Ponad 7000 publikacji medycznych!
Statystyki za 2021 rok:
odsłony: 8 805 378
Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Medycyna Rodzinna 3/2010, s. 36-40
Agnieszka Fiutak**
Odpowiedzialność karna za niepowodzenie w leczeniu
Definicja niepowodzenia w leczeniu
Niepowodzenie w leczeniu jest to nieprzewidziany, niepomyślny wynik leczenia, który nastąpił mimo prawidłowej diagnozy, zastosowanego właściwego leczenia oraz starannej opieki medycznej. Niepowodzenie lecznicze może zdarzyć się w każdym zaburzeniu chorobowym. W praktyce największa częstość niepomyślnych skutków obserwuje się w chorobach o tzw. piorunującym, rozwijającym się skrycie przebiegu, czy też w chorobach z niecharakterystycznymi objawami. Takimi chorobami są: choroby nowotworowe, choroba niedokrwienna serca, nadciśnienie tętnicze czy ostry stan infekcyjny. W chorobach tych, im pacjent zgłosi się do lekarza później, tym zwiększa się ryzyko niepowodzenia, mimo iż lekarz uczynił wszystko co mógł. Wtedy najczęściej pacjenci lub ich rodziny zarzucają lekarzom nieudolność i błędne leczenie. Pacjenci obarczają winą lekarza, że nie zostali wyleczeni. Inne zarzuty dotyczą m.in. przypadków, gdzie nie zastosowano drogich leków lub lekarz nie skierował pacjenta na leczenie do renomowanego ośrodka specjalistycznego w kraju lub zagranicą1. W pewnej części przypadków niepomyślny wynik leczenia może wynikać z nieprawidłowej organizacji placówki leczniczej, a także z powodu innych niedających się zdefiniować przyczyn.
Do zawodowego ryzyka lekarza należy ewentualność niepowodzenia, mimo jego całkowicie prawidłowego postępowania. Przyczyny niepowodzenia mogą zależeć od:
1) natury choroby:
a) jej rodzaju,
b) przebiegu,
c) okoliczności zachorowania i dostępności do leczenia,
d) innych zdarzeń nie dających się przewidzieć,
2) reaktywności organizmu samego chorego:
a) zbyt późne zgłoszenie się do lekarza,
b) nieprzestrzeganie zaleceń2.
Podstawy prawne obowiązku należytego leczenia
Podstawy prawne obowiązku należytego leczenia tworzą3:
1) art. 6 ust. 1 Praw Pacjenta4 stwierdzający, że „Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom wiedzy medycznej”;
2) art. 8 Praw Pacjenta, który mówi: „Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych z należytą starannością przez podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych w warunkach odpowiadających określonym w odrębnych przepisach wymaganiom fachowym i sanitarnym. Przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych osoby wykonujące zawód medyczny kierują się zasadami etyki zawodowej określonymi przez właściwe samorządy zawodów medycznych”.
3) art. 2 ust. 1 u.z.l.l.d.5, który przewiduje, że „Wykonywanie zawodu lekarza polega na udzielaniu przez osobę posiadającą wymagane kwalifikacje (...) świadczeń zdrowotnych (...)”;
4) art. 4 u.z.l.l.d. określający, że: „Lekarz ma obowiązek wykonywać zawód zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej (...), zgodnie z zasadami etyki zawodowej oraz z należytą starannością”;
5) art. 6, 8, art. 10 ust. 1, art. 56 ust. 1, art. 57 ust. 1 KEL6, które stanowią, że:
a) „Lekarz ma swobodę wyboru w zakresie metod postępowania, które uzna za najskuteczniejsze. Powinien jednak ograniczyć czynności diagnostyczne, lecznicze i zapobiegawcze do rzeczywiście potrzebnych choremu zgodnie z aktualnym stanem wiedzy” (art. 6).
b) „Lekarz powinien przeprowadzać wszelkie postępowanie diagnostyczne, lecznicze i zapobiegawcze z należytą starannością, poświęcając im niezbędny czas (art. 8).
c) „Lekarz nie powinien wykraczać poza swoje umiejętności zawodowe przy wykonywaniu czynności diagnostycznych, zapobiegawczych, leczniczych i orzeczniczych” (art. 10 ust. 1).
d) „Powinnością każdego lekarza jest stałe uzupełnianie i doskonalenie swej wiedzy i umiejętności zawodowych, a także przekazywanie ich swoim współpracownikom” (art. 56 ust. 1).
e) „Lekarzowi nie wolno posługiwać się metodami uznanymi przez naukę za szkodliwe, bezwartościowe lub niezweryfikowanymi naukowo. Nie wolno mu także współdziałać z osobami zajmującymi się leczeniem, a nie posiadającymi do tego uprawnień” (art. 57 ust. 1).
Za niepowodzenie w leczeniu lekarz może odpowiadać w przypadku popełnienia przestępstwa: nieumyślnego spowodowania śmierci człowieka (art. 155 k.k.7), nieumyślnego spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 156 § 2 k.k.) i nieumyślnego spowodowania lżejszego niż opisane w art. 156 k.k. naruszenia czynności ciała lub rozstroju zdrowia (art. 157 § 3 k.k.) oraz nieumyślnego narażenia człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 160 § 3 k.k.)8. Nie ma przepisu, który pozwalałby na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej lekarza jedynie za sam fakt niewłaściwego zastosowania przezeń leczenia, bez względu na ewentualne jego następstwa9.
Do pociągnięcia do odpowiedzialności karnej za nieumyślne spowodowanie śmierci lub utraty zdrowia niezbędne jest:
1) powstanie w świecie zewnętrznym określonej zmiany opisanej jako znamię skutku w normie prawa karnego; w kontekście omawianej przez nas problematyki zmianą tą są: śmierć pacjenta (art. 155 k.k.), wystąpienie u niego ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 156 k.k.), naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia w stopniu lżejszym (art. 157 k.k.) oraz wystąpienie stanu bezpośredniego niebezpieczeństwa utraty przez pacjenta życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 160 k.k.);
2) stwierdzenie związku przyczynowego między taką zmianą (skutkiem) a czynem sprawcy;
3) stwierdzenie przypisywalności określonemu lekarzowi takiego skutku10.
Nieumyślne spowodowanie śmierci
Do przyjęcia odpowiedzialności z art. 155 k.k. dochodzi jedynie wtedy, gdy śmierć człowieka jest następstwem działania sprawcy, polegającym na zachowaniu przeciętnego obowiązku ostrożności w sytuacji, w której na podstawie normalnej zdolności przewidywania i ogólnego obowiązku dbałości o życie ludzkie lub przewidywania skutków własnych działań można wymagać od człowieka, aby nie dopuścił do nastąpienia przestępnego skutku11. W wypadku spowodowania nieumyślnie „śmierci klinicznej” pacjenta, gdy stan ten zdołano w wyniku stosowanych zabiegów reanimacyjnych odwrócić – sprawca nie odpowiada na podstawie art. 155 k.k., lecz za nieumyślne spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu w postaci choroby realnie zagrażającej życiu (art. 156 § 2 k.k.).
Do przypisania sprawcy odpowiedzialności za przestępstwo nieumyślne nie wystarczy jednak samo stwierdzenie, że zachował się on nieostrożnie, co wywołało negatywny, społecznie szkodliwy skutek, lecz – przede wszystkim – ustalenia, że był świadomy tego, że swoim nieostrożnym zachowaniem może zrealizować znamiona czynu zabronionego (przewidywał taką możliwość) bądź też ustalenie, że jakkolwiek możliwości tej nie przewidywał, to mógł ją przewidzieć12. Pomimo że opinie biegłych jednoznacznie wskazały, „iż oskarżony popełnił błąd w sztuce medycznej, gdyż dokonał błędnej interpretacji objawów klinicznych, postawił nieprawidłową diagnozę oraz zaordynował niewłaściwe leki” Sąd Najwyższy stwierdził, że „nie można z całą pewnością ustalić, czy nawet gdyby oskarżony postawił prawidłową diagnozę, to z uwagi na „piorunujący” przebieg choroby, życie pokrzywdzonego zostałoby uratowane”13. Wśród błędów popełnionych przez lekarzy będących podstawą odpowiedzialności z art. 155 k.k. można wyróżnić: uszkodzenie dużego naczynia krwionośnego podczas laparotomii zwiadowczej z następowym śmiertelnym wykrwawieniem; nieprawidłowe prowadzenie znieczulenia ogólnego; nieprawidłowe ustalenie sytuacji położniczej, przeprowadzenie prób zabiegu vacuum, mimo przeciwwskazań i przez to doprowadzenie do zbyt późnego rozwiązania u pacjentki cesarskim cięciem i urodzenie dziecka z ciężką kwasicą metaboliczną, co spowodowało ogniska krwotoczne w prawej półkuli mózgu i móżdżku, niedodmę płuc oraz ostre przekrwienie narządów, czym nieumyślnie lekarz doprowadził do śmierci dziecka14.
Powstanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.
Mam kod dostępu
  • Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu albo wszystkich artykułów (w zależności od wybranej opcji), należy wprowadzić kod.
  • Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.
  • Aby kupić kod proszę skorzystać z jednej z poniższych opcji.

Opcja #1

19

Wybieram
  • dostęp do tego artykułu
  • dostęp na 7 dni

uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony

Opcja #2

49

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 30 dni
  • najpopularniejsza opcja

Opcja #3

119

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 90 dni
  • oszczędzasz 28 zł
Medycyna Rodzinna 3/2010
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna