Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Medycyna Rodzinna 4/2018, s. 315-321 | DOI: 10.25121/MR.2018.21.4.315
Piotr Kaleta, Marta Palacz-Wróbel, Łukasz Chajec
Częstość występowania robaczyc u dzieci w wieku przedszkolnym ? określenie czynników predysponujących
The prevalence of helminthiasis in pre-school children ? determination of predisposing factors
Śląska Wyższa Szkoła Medyczna w Katowicach
Summary
Introduction. Parasitic diseases are common and pose threats to the health and lives of people around the world. Globally improving sanitary conditions also do not provide a sufficient method of preventing the parasitic infections that trigger them. Statistical data show a huge rate of parasitism in the world and a very large share of parasitic diseases in the number of deaths. Worms among pre-school children are quite common to a certain extent, and factors that favor them ? if properly identified, can be significantly reduced. This paper presents the frequency of occurrence of worms in this age range compared to statistical data and a list of factors predisposing the occurrence of these diseases.
Aim. The aim of the study was to assess the frequency and predisposing factors for the occurrence of helminthia among children in pre-school age in Poland.
Material and methods. An original questionnaire was used to conduct the research.
Results. The frequency of occurrence of worms reaches about 10% of confirmed infections. The most common prevalence among children is oatosis. The most important factors predisposing to parasitic worms infection are: inadequate personal hygiene, inadequate food hygiene and its preparation, the impact of places with higher risk of infection (sandpits, playgrounds, kindergartens, nurseries, orphanages). Invasions, when the massiveness of parasite invasions is not large enough, often goes asymptomatically ? that is why the parent's perceptiveness and knowledge about the basic symptoms of the most common worms play a key role.
The level of parents’ knowledge and awareness of the risk of being infected with parasitic worms is high. Most of the parents surveyed correctly diagnosed symptoms performed tests for the presence of parasites in the body of their children.
Conclusions. Elimination of predisposing factors significantly minimizes the occurrence of helminthiasis.
Key words: parasitism, invasion, non-specific symptoms, Th1 and Th2 helper cells, elimination
Wstęp
Pasożytnictwo to szeroko rozpowszechniona w przyrodzie antagonistyczna interakcja dwóch różnogatunkowych organizmów żywych, z których jeden ponosi straty (żywiciel), a drugi korzyści (pasożyt). Obecność pasożytów w ciele żywiciela może być przyczyną wielu problemów zdrowotnych, które doprowadzają w konsekwencji do rozwoju licznych chorób pasożytniczych, zwanych również parazytozami (1). Poszczególne parazytozy mogą w znacznym stopniu różnić się czasem ich trwania oraz występowaniem objawów chorobowych ? niektóre mogą zakończyć się samowyleczeniem, a inne przyjąć formę przewlekłą. Często, jeśli inwazja nie przebiega w sposób masowy, choroba może mieć praktycznie przebieg bezobjawowy. Na podstawie szybkości wystąpienia objawów wyróżnić możemy parazytozy pierwotne oraz wtórne. Te pierwsze objawiają się wystąpieniem objawów chorobowych tuż po inwazji, natomiast drugie dopiero po pewnym czasie od wniknięcia pasożyta do organizmu żywiciela, wtedy kiedy następuje zaburzenie homeostazy wskutek aktywności danego pasożyta (1-4). Choroby te pomimo zebranej już ogromnej wiedzy na ich temat oraz odkrycia licznych sposobów ich zwalczania są powszechne i nadal stanowią zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi na całym świecie. Poprawiające się globalnie warunki sanitarne nie stanowią dostatecznych metod prewencji inwazji pasożytniczych, a tym samym chorób, które je wywołują. Dane statystyczne wskazują na ogromny współczynnik zarażeń pasożytami na świecie oraz bardzo duży udział chorób pasożytniczych w ilości zgonów (2, 3).
Statystyki Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) podają, iż pasożytami w ostatnich latach mogło zarazić się ponad 4,5 mld ludzi na świecie, w Europie jest to co trzecia osoba, a w USA 85-95% społeczeństwa (5). Jednak na terenach, na których pewne gatunki pasożytów występują endemicznie, zaobserwowano pewną zależność pomiędzy występowaniem robaczyc a alergiami. Zależność ta wykazuje mniejszą ilość zaburzeń na tle alergicznym w środowiskach, gdzie liczba zakażeń jest bardzo wysoka (4, 6).
Jednym z typów chorób pasożytniczych są robaczyce wywoływane m.in. przez pasożyty z grupy płazińców (Platyhelminthes) i nicieni (Nematoda) (2, 3). Istotną cechą inwazji robakami jest silne indukowanie przez nie odpowiedzi immunologicznej organizmu, dlatego inwazja tymi pasożytami może powodować także rozwój procesów immunopatologicznych, które same w sobie są o wiele groźniejsze dla organizmu żywiciela niż obecność pasożyta w jego ciele. Powodem tego jest w dużej mierze obecność wielu stadiów rozwojowych pasożyta oraz zasiedlenie różnych narządów i tkanek żywiciela jednocześnie. Pomimo liczności gatunków robaków mogących pasożytować na człowieku i różnic biologicznych pomiędzy nimi zakażeniom bardzo często towarzyszą objawy nadwrażliwości. Taką odpowiedź organizmu żywiciela charakteryzuje wielokrotnie przekraczający normę poziom przeciwciał IgE, których tylko część będzie swoista dla antygenów robaka (6). W prawidłowych warunkach reakcje układu immunologicznego chronią organizm przed pasożytami, jednak jeśli reakcja jest zbyt nasilona lub źle skierowana, może prowadzić do rozwoju dalszej patologii prowadzącej do uszkodzenia tkanek żywiciela. Reakcja swoista zachodzi, gdy układ odpornościowy rozpozna antygen pasożyta, eliminując go selektywnie za pomocą przeciwciał lub komórek. Gdy zachodzi ponowny kontakt z tym samym antygenem, reakcja jest bardzo szybka. Reakcje organizmu żywiciela różnią się w zależności od typu robaka, którym jest zarażony ? w przypadku inwazji nicieniami nasilone będą te o charakterze alergicznym, natomiast w przypadku inwazji płazińcami odpowiedź będzie komórkowa. Zarówno reakcje obronne, jak i patologiczne przeplatają się i nachodzą na siebie, przez co choroba może objawiać się nasileniem dolegliwości z jednej lub drugiej strony. Odpowiedź immunologiczna organizmu żywiciela ulega ciągłej modyfikacji ze względu na to, że kolejne stadia rozwojowe pasożyta mają inne antygeny (7). Zarażenie pasożytem powoduje eskalację zmian zarówno metabolicznych, jak i immunologicznych, co kształtuje i modyfikuje bezustannie reakcję obronną, podczas której aktywowane są limfocyty pomocnicze T typu Th1 i Th2 ? wydzielające odpowiednie cytokiny determinujące typ odpowiedzi immunologicznej. W zależności od typu robaka powodującego robaczycę równowaga zostaje przesunięta w stronę Th1 ? indukując odpowiedź typową dla infekcji wirusowych ? lub Th2 występującą przy chorobach atopowych (6).
Cel pracy
Celem pracy była ocena częstotliwości i czynników predysponujących do występowania robaczyc wśród dzieci w wieku przedszkolnym w Polsce. Oceniano m.in. czynniki zewnętrzne, takie jak: codzienne nawyki, dbałość o higienę osobistą oraz higienę spożywanych pokarmów. W pracy przeprowadzono także ewaluację postępowania rodziców, kontroli nad tym, jak postępują ich dzieci oraz swoistości objawów chorobowych, aby określić czynniki predysponujące do zarażenia się robaczycą. Robaczyce wśród dzieci w wieku przedszkolnym są w pewnym sensie dosyć powszechne, a czynniki, które ich występowaniu sprzyjają ? jeśli zostaną właściwie zidentyfikowane ? mogą ulec znacznej redukcji.
Materiał i metody
Badanie przeprowadzono w okresie od lutego do maja 2018 roku, a grupę badawczą stanowili rodzice/opiekunowie dzieci w wieku przedszkolnym. W pracy zastosowano metodę sondażu diagnostycznego z wykorzystaniem autorskiego kwestionariusza ankiety. Ankieta składała się z 43 pytań i została przeprowadzona drogą elektroniczną. Respondenci wypełniali ankietę samodzielnie, po przeczytaniu krótkiej instrukcji, będącej jej integralną częścią. Łącznie uzyskano 85 wyników, jednak 5 z nich odrzucono ze względu na niezgodny z założeniami pracy wiek dzieci, których dotyczyły odpowiedzi, co daje łącznie 80 wyników.
Wyniki i dyskusja
Łączna ilość 80 wyników oraz równomiernie rozłożony wiek dzieci uwzględnionych w ankiecie pozwalają skutecznie dokonać porównania z danymi statystycznymi lub literaturą dotyczącą czynników sprzyjających występowaniu chorób wywoływanych przez robaki pasożytnicze.
Wśród wszystkich zgłoszonych przez rodziców przypadków zarażenia robaczycą, którą przechodziły ich dzieci, jedynym potwierdzonym była owsica. Zapytani o podejrzewane miejsce zarażenia, rodzice podają: w 4 przypadkach przedszkole, do którego uczęszcza ich dziecko, w 3 przypadkach nie potrafią precyzyjnie wskazać miejsca z pewnością, iż to byłoby faktyczne miejsce zarażenia oraz w 1 przypadku piaskownicę, w której bawi się ich dziecko (tab. 1).
Tab. 1. Rodzaj pasożyta oraz potencjalne okoliczności inwazji
Rodzaj pasożytaMiejsce zarażeniaIlość
OwsikiPiaskownica1
Przedszkole4
Ciężko powiedzieć3
Osoby podejrzewające, że ich dziecko mogło być kiedykolwiek zarażone pasożytami, jako główne objawy podają: występowania bóli brzucha po spożyciu posiłków, częste drapanie okolic odbytu przez ich dzieci, zanik apetytu, niespokojny sen oraz budzenie się z płaczem nocą, zmiany w zachowaniu ? głównie niewystępujące wcześniej nagminne domaganie się słodyczy oraz bardzo szybkie męczenie się podczas zabawy (tab. 2).
Tab. 2. Rodzaje dolegliwości wzbudzających u rodziców podejrzenie zarażenia pasożytami przez ich dzieci
DolegliwośćLiczba przypadków
Bóle brzucha7
Swędzenie/drapanie okolic odbytu6
Brak apetytu2
Niespokojny sen2
Nagłe nagminne domaganie się słodyczy1
Zmęczenie1
W ankiecie spytano rodziców o to, czy posiadają wiedzę na temat innych dzieci, z którymi przebywają każdego dnia ich dzieci np. w przedszkolu, na placu zabaw, w piaskownicy itp., a które by były zakażone pasożytami. Z całej badanej grupy 1/4 ankietowanych odpowiedziała, że wie o takich przypadkach, pozostałe 3/4 nie słyszało o tym, by inne dzieci, z którymi spędza czas ich potomstwo, kiedykolwiek były zarażone pasożytami (ryc. 1).
Ryc. 1. Czy posiadasz wiedzę na temat innych dzieci, z którymi przebywa na co dzień Twoje dziecko (przedszkole, place zabaw, piaskownica itp.), które byłyby zakażone pasożytami?
Styl życia każdego człowieka, w tym przede wszystkim higiena osobista, spożywane pokarmy, a także czynniki zewnętrzne zawsze stanowiły największy współczynnik ryzyka zakażeń pasożytniczych. Czynności takie jak mycie rąk po zabawach w miejscach publicznych, do których zaliczamy m.in. place zabaw czy piaskownice, oraz odpowiednie przygotowywanie żywności przed spożyciem (zarówno surowej, jak i tej, która jest poddawana obróbce termicznej) mogą zminimalizować znacząco ryzyko takiej inwazji. Jak podaje WHO, dzieci w wieku przedszkolnym są jedną z najbardziej zagrożonych taką inwazją grup (12). Aby przeanalizować częstość występowania robaczyc u dzieci w wieku przedszkolnym oraz zbadać wpływ czynników predysponujących przeprowadzono ankietę weryfikującą: sposób wychowywania dzieci przez rodziców, wpływ otoczenia, obecność zwierząt domowych, zagrożenia wynikające ze styczności z miejscami szczególnie zwiększającymi ryzyko inwazji pasożytniczej. Z uwagi na fakt, iż badano w ankietach dzieci w wieku przedszkolnym, wiek dziecka nie stanowi zbyt wielkiej różnicy. W każdym przypadku to od metod wychowawczych rodzica przede wszystkim zależy, jak bardzo zagrożenia są minimalizowane.
Na 80 ankietowanych rodziców tylko 7 z nich zadeklarowało, iż ich dzieci były kiedykolwiek w przeszłości zarażone pasożytami, co w obliczu statystyk nie stanowi odstępstwa od środkowoeuropejskich norm (13).
W ankiecie 20% rodziców zaobserwowało u swoich dzieci różnego typu zmiany skórne, takie jak: pokrzywki, wysypki, czerwone plamy i zmiany uczuleniowe. Rodzice bardzo często zmiany kwalifikowali jako okresowe problemy skórne. W obrazie klinicznym zakażeń robakami poziom objawów skórnych zależny jest od masywności zarażenia oraz czasu, który od niego upłynął, a wiele z nich może wyglądać właśnie jak typowa wysypka alergiczna, swędzące lub bolesne czerwone plamy skórne czy zapalenia mieszków włosowych (9). Zmiany skórne same w sobie poza innymi objawami nie są sygnałem do podjęcia działań w kierunku wykrycia choroby pasożytniczej nawet dla lekarza, zatem dla rodzica najczęściej są po prostu wysypką czy inną drobną dolegliwością, na której ustąpienie należy zaczekać.
Kolejnym objawem występującym przy zakażeniach pasożytniczych jest zmęczenie. Z wszystkich ankietowanych tylko 9% zgłosiło, że ich dzieci szybko się męczą. Podobnie jak w przypadku objawów skórnych, nasilenie tych dolegliwości zależne jest od masywności inwazji oraz czasu, jaki upłynął od jej nastąpienia. Dodatkowo, objaw ten nie jest typowy przy wszystkich robaczycach ? najczęściej jest obserwowany przy inwazji glistą ludzką (tym częściej, im większa jest masywność inwazji) oraz tasiemczycami, ze względu na fakt dużych deficytów witamin i składników odżywczych zależnych od rozmiaru pasożyta (14). Niewielka ilość odpowiedzi pozytywnych świadczyć może o tym, że wszyscy ankietowani odpowiadający twierdząco na pytanie, czy ich dziecko było kiedyś zarażone pasożytami, wskazywało owsika, w przypadku, których objaw ten nie występuje.
Znacznie więcej, bo aż 24% rodziców, deklarowało, że ich dzieci cierpią na niespokojny sen. Większość z tych przypadków to dzieci, które przechodziły owsicę lub są w trakcie jej leczenia. Typowe dla tej choroby swędzenie w okolicy odbytu nasilające się nocą, zaburzenia snu oraz zgrzytanie zębami często są jedynymi oznakami owsicy ? choroba w wielu przypadkach przebiega niemalże bezobjawowo (10). Dolegliwości w przypadku stwierdzonych w ankiecie robaczyc potwierdziły powszechność tego objawu przy inwazji owsikami.
Objawem typowym dla glistnicy i toksokarozy w postaci trzewnej jest wilgotny kaszel występujący przez cały czas i nasilający się w nocy (5). Z tego powodu zapytano rodziców o jego częstotliwość u dzieci. Najczęściej objaw ten wysuwa się na pierwszy plan tylko przy masywnych zarażeniach i okres jego trwania to pierwsze kilka tygodni z uwagi na pierwsze stadia rozwoju pasożyta w organizmie. Wśród ankietowanych rodziców 19% przyznało, że ich dzieci często kaszlą i w większości przypadków nie towarzyszyła temu żadna wydzielina. Kaszel ten prawdopodobnie nie ma żadnego związku z potencjalną robaczycą, gdyż w żadnym z przypadków nie zadeklarowano innych niepokojących oznak inwazji.
Niemalże połowa, bo 43% rodziców, zgłasza częste przeziębienia u swoich dzieci. Sama częstotliwość przeziębień nie jest czynnikiem wskazującym na obecność pasożytów, ale zdecydowanie zmniejszona odporność sprzyja bezpośrednio zarażeniom. Potwierdziło to badanie ankietowe ? na 7 potwierdzonych przez rodziców przypadków zarażenia aż 5 dzieci często chorowało. Pomimo że tylko niektóre z pasożytów są typowymi pasożytami oportunistycznymi, wszystkie parazytozy dotykają łatwiej osób z obniżoną odpornością (2). Sama odporność w znacznym stopniu może ulec obniżeniu podczas choroby pasożytniczej.
Dzieci uwzględnione w ankiecie rzadko mają problemy ze wzrokiem. Tylko 15% rodziców deklaruje kłopoty z widzeniem swoich pociech. Z robaczyc o przebiegu wzrokowym wyróżnić możemy głównie toksokarozę, ale zagrożenie stanowić też mogą wągrzyca oraz bąblowica, których w przeprowadzonej ankiecie żaden z rodziców nie zadeklarował.

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz innych artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Czapliński B, Kadłubowski R, Kurnatowska A: Zarys parazytologii lekarskiej dla studentów: podręcznik. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1999.
2. Buczek A: Choroby pasożytnicze: epidemiologia, diagnostyka, objawy. Koliber ? Oficyna Wydawnicza Fundacji na Rzecz Zwalczania Kleszczy i Profilaktyki w Chorobach Odkleszczowych, Lublin 2005.
3. Hadas E, Derda M: Pasożyty ? zagrożenie nadal aktualne (Parasites are still dangerous). Probl Hig Epidemiol 2014; 95: 6-13.
4. Bakiri AH, Mingomataj EC: Parasites induced skin allergy: a strategic manipulation of the host immunity. J Clin Med Res 2010; 2(6): 247-255.
5. Nieśpiał A, Panasiuk L: Poziom wiedzy rodziców na temat wybranych chorób pasożytniczych u dzieci w wieku przedszkolnym. Aspekty Zdrowia Chor (Internet) 2017; 2(3); http://wydawnictwo.wsei.eu/index.php/azch/article/view/582 (dostęp z dnia: 19.04.2018).
6. Rutkowska J: Regulacja oddziaływań pasożyt-układ immunologiczny gospodarza na poziomie komórkowym. Now Lek 2007; 76(3): 251-255.
7. Combes C, Pojmańska T, Grabda-Kazubska B: Ekologia i ewolucja pasożytnictwa: długotrwałe wzajemne oddziaływania. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999: 628.
8. Stępień-Rukasz H, Rzymowska J, Kołodziej P, Lorencowicz R: Diagnostyka wybranych inwazji pasożytniczych przewodu pokarmowego człowieka. MedPharm Polska, Wrocław 2017.
9. Hendrich Z: Robaczyce; choroby wywołane przez robaki obłe. Wyd. 1. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1956: 22.
10. Ołdakowska A, Popielska J, Marczyńska M et al.: Wybrane choroby pasożytnicze u dzieci ? rozpoznanie i leczenie. Przew Lek GPs 2004; 6(11): 60-69.
11. Własienko A, Kuchar E: Diagnosis, treatment and prevention of the most common parasitic diseases in children: current problems of the pediatrician and family doctor. Lek POZ 2017; 3(2): 154-160.
12. WHO: Soil-transmitted helminth infections (Internet). WHO; http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs366/en/ (dostęp z dnia: 14.04.2018).
13. Hall A, Hewitt G, Tuffrey V, De Silva N: A review and meta-analysis of the impact of intestinal worms on child growth and nutrition. Matern Child Nutr 2008; 4(1): 118-236.
14. Dziubek Z, Żarnowska-Prymek H: Choroby pasożytnicze człowieka. Wydawnictwa Lekarskie PZWL, Warszawa 1999.
15. CDC ? Toxocariasis (Internet); https://www.cdc.gov/parasites/toxocariasis/ (dostęp z dnia: 15.04.2018).
16. Hayashi S: A model for the evaluation and assessment of the effect of control of the soil-transmitted helminthiasis. APCO, Tokyo, Japan 1980.
17. Korzeniewski K: Intestinal parasitic infestations in children living in Warsaw. Fam Med Prim Care Rev 2016; 2: 132-137.
18. Carrizales K: The Unknown Puppet Masters of the Modern Day American Diet and How to Cut to the Strings: A Look into Parasites and Applied Kinesiology. Stud Theses (Internet). 8 maj 2014; https://fordham.bepress.com/environ_2014/22.
19. Świetlik K: Konsumpcja żywności w Polsce w minionej dekadzie. Uwarunkowania i tendencje. Handel Wewnętrzny 2015; 358(5): 347-363.
20. Peczyńska J, Peczyńska J, Jamiołkowska M et al.: Epidemiologia cukrzycy typu 1 wśród dzieci w wieku 0-14 lat w makroregionie podlaskim w latach 2005-2012. Pediatr Endocrinol Diabetes Metab 2016; 24(1): 14-19.
21. Hedley L, Serafino Wani RL: Helminth infections: diagnosis and treatment (Internet). Pharmaceutical Journal; https://www.pharmaceutical-journal.com/learning/learning-article/helminth-infections-diagnosis-and-treatment/20069529.article (dostęp z dnia: 27.04.2018).
22. Kutty PK: Breastfeeding and risk of parasitic infection-a review. Asian Pac J Trop Biomed 2014; 4(11): 847-858.
otrzymano: 2018-10-04
zaakceptowano do druku: 2018-10-25

Adres do korespondencji:
Marta Palacz-Wróbel
Śląska Wyższa Szkoła Medyczna w Katowicach
ul. Mickiewicza 29, 40-085 Katowice
tel.: +48 606-389-012
m.palacz@poczta.fm

Medycyna Rodzinna 4/2018
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna