Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

© Borgis - Nowa Stomatologia 4/2006, s. 181-184
*Beata Borsuk-Nastaj, Ireneusz Machnikowski, Elżbieta Mierzwińska-Nastalska
Diagnostyka radiologiczna w planowaniu leczenia implanto-protetycznego na podstawie piśmiennictwa
Radiographic technique for diagnosis and implanto-prosthetic treatment planning – a review of the literature
z Katedry Protetyki Stomatologicznej IS AM w Warszawie
Kierownik: prof. dr hab. Elżbieta Mierzwińska-Nastalska
W planowaniu leczenia implanto-protetycznego rentgenodiagnostyka jest jedną z podstawowych metod diagnostycznych. Nowoczesne, nieinwazyjne metody wizualizacji w diagnostyce obrazowej stworzyły duże możliwości oceny części twarzowej czaszki. Zawdzięczamy to w głównej mierze rozwojowi techniki i wprowadzeniu do diagnostyki medycznej skomplikowanych systemów komputerowych (1, 2).
Przed rozpoczęciem leczenia implanto-protetycznego należy ocenić jakość i ilość tkanki kostnej oraz rozważyć przeprowadzenie zabiegu augmentacji (3, 4, 5, 6). Ocenę warunków anatomicznych w planowaniu leczenia implanto-protetycznego najczęściej przeprowadza się na podstawie panoramicznego zdjęcia szczęki i żuchwy, zdjęcia zgryzowego z przodu, dwóch zdjęć z profilu oraz wewnątrzustnych zdjęć zębowych. Do diagnostyki implanto- protetycznej wykorzystuje się także fotografie zewnątrz- i wewnątrzustne pacjenta (2).
Analogowe zdjęcia wewnątrzustne mają szerokie zastosowanie w wielu dziedzinach stomatologii. W planowaniu leczenia implanto-protetycznego są wykorzystywane do określenia pionowego wymiaru kości w miejscu wprowadzenia implantu a także w ocenie procesu osteointegracji. Znajdują one zastosowanie również po zamontowaniu transferów wyciskowych i przykręceniu nadbudowy protetycznej w celu sprawdzenia dokładności jej położenia (5, 7). Zdjęcia te należy wykonywać metodą kąta prostego. Film umieszczany jest w uchwycie i ustawiany w jamie ustnej równolegle do osi długiej implantu. Lampa rentgenowska jest ustawiana pod kątem prostym w stosunku do wszczepu śródkostnego i filmu. Jeśli zastosujemy uchwyt do filmu, który ustala pozycję filmu i lampy rentgenowskiej, technika staje się powtarzalna. Zaletą tych zdjęć jest niska dawka promieniowania przekazywana pacjentowi a otrzymany obraz jest dokładny, geometryczny i powiększony tylko w niewielkim stopniu. Wadą natomiast są trudności w prawidłowym ustawieniu uchwytu z filmem w jamie ustnej, oraz ograniczona wartość informacyjna, ponieważ w przypadku planowania uzupełnienia rozległych braków zębowych wykonanie pojedynczego zdjęcia jest niewystarczające (8).
Alternatywą wewnątrzustnych zdjęć zębowych stał się system cyfrowej diagnostyki radiologicznej, wprowadzony do stomatologii przez Mouyena w1987 roku (9). System ten został opracowany i wprowadzony do radiologii stomatologicznej przez firmę Kodak Radiologie i określony mianem radiowizjografii (10). W zestawie do radiowizjografii znajduje się: aparat rentgenowski, komputer przetwarzający dane oraz monitor, na którym są one wyświetlane. Film został zastąpiony przez mikrokamerę z folią wzmacniającą. Sygnały z mikrokamery są konwertowane przez komputer na drodze analogowo- cyfrowej, zapisywane w pamięci komputera i przedstawiane na ekranie. Dzięki temu istnieje możliwość wykonania zdjęć śródoperacyjnych, między innymi podczas preparacji łoża dla implantu. Uzyskany obraz można przetwarzać: powiększać, oglądać w pozytywie, negatywie, zmieniać kontrast. Zastosowanie techniki radiowizjografii eliminuje wiele czynników mających wpływ na jakość zdjęć konwencjonalnych między innymi: czułość filmów rentgenowskich i obróbkę chemiczną w ciemni (11, 12). Błędy dotyczące tych czynników były w 40% przyczyną niepowodzeń (13, 14). Dawka promieniowania stosowana w radiowizjografii cyfrowej została zmniejszona o około 70-80%, w stosunku do zdjęć analogowych. Zastosowanie diagnostyki cyfrowej pozwala na standaryzację zdjęć dotyczącą źródła promieniowania, czasu naświetlania i nośnika obrazu. Dzięki zapisaniu obrazu w pamięci komputera istnieje możliwość prowadzenia długoczasowych obserwacji np. po zabiegu augmentacji a przed implantacją (7).
Metodą, która umożliwia obserwację bardzo subtelnych zmian w kości jest subtrakcja zdjęć radiologicznych. Stanowi ona połączenie oceny jakościowej i ilościowej tkanki kostnej (15). Według Braggera (16), jeśli dysponujemy parą wystandaryzowanych zdjęć to jedynie metodą subtrakcji możemy ocenić dokładną zmianę gęstości tkanki kostnej. Cyfrową diagnostykę radiologiczną (kolorową radiografię, cyfrową subtrakcję obrazów) Ichikawa wykorzystał do oceny kości po wprowadzeniu implantów (17, 18). Dwuletnie obserwacje autora potwierdziły przydatność tej metody obrazowania do obserwacji zmian w kości zachodzących podczas procesu osteointegracji.
W diagnostyce leczenia implanto-protetycznego do oceny kości w wymiarze poziomym u pacjentów z bezzębiem jest wykorzystywane zdjęcie zgryzowe żuchwy w projekcji 90 stopni. Obrazuje ono część zębodołową żuchwy w płaszczyźnie przedsionkowo-językowej (8).
U pacjentów wymagających przeprowadzenia zabiegu podniesienia dna zatoki szczękowej przed wprowadzeniem wszczepów śródkostnych wskazane jest wykonanie zdjęcia zatok szczękowych, w celu wykluczenia procesu zapalnego. Najczęściej wykonywane jest zdjęcie w projekcji 0 stopni OM, ponieważ unika się w ten sposób rzutowania kości podstawy czaszki (19).
Zdjęcie pantomograficzne jest najczęściej wykorzystywane w planowaniu leczenia implanto-protetycznego, mimo że jest to zdjęcie o charakterze przeglądowym. Pantomogram umożliwia nie tylko ocenę stanu uzębienia, ale także ważne z punktu widzenia implantologii struktury anatomiczne: wysokość wyrostka zębodołowego szczęki i części zębodołowej żuchwy, zatoki szczękowe, dno nosa i przegrodę nosową, przebieg kanału żuchwy oraz położenie otworów bródkowych (20). Bardzo istotne z punktu widzenia ochrony pacjenta przed napromieniowaniem jest to, że dawka promieniowania, którą otrzymuje podczas wykonywania zdjęcia pantomograficznego jest niższa w porównaniu z konwencjonalną metodą wykonania kilku zdjęć wewnątrzustnych. Najnowsze aparaty są wyposażone w opcję generacji częstotliwości, co w praktyce oznacza emitowanie dużo mniejszej dawki promieniowania (21). Wadą tego typu zdjęć jest ostre zobrazowanie struktur tylko w obrębie badanej warstwy oraz to, że zdjęcia pantomograficzne powiększają rzeczywisty obraz o około 30-50% (22, 23). Ocena szczegółów na tego typu zdjęciach jest trudna, ponieważ do deformacji obrazu dochodzi nie tylko w różnych płaszczyznach, ale także nieliniowo. Oznacza to, że powiększenie może być różne w różnych miejscach na zdjęciu a dodatkowo poszczególne struktury anatomiczne mogą się na siebie nakładać. Dlatego pomiarów współczynnika powiększenia warstwowych zdjęć pantomograficznych dokonuje się za pomocą kalibrowanych szablonów z nieprzepuszczającymi promieniowania stalowymi markerami (24). Znajdują one zastosowanie w planowaniu leczenia implanto-protetycznego, w celu określenia wymiaru pionowego wyrostka zębodołowego w miejscu wprowadzenia wszczepów oraz ich najlepszego rozmieszczenia. Zaletą zdjęcia pantomograficznego jest stosunkowo prosta technika wykonania i dostępność dla pacjentów pod względem ekonomicznym (8).
Uzupełnieniem zdjęć pantomograficznych w przypadku trudnych warunków anatomicznych i problemów z właściwym rozmieszczeniem wszczepów śródkostnych są zdjęcia tomograficzne. Konwencjonalna tomografia pozwala na otrzymanie przekrojów szczęki lub żuchwy za pomocą wąskiej wiązki promieni rentgenowskich. Dzięki uzyskaniu bardzo precyzyjnych obrazów jest ona wykorzystywana w celu analizy warunków anatomicznych przed rozpoczęciem leczenia implanto-protetycznego. Pozycję poszczególnych przekrojów wyznacza się w większości przypadków na podstawie modyfikacji zdjęć pantomograficznych. Wadą tej techniki jest większa ilość promieniowania dostarczana pacjentowi niż w przypadku metod wymienionych wcześniej. Także obecność metalowych elementów (wszczepów śródkostnych) na zdjęciu powoduje deformację obrazu, dlatego zmniejsza to możliwości oceny szczegółów w ich pobliżu (22, 23).
Spiralna tomografia konwencjonalna umożliwia wykonanie poprzecznych skanów szczęki i żuchwy. W planowaniu leczenia implanto-protetycznego znalazła zastosowanie w ocenie zależności pomiędzy strukturami anatomicznymi np. przed zabiegiem augmentacji (25). Możliwe jest także, za pomocą szablonów radiologicznych określenie położenia przyszłych wszczepów śródkostnych (26, 27). Konwencjonalną tomografię spiralną można wykorzystać podczas kontroli po zabiegu implantacji (28, 29). Jednak do uzyskania lepszej jakości obrazu konieczna jest zamiana zdjęć analogowych na zdjęcia cyfrowe z zastosowaniem odpowiedniego programu komputerowego. Dzięki temu unika się dodatkowych naświetlań pacjenta, jak miało to miejsce w metodzie konwencjonalnej.
Tomografia komputerowa jest obecnie jednym z najczęściej wykonywanych badań radiologicznych mających zastosowanie w planowaniu leczenia implanto-protetycznego. Jej większa rozdzielczość i brak nakładania się struktur sprawiają, że coraz częściej zastępuje ona klasyczną tomografię warstwową, natomiast zastosowanie specjalistycznych programów komputerowych umożliwia analizę poprzecznych i strzałkowych osiowych zdjęć szczęki i żuchwy (6). Osiągnięciem ostatnich lat w rozwoju techniki tomografii komputerowej było wprowadzenie systemów spiralnych i wielorzędowych. Spiralna (heliakalna) tomografia komputerowa zapewnia taką samą jakość badania w znacznie krótszym czasie. Badanie może objąć cały zakres, bez przerwy, podczas jednego wstrzymania oddechu i dostarczyć informacji, które mogą być następnie przeanalizowane pod względem ilościowym i jakościowym. Niestety stopień napromieniowania jest większy niż w konwencjonalnej tomografii. Obróbka obrazów po zakończeniu badania zapewnia otrzymanie przekrojów o dowolnej grubości warstw. Przekroje te są gromadzone w pamięci aparatu, którego oprogramowanie umożliwia obróbkę danych do rekonstrukcji trójwymiarowych włącznie. Aparat ma możliwość przetwarzania danych w przekrojach czołowych, strzałkowych i panoramicznych. Pomiary w tych badaniach są wykonywane z dokładnością do 0,1 mm (20, 30, 31). Obecnie stosowane systemy mają możliwość stworzenia od 24 do 110 obrazów z jednej ekspozycji spiralnej. Dzięki zastosowaniu spiralnej tomografii komputerowej w planowaniu zabiegu implantologicznego możliwe jest dokładniejsze zlokalizowanie struktur anatomicznych oraz określenie wysokości i szerokości wyrostków zębodołowych w miejscach osadzenia implantów. Możliwy jest także pomiar gęstości tkanki kostnej, istotny w przypadkach rozważania zabiegu augmentacji tkanki kostnej. Po przeprowadzeniu zabiegu wprowadzenia wszczepów śródkostnych istnieje możliwość pomiarów grubości beleczek kostnych. Specjalistyczny system komputerowy umożliwia również zaplanowanie suprastruktury protetycznej (20).
W celu uzyskania bardzo dokładnych pomiarów, przed rozpoczęciem leczenia implanto-protetycznego Kircos (32) zaleca zastosowanie interaktywnej tomografii komputerowej (ITK) a następnie trójwymiarową analizę skanów badanej okolicy. Wyniki pomiarów w jednoznaczny sposób pozwalają stwierdzić czy ilość tkanki kostnej jest wystarczająca, czy też przed zabiegiem osadzenia implantów należy przeprowadzić zabieg augmentacji. Dzięki zastosowaniu tej metody możemy w 100% ocenić przebieg kanału żuchwowego, podczas gdy zdjęcie pantomograficzne pozwala na to jedynie w 30% (33).
Zastosowanie tomografii komputerowej w połączeniu z technikami CAD/CAM pozwoliło na stworzenie stereolitografii – techniki umożliwiającej wykonanie modeli indywidualnych lub szablonów chirurgicznych na podstawie trójwymiarowych obrazów stworzonych komputerowo, a określanych rekonstrukcją 3D (34). Następnie są one wycinane z bloków poliuretanowych lub akrylu utwardzonego laserem (35). Niestety ze względów ekonomicznych metody te nie znajdują szerszego zastosowania.
Badanie ultrasonograficzne ma ograniczone zastosowanie w diagnostyce planowania leczenia implanto-protetycznego. Jest przydatne tylko w ocenie kości wyrostka zębodołowego, przebiegu kanału żuchwowego, oraz wykluczeniu procesu chorobowego w zatokach szczękowych. W porównaniu z tomografią komputerową nie dostarcza informacji o szczegółach morfologicznych i przestrzennych (6, 36, 37, 38). W ocenie zatok zastosowanie znajdują techniki prezentacji A i B. Prezentacja A pozwala na uzyskanie obrazu jednowymiarowego, w którym poddaje się ocenie echo odpowiadające odbiciu fali ultradźwiękowej na granicy dwóch ośrodków posiadających różne właściwości akustyczne. Prezentacja B pozwala na uzyskanie obrazu dwuwymiarowego z wykorzystaniem różnych stopni jasności. Badanie ultrasonograficzne jest badaniem bezpiecznym, nieinwazyjnym. Według Suonpaa i wsp. (39) uzupełnia ono badania radiologiczne. Wiarygodność ultrasonografii jako metody obrazowania została potwierdzona na podstawie wieloośrodkowych badań przeprowadzonych przez Van Dujin i wsp. (40).
W diagnostyce implantologicznej znajduje zastosowanie także rezonans magnetyczny. Badanie rezonansem polega na umieszczeniu tkanek zawierających jądra atomowe (wodoru) w zewnętrznym polu magnetycznym, gdzie dochodzi do uporządkowania momentów magnetycznych w kierunku zgodnym z zewnętrznym polem magnetycznym. Następnie pacjenta poddaje się działaniu fal magnetycznych o różnych częstotliwościach, skierowanych pod katem 90 stopni do linii pola magnetycznego. Fale radiowe wywołują rezonans w jądrze atomowym. Energia pochłonięta przez atomy jest emitowana, gdy atomy wracają do stanu podstawowego w formie sygnału radiowego, który dociera do komputera i jest przekształcany w obraz tomograficzny. Na podstawie analizy obrazu warstwy MRI możliwa jest ocena jakości i ilości tkanki kostnej (41, 42, 43). Dokładne uwidocznienie jej struktury beleczkowej jest przydatne do określenia np. przyszłego łoża dla wszczepu śródkostnego. Ta technika obrazowania wymaga jednak opisania metody pomiarowej, aby przeprowadzać tego typu analizy (44). Zastosowanie badania rezonansem magnetycznym w planowaniu leczenia implanto-protetycznego ma jednak pewne ograniczenia. Obecność wszczepów śródkostnych może powodować przesunięcia pikseli, nieliniowość, oraz nieostrość obrazu. Jednak Devge i wsp. (45) w swoich badaniach wykazali, że artefakty powodowane przez implanty były niewielkie i nie wpłynęły znacząco na ocenę skanów.
Najnowszym osiągnięciem w planowaniu leczenia implanto-protetycznego jest system Nobel Guide. Cechuje go niedostępny dotychczas stopień dokładności na etapie diagnostyki i planowania leczenia. Innowacyjność metody polega na możliwości precyzyjnego pozycjonowania implantów w trójwymiarowej rekonstrukcji kości, uzyskanej dzięki cyfrowej obróbce zdjęć wykonywanych techniką tomografii komputerowej a następnie powstaniu szablonu chirurgicznego wykorzystywanego podczas implantacji. W aplikacji chirurgicznej programu Procera Software Planning Program – Surgical w następstwie podwójnego skanowania wyrostka zębodołowego i szablonu radiograficznego (Radiographic Guide) powstaje trójwymiarowy obraz, pozwalający także na symulację zabiegu wprowadzenia wszczepów śródkostnych. Sterowanie parametrami rozdzielczości obrazu umożliwia bardzo precyzyjne obejrzenie modelu szczęki lub żuchwy, wirtualne przeprowadzenie zabiegu a następnie zaprojektowanie cyfrowego szablonu chirurgicznego. Cyfrowy projekt drogą satelitarną jest przesyłany do Szwecji i odsyłany w formie rzeczywistej. Sam szablon z osadzonymi metalowymi tulejami służy jako prowadnica w czasie zabiegu implantacji a także na jego podstawie powstaje wcześniej przyszła suprastruktura protetyczna, którą wprowadza się do jamy ustnej bezpośrednio po zabiegu pogrążenia wszczepów śródkostnych (46).
Piśmiennictwo
1. Kubani M., et al.: Zastosowanie obrazowania cyfrowego systemu Digora w planowaniu i monitorowaniu leczenia implantologicznego., Prot. Stom., 1997, XLVII, 316-318. 2.Prószyński B.: Diagnostyka obrazowa. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 1999. 3.Jackobs R., Steenberghe D.: Radiographic planning and assessment of endosseous implants., Springer Verlag, Heidelberg, 1998. 4.Seipel S., i wsp.: Oral implant planning in a virtual reality environment., Comput. Meth. Progr. Biomed., 1998, 57, 1-2, 95-103. 5.Thun-Szretter K.: Systemy cyfrowego obrazowania rentgenowskiego., Czas Stom., 1996, XLIX, 8, 579-585. 6.Vogl T.J.: Radiodiagnostyka głowy i szyi., Wydawnictwo Czelej, Lublin, 2001. 7. Suliborski S.: Radiowizjografia i implantologia stomatologiczna., Mag. Stom., 1993, II, 30, 12, 26-27. 8.Whaites E.: Podstawy Radiodiagnostyki Stomatologicznej., Wydawnictwo Medyczne Sanmedica, Warszawa, 1994. 9.Różyło T.K.: Rentgenodiagnostyka próchnicy powierzchni stycznych zębów., Przegl. Stomat. Wieku Rozw., 1996, 4, 16-17. 10. Duret F., et al.: The RadioVisioGraphy (RVP): where reality surpasses radiological fiction – a hope that is becoming reality., J. Dent. Prac. Admin., 1988, 5, 138-140. 11. Abbadaszadeh K., et al.: Effects of interference of metallic objects on interpretation of T1 – weighted magnetic resonance in the maxillofacial region., Oral Surg. Oral Med. Oral Pathol. Oral Radiol. Endod., 2000, 89, 6, 759- 765. 12. Suonpaa J., Revonta M.: Diagnosis of frontal sinusitis: One – dimensional ultrasonography versus radiography., J. Laryngol. Otology, 1989, 103, 765-767. 13. Fletcher J.: Comparison of Ektaspeed and Ultraspeed films using manual and automatic processing solutions., Oral Surg. Oral Med. Oral Path., 1987, 63, 94-102. 14. Lavelle C.I.B., Wu C.J.: When will exellent radiographic images be avilable to the general dental office?, Dentomaxillofac. Radiol., 1994, 23, 183-191. 15.Nyman S., Lang N.P.: Bone regeneration adjacent titanium dental imlants using guided tissue regeneration. Int. J. Oral Maxillofac. Implants, 1990, 5, 1,9-14. 16.Bragerr U.: Image processing for the evaluation of dental implants., Dentomaxillofac. Radiol., 1992, 21, 208-212. 17.Ichikawa T.: Radiographic analysis of two – piece apatite implants: standarised radiographs and digital image processing., Int. J. Oral. Maxillofac. Implants, 1990, 6, 63-69. 18.Ichikawa T.: Radiographic analysis of two – piece apatite implants- Part II. Preliminary report of 2- years observation., Int. J. Oral. Maxillofac. Implants, 1994, 9, 214- 222. 19.Boyne P.J., James R.A.: Graftingof the maxillary sinus floor with autogenous marrow and bone. J. Oral Surg., 1980, 38, 613-616. 20.Koeck B., Wagner W.: Implantologia., Wydawnictwo Medyczne Urban and Partner, Wrocław, 2004. 21.Rushton V.E., Horner K.: The use of panoramic radiology in detal practise., J. Dent., 1996, 24, 185-187. 22.Jacobs R.: Preoperative planning for the placement of single implant., Nederlands tijdschrift voor tandheelkunde, 1999, 106, 5, 187-190. 23.Jacobs R., Steenberghe D.: Radiographic planning and assessment of endosseous implants., Springer Verlag, Heidelberg, 1998. 24.Weng D.: Bildgebende Verfahren in der Implantologie., Implantologie., 1994, 2, 73. 25.Walecki J.: Rezonans magnetyczny i tomografia komputerowa w praktyce klinicznej., Springer PWN, Warszawa, 2004. 26.Gray F., et al.: Assessment of maxillary sinus volume for the sinus lift operation by three – dimensional magnetic resonance imaging., Dentomaxillofac. Radol., 2000, 29, 154-158. 27.Guy Poyton H.: Oral Radiology., B. C. Decker Inc., Philadelphia, 1989. 28.Schwarz M.S., et al.: Computed tomography in dental implantation surgery., Dent. Clin. North. Am., 1989, 33, 555-558. 29.Tammisalo E.H., et al.: Comprehensive oral X- ray diagnosis: Scanora multimodal radiography. A preliminary description., Dentomaxillofac. Radiol.,1992, 9, 21-23. 30.Besimo C., et al.: Dental implant treatment planning with reformated computed tomography., Dentomaxillofac. Radoil., 1995, 24, 264-267. 31.Cavalcanti M.G.P., et al.: Validation of spiral computed tomography for dental implants., Dentomaxillofac. Radoil., 1998, 28, 137-140. 32.Kircos L.T.: Implant imaging in perspective with a focus on interactive computed tomography and electronic surgery., Int. Cong., Oral Implant, 1995, 3, 15-16. 33.Misch C.E., Crawford E.: Predictable mandibular nerve location – a clinical zone of safety., Int. J. Oral Implant, 1990, 7, 37-40. 34.Vannier M., et al.: Three dimensional CT reconstruction images for craniofacial surgery planning and evaluation., Radiology, 1984, 150, 179. 35.Lambrecht J.Th, et al.: Individual model fabrication in maxillofacial radiology., Dentalmaxillofac. Radiol., 1995, 24, 147-151. 36.Dobson M.J., et al.: A comparison of ultrasound and plain radiography in the diagnosis of maxillary sinusitis., Clinical Radiology, 1996, 51, 170-172. 37.Karantanas H., Sandris V.: Maxillary sinus inflammatory disease: ultrasound compared to computed tomography., Comput. Med. Imaging Graph., 1997, 21, 4, 233-241. 38.Revonta M.: Ultrasound in the diagnosis of maxillary and frontal sinusitis., Acta Otolaryngol., 1980, 370, 26-55. 39.Suonpaa J., Revonta M.: Diagnosis of frontal sinusitis: One – dimensional ultrasonography versus radiography., J. Laryngol. Otology, 1989, 103, 765-767. 40.Van Duijn N.P., et al.: Use of symptoms and signs to diagnose maxillary sinusitis in general practice: comparison with ultrasonography., BMJ, 1992, 305, 684-687. 41.Link T., et al.: A comparative study of trabecular bone properties in the spine and femur using high resolution MRI and CT., J Bone Mineral Res., 1998, 13, 122-132. 42.Bui F.M., et al.: A quantitative study of the pixel- shifting, blurring and nonlinear distortion in MRI caused by the presence of metal implants., J. Med. Engin. Technol., 2000, 24, 1, 20-27. 43.Gray C.F., et al.: Pre – surgical dental implant assessment by magnetic resonance imaging., IADMFR/ CMI97 – Advances in Maxillofacial Imaging Editors: A. G. Farman, et al. Elsevier Science B. V., 1997. 44.Kubani M., et al.: Zastosowanie tomograficznych badań rezonansu magnetycznego w jakościowej ocenie kości żuchwy., Prot. Stom., 2003, LIII, 4, 210-214. 45.Devge C., et al.: Magnetic resonance imaging in patients with dental implants: a clinical report., Int. J. Oral Maxillofac. Implants, 1997, 12, 3, 354-359. 46.Rocci A., et al.: Immediate loading in the maxilla using flaps surgery implants placed in predetermined positions and prefabricated provinsional restoration. A retrospective 3 years clinical study., Clin. Implant Relat. Res., 2003, 5, 29-36.
otrzymano: 2006-04-24
zaakceptowano do druku: 2006-11-20

Adres do korespondencji:
*Beata Borsuk-Nastaj
Katedra Protetyki Stomatologicznej Instytutu Stomatologii AM w Warszawie
ul. Nowogrodzka 59 paw. XIa, 02-006 Warszawa
tel. (0-22) 502-18-86, fax. (0-22) 502-21-45
e-mail: katedraprotetyki@amwaw.edu.pl

Nowa Stomatologia 4/2006
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia