Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

© Borgis - Nowa Medycyna 1/1999, s. 26-28
Marek Modrzyński, Edward Zawisza
Komórkowe podstawy prawidłowej reakcji na antygen w obrębie migdałków
Cellular bases of normal reaction to antigen in the tonsils
z Poradni Alergologicznej CSK Akademii Medycznej w Warszawie
Kierownik Poradni: prof. dr hab. n. med. Edward Zawisza
W obrębie kryptolimfonu dochodzi do szeregu zjawisk określanych jako „symbioza limfoepitelialna”.
W trakcie aktów żucia, połykania, itp., na skutek działania mięśni zwieraczy gardła, dochodzi początkowo do wydalania treści z krypt, a następnie do zasysania do krypt nowych substancji z jamy ustnej, a konkretnie z powierzchni migdałków. Antygeny zostają przemieszczone do światła krypt, m.in. za pomocą wyspecjalizowanych komórek nabłonka, określanych w literaturze jako komórki mikropor lub komórki M. Komórki te posiadają liczne mikrofałdy na swej powierzchni skierowanej do światła krypt. Są one zdolne do absorpcji, transportu, obróbki i prezentowania antygenów w pobliże podnabłonkowych limfocytów znajdujących się w warstwie siateczkowej.
W publikacjach podkreśla się znaczenie nabłonka siateczkowatego wyściełającego krypty, jako wyspecjalizowanej struktury ważnej w immunologicznym funkcjonowaniu migdałka jako całości. Wydaje się, że głównymi zadaniami nabłonka migdałkowego są:
– utrzymywanie sytuacji sprzyjającej ścisłemu kontaktowi pomiędzy komórkami efektorowymi odporności immunologicznej,
– ułatwienie właściwego transportu antygenów,
– ciągła synteza substancji sekrecyjnych,
– wiązanie pewnej puli immunoglobulin.
Ponieważ limfocyty T nie są w stanie rozpoznać wolnego egzogennego antygenu, musi on zostać przetworzony przez komórki innego typu i dopiero wówczas zaprezentowany komórkom T. Te inne komórki to tzw. komórki prezentujące antygen (APC) należące do układu komórek szeregu makrofagów/monocytów i układu komórek dendrytycznych. Ich cechą charakterystyczną jest obecność powierzchniowych cząsteczek klasy MHC II, niezbędnych do prezentacji antygenu. Cząsteczki MHC II są zdolne do wiązania się z wieloma typami antygenów, lecz powinowactwo wiązania jest różne dla różnych epitetów. Komórki APC mają zdolność rozkładania złożonego antygenu białkowego na fragmenty peptydowe, które po związaniu ze wspominanymi cząsteczkami MHC II są następnie transportowane na powierzchnię komórki. W ten sposób związany z błoną kompleks jest przygotowany do interakcji z receptorem komórki T (obecnej na komórce swoistej dla danego antygenu), a więc do tzw. prezentacji antygenu.
Na limfocytach T cząsteczka rozpoznająca jest nazywana receptorem antygenowym (TCR). Receptor TCR jest kompleksem polipeptydowym, a dwa szczególne łańcuchy polipeptydowe nadają mu swoistość antygenową. Najczęściej spotykaną kombinacją jest taka, w której występują łańcuchy a i b. O wiele rzadziej występuje kombinacja g i d. Na komórkach B takimi samymi receptorami są zmodyfikowane cząsteczki przeciwciał zakotwiczone w błonie komórkowej.
Na powierzchni limfocytów i innych komórek obecne są również inne cząsteczki, które zaczęto opisywać w latach 60-tych. Te cząsteczki białkowe określane są jako markery układu zróżnicowania (CD), np. dla limfocytów T takim merkerem jest cząsteczka CD3 posiadająca duże znaczenie w procesie prezentacji antygenu.
Receptory związane z błoną komórkową są glikoproteinami i jak wszystkie białka tworzą trójwymiarowe struktury. Ten przestrzenny układ białka rozpoznawany jest przez inne białka, które wiążą się z receptorem dzięki komplementarnemu kształtowi i ładunkowi elektrycznemu odpowiednich aminokwasów. Bezpośredni kontakt komórki APC z limfocytem T jest wspomagany przez liczne cząsteczki adhezyjne, utrzymujące komórki razem do czasu zakończenia procesu komunikowania się między nimi.
To czy poszczególna komórka będzie reagowała z antygenem prezentowanym przez cząsteczkę klasy I czy II uzależnione jest od dodatkowych cząsteczek, które na niej występują. Markery CD4 występujące na limfocytach pomocniczych T są odpowiedzialne za wiązanie z cząsteczkami MHC II na komórkach APC. Markery CD8 są natomiast obecne na limfocytach T cytotoksycznych i odpowiadają za wiązanie z cząsteczkami MHC I. Trzy krótkie łańcuchy polipeptydowe CD3 połączone z receptorem TCR związane są z transdukcją sygnału do komórki.
Stymulacja antygenowa limfocytów i ich następcza aktywacja, proliferacja i różnicowanie kontrolowane są przez cytokiny, czyli drobnocząsteczkowe substancje białkowe wytwarzane przez komórki w celu komunikowania się z innymi komórkami i w celu wpływania na ich funkcje.
Cytokiny, które określić można jako „hormony układu immunologicznego”, działają efektywnie już w bardzo małych stężeniach, wiążąc się z receptorami cytokinowymi o dużej swoistości obecnymi na powierzchni komórek (receptory typu III działające za pomocą kinaz białkowych).
Cytokiny poprzez swe wielokierunkowe działanie pełnią ważne funkcje regulacyjne w układzie immunologicznym, zaś przede wszystkim wpływają na komórki T kierujące w znacznej mierze odpowiedzią immunologiczną. Istotna rola cytokin prozapalnych polega też m.in. na przeciąganiu i aktywacji wielu komórek biorących udział w procesie zapalnym, bez czego wiele reakcji odpornościowych byłoby nieefektywnych w eliminowaniu antygenów.
Wywoływana poprzez antygen aktywacja „dziewiczych” komórek Th wymaga, oprócz wspomnianej wcześniej prezentacji antygenu przez komórki APC, również obecności wytwarzanej przez nie IL-1. Efektem takiego uaktywnienia limfocytów T jest wytwarzanie IL-2, niezbędnej do wzrostu, ekspansji klonalnej i dalszego różnicowania limfocytów T.
Skutkiem końcowym tych zjawisk jest powstanie klonu cytotoksycznych, swoistych komórek T, z receptorem dla IL-2 na powierzchni.
Wraz z zanikaniem ekspozycji na antygen, dochodzi do stopniowego spadku wytwarzanego IL-2 przez limfocyty T oraz do spadku ilości receptorów dla tej interleukiny na ich powierzchni. Komórki T przekształcają się w ten sposób w spoczynkowe komórki pamięci.
Inaczej przedstawia się sytuacja w przypadku rozwoju odpowiedzi immunologicznej zależnej od limfocytów B. Dziewicze limfocyty B rozpoznają i reagują z antygenem za pomocą swych powierzchniowych immunoglobulin, co doprowadza do ich aktywacji. Jest to tzw. reakcja niezależna od limfocytów T. W większości przypadków jednak mamy do czynienia z reakcją pobudzenia, w której udział limfocytów T jest niezbędny.
Po zaprezentowaniu poprzez APC komórkom T przetworzonego antygenu, te ostatnie przekazują swoisty antygenowo sygnał, w połączeniu z MHC II, komórkom B o tej samej swoistości antygenowej. W ten sposób antygen i receptor na limfocycie T wchodzą w reakcję z cząsteczką MHC II i cząsteczką immunoglobulinową na limfocycie B.
Dodatkowe działanie na limfocyt B IL-1 wytwarzanej przez APC oraz IL-2 wytwarzanej przez limfocyt T powoduje jego aktywację. Następnie limfocyty B ulegają proliferacji, ekspansji klonalnej i różnicowaniu do wytwarzających przeciwciała komórek plazmatycznych. W procesie tym niezbędny jest udział IL-6.
Proliferujące komórki B częściowo wywędrowują do innych narządów limfatycznych, gdzie pozostają jako komórki pamięci immunologicznej, a częściowo zasiedlają strefę płaszczową. „Siedzibą” pamięci immunologicznej w migdałku jest właśnie korona (strefa płaszczowa).
Powstające migdałkowe limfocyty pamięci mogą przedostawać się do krwioobiegu za pośrednictwem opisanych wcześniej anastomaz tętniczo-żylnych, a następnie podążać do innych skupisk tkanki limfatycznej. Stwierdzono również, że pobudzone limfocyty B wywędrowując z migdałków zasiedlać mogą błonę śluzową górnych dróg oddechowych, gdzie biorą udział w tworzeniu odporności humoralnej tego regionu.
Jeżeli organizm ponownie zetknie się z antygenem, to dzięki komórkom pamięci, wtórna odpowiedź immunologiczna będzie szybsza i silniejsza niż odpowiedź pierwotna.
Udowodniono doświadczalnie, że opisane powyżej zjawiska mają miejsce głównie w centrach rozrodczych. Badania histologiczne i radiograficzne pozwoliły udowodnić, że w migdałkach odbywa się wędrówka limfocytów z centrów rozmnażania do strefy płaszczowej oraz nabłonka i z powrotem do miąższu.
Poprzez znakowanie limfocytów migdałkowych fluoresceiną i H3-tymidyną udało się wykazać, że po jednym dniu limfocyty te dają się zidentyfikować głównie w węzłach chłonnych szyi, ale również w węzłach oskrzelowych, krezkowych, w śledzionie i grasicy. Udaje się również zaobserwować zjawisko odwrotne, tzn. przedostawanie się do tkanki migdałkowej limfocytów powstających w odległych skupiskach tkanki limfatycznej. Dane te przemawiają za tym, że migdałki podobnie jak węzły chłonne uczestniczą w recyrkulacji limfocytów.
Jak z tego wynika obecność w tkance migdałkowej komórek immunologicznie kompetentnych, takich jak limfocyty T i B, makrofagi, komórki dendryczne umożliwia rozpoznawanie przez nie antygenów oraz ich wzajemne współdziałanie, będące warunkiem skutecznej odpowiedzi immunologicznej.
Ryc. 1. Przetwarzanie antygenu przez ACP.
Ryc. 2. Prezentacja antygenu limfocytowi.
Ryc. 3. Odpowiedź immunologiczna zależna od limfocytów B.
Ryc. 4. Odpowiedź immunologiczna B – zależna.
Nowa Medycyna 1/1999
Strona internetowa czasopisma Nowa Medycyna