na te związki może spowodować uszkodzenie synapsy adrenergicznej, np. przez pobudzenie receptorów presynaptycznych α2 z zahamowaniem wydzielania endogennej noradrenaliny (NA), czy też – wprzypadku działania ksylometazoliny – zablokowanie wchłaniania NA (NA-reuptake) z następowym wypłukaniem jej na obwód. Leczenie polega na odstawieniu (lub zmianie) leków ogólnie działających i całkowitym przerwaniu podawania kropli do nosa. W tych przypadkach wskazane jest miejscowe podawanie kortykosteroidów (ewentualnie z roztworem soli fizjologicznej) oraz leków przeciwhistaminowych (7).
Leczenie komplementarne
Ze względu na ważną rolę obronną i ochronną, jaką spełnia błona śluzowa nosa dla układu oddechowego, należy traktować ją ze szczególną uwagą i ostrożnością. Biorąc pod uwagę wrażliwość organizmu na substancje farmakologicznie czynne, powinniśmy być ostrożni przy podawaniu wielu leków konwencjonalnych. Formą leczenia komplementarnego alergicznego nieżytu nosa może być zastosowanie leków homeopatycznych. Lekarz ma do wyboru wiele leków homeopatycznych i przepisuje leczenie biorąc pod uwagę indywidualny charakter objawów pacjenta.
W leczeniu homeopatycznym, po dokonaniu obserwacji pacjenta, bierze się pod uwagę:
miejscowe objawy reakcji i ich rodzaje, naprowadzające na dobór leku objawowego,
– objawy wyrażające osobistą reaktywność chorego, pozwalające ustalić leki przewlekłego sposobu reagowania,
ewentualne wykrycie – na podstawie wywiadu lub testów alergologicznych – alergenu wywołującego objawy uczulenia, co pozwala na podanie leku etiologicznego.
Zgodnie z ustaleniami klinicznymi, będziemy dobierać leki w zależności od tego, czy dominuje:
– kichanie,
– wyciek,
– niedrożność nosa.
Często spotyka się przemieszanie tych różnych objawów, co uzasadnia naprzemienne podawanie wielu leków.
Najczęściej stosowane leki objawowe
Podajemy je zwykle 3 razy dziennie po 5 granulek.
Gdy dominuje kichanie:
Nux vomica 9 CH. Spastyczne kichanie salwami pojawia się rano po przebudzeniu (po którym występuje obfity katar, nie podrażniający, wodnisty w ciągu dnia), przy zmianach temperatury i pod wpływem niektórych aromatycznych zapachów. Niekiedy występuje zapalenie spojówek, mruganie powiekami, światłowstręt nasilający się rano. Pogorszenie objawów w ciepłym pomieszczeniu, poprawa na świeżym powietrzu. Lek jest szczególnie zalecany w katarach rozwijających się na tle wzmożonego napięcia nerwowego.
Sabadilla 9 CH. Spastycznemu kichaniu towarzyszy obfity wyciek z nosa, a na podniebieniu miękkim widoczne są malutkie, swędzące grudki, które pacjent pociera językiem, by złagodzić swędzenie. Zimno nasila katar. Kichanie salwami i obfite łzawienie. Pogorszenie w chłodnym otoczeniu, nadwrażliwość na zapach kwiatów, owoców i czosnku. Katar sienny powikłany jest niekiedy wystąpieniem astmy oskrzelowej (8, 9).
Arundo donax 9 CH. Spastycznemu kichaniu towarzyszy obfity wyciek z nosa oraz swędzenie skrzydełek nosa, podniebienia miękkiego i przewodów słuchowych (8).
Gdy dominuje wyciek z nosa:
Allium cepa 15 CH. Lek odpowiedni w przypadkach silnego kichania z obfitym, wodnistym wyciekiem podrażniającym skórę nozdrzy, z jednoczesnym pieczeniem oczu, któremu towarzyszy łzawienie nie powodujące podrażnienia; objawy wskazują na umiarkowany stan zapalny. Stan ulega poprawie pod wpływem chłodnego, świeżego powietrza (8, 9, 10).
Arsenicum album 9 CH. Stan zapalny jest dużo wyraźniejszy niż w przypadku Allium cepa. Występuje przekrwienie spojówek, obrzęk powiek, silny światłowstręt, podrażniające łzawienie. Spastyczny nieżyt nosa może zostać powikłany astmą oskrzelową. Przekrwienie błony śluzowej nosa podrażnionej palącym wyciekiem (8, 9, 10).
Kalium iodatum 9 CH. Wyciek z nosa jest płynny, wodnisty, podrażniający i bardzo obfity; towarzyszy mu łzawienie, pieczenie oczu i obrzęk powiek. Pojawia się bolesny ucisk u nasady nosa. Pogorszenie w ciepłym pomieszczeniu (8, 9, 10).
Euphrasia 9 CH. Objawy są zdominowane przez obfite łzawienie podrażniające spojówki i powieki. Rzęsy mogą być zlepione po obudzeniu. Występuje również wyciek z nosa, wodnisty i nie powodujący podrażnienia. Pogorszenie objawów na świeżym powietrzu i w ciepłym pomieszczeniu, a poprawa w ciemności (8, 9, 10).
Dulcamara 9 CH. Lek wskazany przy nieżycie będącym następstwem niedrożności nosa po przebywaniu w zimnej wilgoci (na przykład poranna mgła i rosa jesienią). Katar jest obfity nie podrażniający, możliwe wystąpienie zapalenia spojówek z zapaleniem powiek i obfitych żółtawych łzawień (8, 9, 10).
Badiaga 9 CH. Lek odpowiedni w przypadku obfitego, wodnistego wycieku, któremu towarzyszy spastyczny kaszel, a po nim występuje kichanie. Pogorszenie po południu i na zimnie, poprawa pod wpływem ciepła i nocą (8, 9).
Pulsatilla 9 CH. Lek podawany w nieżytach objawiających się płynnym, nie podrażniającym katarem wciągu dnia i niedrożnością nosa w nocy. Objawy nasilają się w cieple i słabną na świeżym powietrzu. Błona śluzowa nosa ma liliowe zabarwienie. Utrata smaku i powonienia (8, 9, 10).
Lachesis 9 CH. Lek wskazany w przypadkach płynnego wycieku z gwałtownym kichaniem, gdy dominują objawy przekrwienia błon śluzowych nosa. Chwilami katar ustaje i pojawiają się wtedy bóle głowy promieniujące do nosa, albo niekiedy zaostrzenia astmy oskrzelowej. Objawy te ustępują przy ponownym pojawieniu się wycieku. Nieżyt nasila się po przebudzeniu i podczas przebywania na słońcu. Stan może pogorszyć się w okresie przedmiesiączkowym; objawy mogą wystąpić w czasie menopauzy. Lek ten często jest stosowany wokresach zwiększonej drażliwości (8).
Gdy dominuje niedrożność nosa:
Apis mellifica 15 CH. Niedrożność nosa jest związana z dużym, bladoróżowym obrzękiem błony śluzowej i przerośniętymi małżowinami. Wyciek nie jest obfity; czasami daje się zauważyć obrzęk powiek lub obrzęk spojówek bez ich zaczerwienienia (8).
Sanguinaria canadensis 9 CH. Niedrożności towarzyszy przekrwienie błony śluzowej nosa i uczucie pieczenia. Często występują przy tym objawy naczynioruchowego przekrwienia twarzy (8).
Phleum pratenese 9 CH. Lek odpowiedni w przypadku nieżytu nosa z obrzękiem błony śluzowej i podrażnieniem oczu, bez wielkiego wycieku (8).
Sticta pulmonaria 9 CH. Niedrożność nosa z towarzyszącym uczuciem suchości błony śluzowej i ciągłą bezskuteczną chęcią wycierania nosa. Ból przy nasadzie nosa (tak jak przy ucisku ciasnych okularów). Ustępowanie objawów wraz z wystąpieniem kataru, nawrót objawów po jego ustąpieniu (9, 10).
Przypomnijmy sposób dawkowania homeopatycznych leków objawowych.
Leki objawowe najczęściej stosuje się w rozcieńczeniach 9 lub 15 CH, po pięć granulek w okresie zaostrzeń. Im bardziej nasilone są objawy, tym częściej należy podawać lek, zwiększając odstępy pomiędzy kolejnymi dawkami w miarę poprawy stanu klinicznego.
W leczeniu alergicznego nieżytu błony śluzowej nosa, w celu uzyskania długotrwałego efektu terapeutycznego, oprócz leków objawowych stosuje się także leki przewlekłego sposobu reagowania.
Najczęściej stosowane leki przewlekłego sposobu reagowania
Sulfur, Sulfur iodatum, Natrum muhaticum, Arsenicum album, Arsenicum iodatum, Psorinum, Aviaire, Thuya occidentalis, Natrum sulfuricum, Sillicea iMedorrhinum.
Leki przewlekłego sposobu reagowania należy podawać w 9,15 lub 30 CH, od pięciu granulek dziennie do jednej dawki tygodniowo. Wyjątek stanowi Aviaire, podawany tylko raz lub dwa razy w miesiącu.
Leki etiologiczne
Gdy zostanie rozpoznany alergen wywołujący udanego pacjenta katar sienny, można użyć go także wrozcieńczeniu homeopatycznym jako uzupełnienie klasycznego odczulania.
Leki etiologiczne można podawać według dwóch sposobów:
– zapobiegawczo, w codziennych lub cotygodniowych dawkach podczas pełnego leczenia,
– leczniczo, naprzemiennie z lekiem objawowym.
W przypadku kataru siennego wywołanego pyłkami kwiatowymi, lekiem etiologicznym jest Pollens, preparat sporządzony z pyłków, którego skuteczność działania została udowodniona w próbach z placebo (8).
Dysponujemy również dwoma lekami przepisywanymi w zależności od mechanizmów fizjopatologicznych wywołujących katar sienny, Poumon histamine iHistaminum – do wyboru w dolegliwościach wywołanych uwalnianiem się histaminy.
Dr Jean Saint-Laudy prowadzący od kilkunastu lat badania nad działaniem farmakologicznym wysokich rozcieńczeń histaminy opublikował na łamach Inflamationn Research artykuł prezentujący wyniki swoich prac. Badania potwierdzają hamujący efekt biologiczny wysokich rozcieńczeń histaminy na uprzednio aktywizowane bazofile ludzkie swoistymi przeciwciałami IgE. Badania te były przeprowadzone z użyciem najnowszych technik, co całkowicie wyklucza element subiektywizmu przy dokonywaniu ich oceny.
Nieżyt nosa pojawiający się acyklicznie wymaga zastosowania leków przewlekłego sposobu reagowania podawanych codziennie, z wprowadzaniem przerw po uzyskaniu poprawy. Leczenie przerywa się po ustąpieniu objawów.
Nieżyty występujące cyklicznie wymagają podawania leków przewlekłego sposobu reagowania na kilka miesięcy przed pojawieniem się dolegliwości. Są one stosowane również w okresie zaostrzeń, ale wówczas uzupełnia się je podawaniem leków objawowych. Wraz z ustępowaniem objawów chorobowych należy stopniowo zmniejszać ilość przyjmowanych leków objawowych, pozostając przy leczeniu głębokim. Gdy stwierdzi się brak objawów chorobowych w ciągu jednego czy dwóch zwyczajowych okresów napadów, należy leczenie przerwać (8).
Chciałbym przytoczyć schematy podawania homeopatycznych leków etiologicznych, które z powodzeniem proponuję swoim pacjentom.
Poumon histamine, lek podawany w przypadku pyłkowicy (katar sienny). W stanach ostrych możemy zastosować rozcieńczenie 9 CH, 2-3 razy dziennie po 5 granulek, w zależności od nasilenia objawów. W stanach przewlekłych podamy ten lek w rozcieńczeniu 15 CH, raz dziennie 5 granulek.
Histaminum możemy zastosować jak wyżej, gdyż jedynym kryterium wyboru jest sprawdzenie skuteczności tych leków w praktyce, w konkretnym przypadku klinicznym. Z obserwacji wynika, iż jedni pacjenci lepiej reagują na Poumon histamine, inni na Histaminum.
Pollens możemy podawać wraz z Poumon histamine. W przypadku uczuleń na pyłki lek ten skuteczny jest w stanie ostrym w rozcieńczeniach 5-9 CH, 5 granulek, 2-3 razy dziennie, a w stanach przewlekłych podamy lek w 30 CH, raz dziennie 5 granulek.
W przypadku kataru siennego, podawanie przez dłuższy czas leków Pollens i Histaminum, raz dziennie w rozcieńczeniu 30 CH, można zalecić w okresie 6 tygodni poprzedzających okres pylenia (wystąpienia konkretnego czynnika, na który nasz pacjent jest uczulony) lub okresowo, między zaostrzeniami w postaci przewlekłego alergicznego nieżytu błony śluzowej nosa.
Chciałabym także wspomnieć o preparacie złożonym o nazwie Homeoptic w postaci kropli do oczu, który zawiera w swoim składzie między innymi Euphrasia i Allium cepa, i może być zastosowany z powodzeniem miejscowo w przypadku objawów spojówkowych towarzyszących alergicznemu zapaleniu błony śluzowej nosa.
Stosując leki homeopatyczne u swoich pacjentów mam przekonanie, że preparaty te aktywują proces leczenia za pomocą naturalnych sił organizmu i prowadzą jednocześnie do szybkiego uśmierzenia dolegliwości.
Piśmiennictwo
1. Jurkiewicz D.: Alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa. w: Problemy laryngologiczne w codziennej praktyce, publ. nauk. Firmy SERVIER POLSKA rok 1998. 2. Salomon, Berg, Martin, Villee: Biologia (ryc. 43-15), MULTICO Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1996. 3. Górnicki B., Dębiec B.: Vademecum pediatrii. PZWL, Warszawa 1990. 4. Kmita S.: Otolaryngologia dziecięca. PZWL, Warszawa 1967. 5. Mikulewicz W.: Uwagi na temat „innych” nieżytów nosa. w: Problemy laryngologiczne w codziennej praktyce, publ. nauk. Firmy SERVIER Polska rok 1999. 6. Jouanny J. et al.: Leczenie homeopatyczne. Choroby przewlekłe. tom II, Daimonion, Lublin 1995. 7.Poncet J-E.: Homeopatia w pediatrii. Editions Boiron, (Daimonion), Lublin 1997. 8. Bujak T.: „Terapia homeopatyczna”, Bittner (AKME) Łódź 1995.
Literatura uzupełniająca
Pietrysiak A.: Nieżyty nosa u kobiet w ciąży. w: Problemy laryngologiczne w codziennej praktyce, publ. nauk. Firmy SERVIER POLSKA rok 2001.
Bolesław Samoliński „Miejsce, w którym dochodzi do zakażenia – rola błony śluzowej dróg oddechowych” w Problemy laryngologiczne w codziennej praktyce, publ. nauk. Firmy SERVIER POLSKA rok 2000.
Paczwa P.: Humoralne i nerwowe mechanizmy zapalenia w obrębie dróg oddechowych. w: Problemy laryngologiczne w codziennej praktyce, publ. nauk. Firmy SERVIER POLSKA rok 1998.
Falala G., Florin M-P.: Vademecum Homeopatii. Editions Boiron, 1998.
Medycyna Rodzinna 2/2003
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna