Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Nowa Stomatologia 1-2/2000, s. 3-8
Ewa Bałczewska1, Agnieszka Nowak2
Zaburzenia smakowe – dysgeusia
Taste disorders – dysgeusia
1 z Zakładu Chorób Błony Śluzowej Jamy Ustnej i Przyzębia Instytutu Stomatologii Akademii Medycznej w Łodzi
Kierownik Zakładu: dr n. med. Barbara Urbaniak
2 z Zakładu Opieki Zdrowotnej w Wieluniu
Kierownik Zakładu: lek. stom. Wanda Monwid-Olechnowicz
Prawidłowe odczuwanie smaku, jako jedno z najważniejszych wrażeń zmysłowych, przyczynia się w znacznym stopniu do dobrego samopoczucia człowieka, tak w sensie fizycznym, jak i psychicznym, co jest warunkiem zdrowia – jak podaje definicja WHO. Jedne z pierwszych opisów dotyczących zaburzeń smakowych pojawiły się w latach 60-tych za sprawą Henkina i współpracowników, którzy zauważyli powiązanie metabolizmu niektórych mikroelementów z odczuciami smakowymi. Fizjologia tłumaczy zjawisko smaku jako właściwość wyspecjalizowanych komórek odbierających bodźce przez kubki smakowe (caliculus gustatorius).
Podczas krótkiego czasu przebywania pokarmu w jamie ustnej wytwarzane są parainformacje zapachowo-smakowe, które w postaci impulsów nerwowych są przenoszone do wyższych ośrodków mózgowych. Możemy tu odróżnić dwa typy informacji, pochodzących od fizycznych oddziaływań cząstek poszczególnych składników pokarmu na receptory znajdujące się na języku i w jamie nosowej. Receptory w nosogardzieli reagują z parasygnałami i po ich przetworzeniu przekazują je do wyższych ośrodków kory mózgowej.
Zmysły węchu i smaku łączą się w wielu punktach i często mylnie interpretuje się te odczucia. Teoretyczne prace nad mechanizmem bodźców smakowo-zapachowych pozwoliły jednak bardzo przybliżyć do siebie te pojęcia. Współcześni fizjolodzy mówią „zapach – to smak odległości” (7, 32).
Receptory – kubki smakowe, znajdują się przede wszystkim na języku, ale mogą znajdować się także w nabłonku podniebienia miękkiego i nagłośni. Liczba kubków smakowych jest większa u noworodków niż osób dorosłych. Powierzchnia grzbietowa języka zbudowana jest z wyniosłości zwanych brodawkami. Wyróżniamy brodawki okolone, nitkowate, grzybowate i liściaste (za Sokołowską-Pituchową) (44). Niektórzy autorzy nie wymieniają brodawek liściastych (45). Jedynie brodawki nitkowate nie spełniają funkcji smakowej, w pozostałych, w nabłonku ścian brodawek mieszczą się kubki smakowe z receptorami smaku (ryc. 1). Znaczna ilość kubków smakowych znajduje się w brodawkach okolonych. W ich bocznych ścianach można odnaleźć od 120 do 200 kubków, co daje ok. 1500 kubków smakowych we wszystkich brodawkach okolonych. Pojedyncze kubki znajdują się w brodawkach grzybowatych – w liczbie od 3 do 4. Oblicza się, że 20% brodawek języka jest niewrażliwych na smak.
Ryc. 1. Brodawka okolona. KS – kubek smakowy; R – rowek smakowy; G – gruczoł ślinowy.
Kubek smakowy jest ciałkiem kształtu jajowatego lub beczułkowatego. Zajmuje całą grubość warstwy nabłonka brodawki ok. 80 µm i szerokość 40 µm. Składa się z wydłużonych, smukłych komórek nabłonkowych. Tylko ich część swym wolnym końcem dochodzi do otworka wyposażonego w pręciki. Jako komórki smakowe sąsiadują z pozostałymi zwanymi zrębowymi (ryc. 2).
Ryc. 2. Kubki smakowe w brodawce okolonej. KS – kubek smakowy; O – otworek smakowy.
Istota procesów neurofizjologicznych zachodzących w kubkach smakowych nie jest jeszcze w dostateczny sposób poznana. Dzięki różnej lokalizacji kubków smakowych w błonie śluzowej jamy ustnej i odmiennej ich wrażliwości na cząsteczki substancji rozpuszczonych w śluzie, człowiek odbiera czucie czterech smaków: słonego, słodkiego, kwaśnego i gorzkiego (4, 44, 45). Uważa się, że brodawki okolone odbierają smak gorzki, brodawki grzybowate – słodki i słony, a rozróżnianie bardziej subiektywnych wrażeń smakowych zależy od receptorów węchu w jamie nosowej.
Droga nerwowa zmysłu smaku
Smak należy do czucia eksteroceptywnego, a ze względu na mechanizm odbioru bodźców jest zaliczany wraz z powonieniem do tzw. zmysłów chemicznych. Wrażenia smakowe przewodzone są w kierunku dośrodkowym, do mózgu od komórek smakowych kubka smakowego poprzez trzy nerwy czaszkowe: nerw twarzowy (nervus facialis – VII), nerw językowo-gardłowy (nervus glossopharyngeus – IX) i nerw błędny (nervus vagus – X) (ryc. 3).
Ryc. 3. Schemat przebiegu dróg smakowych.
Ciałka pierwszego neuronu stanowią zwoje obwodowe nerwu VII (zwój kolanka, łac. ganglion geniculi), nerwu IX (zwój górny i dolny) oraz nerwu X (zwój górny i dolny). Ich dendryty kierują się do kubków smakowych a aksony do jądra pasma samotnego (część środkowa rdzenia przedłużonego). Włókna nerwowe przewodzące smak z 2/3 przednich języka (nerw twarzowy) i z 1/3 tylnej języka (nerw językowo-gardłowy) biegną w części przedniej pęczka. Włókna nerwu X przewodzące smak z błony śluzowej podniebienia, gardła i nagłośni zajmują pozostałą część pasma.
Ciałko II neuronu stanowi wspólne jądro krańcowe nerwów – VII, IX, X. Z jądra pasma samotnego tzw. jądra smakowego impulsy smakowe podążają do wzgórza po stronie przeciwnej (dokładny przebieg nie jest jeszcze znany). Ich część ulega skrzyżowaniu na poziomie mostu. Część aksonów zmierza do tworu siatkowatego rdzenia przedłużonego i jąder czaszkowych, zapewniając szereg odruchów autonomicznych, np. wydzielanie śliny. Ciałka III neuronu znajdują się we wzgórzu (jądro brzuszne tylnoprzyśrodkowe). Aksony tworzą drogi wzgórzowo-korowe przechodzące przez torebkę wewnętrzną do ośrodków korowych.
Ośrodek smaku (IV neuron) znajduje się w części górnej zakrętu zaśrodkowego, a więc w tej części kory, w której znajdują się również pozostałe ośrodki czucia (eksteroceptywnego i proprioceptywnego). Ośrodki smaku sąsiadują więc z ośrodkami czucia eksteroceptywnego języka (bólu, temperatury, dotyku) (9, 31, 44).
Określenia zaburzeń smakowych
Zaburzenia w odczuwaniu bodźców smakowych określane są jako dysgeusia (łac.). Jedną z form dysgeuzji jakościowej jest parageusia, określana także jako heterogeusia. Zaburzenie to polega na subiektywnie błędnym, opacznym odczuwaniu wrażeń smakowych. Szczególną formą parageuzji jest kakogeusia – nieprzyjemne subiektywne odczuwanie bodźców smakowych. Do zaburzeń jakościowych smaku należy także phantogeusia, polegająca na występowaniu halucynacji smakowych przy braku jakichkolwiek bodźców smakowych (48).
Odchylenia od normalnej percepcji smakowej oraz węchowej mogą objawiać się zaburzeniami w aspekcie gnostycznym percepcji tj. hypogeusją – czyli obniżoną wrażliwością i zdolnością rozpoznawania smaków oraz hyposmią – obniżoną wrażliwością i zdolnością rozpoznawania zapachów. Ponadto mogą także objawiać się zaburzeniami w aspekcie emocjonalnym percepcji tj. dysgeuzją – czyli występowaniem bez zewnętrznych uwarunkowań niepożądanych wrażeń smakowych oraz dysosmią – czyli pojawieniem się również bez zewnętrznych uwarunkowań niepożądanych wrażeń zapachowych.
Skrajnym przypadkiem hyposmii jest agnozja zapachowa, która oznacza całkowitą niezdolność odbierania jakichkolwiek bodźców zapachowych, a skrajnym przypadkiem hypogeuzji – agnozja smakowa, która charakteryzuje się niemożnością odbierania wrażeń smakowych w ogóle (38).
Zaburzenia smakowe w wybranych jednostkach i zespołach chorobowych oraz stanach fizjologicznych
Sialopenia – to zmniejszone wydzielanie śliny, które w następstwie prowadzi do suchości w jamie ustnej. Jest następstwem m.in. działania wielu leków. Znamy około 250 leków z ubocznym działaniem o charakterze kserostomii. Chorzy skarżą się na suchość, pieczenie i bolesność języka. Nierównomierne zwilżanie błony śluzowej wpływa na zaburzenia smaku, zmienione jego odczucia i w konsekwencji prowadzi do zmniejszenia apetytu (28).
Stomatodynia – jest to zespół objawów subiektywnych pod postacią palenia, pieczenia, bólu, drętwienia, odczucia wydzielania ropy z jakiejś okolicy jamy ustnej, zaburzenia odczuć smaku słonego, czy kwaśnego, uczucia suchości i ślinotoku oraz patologicznego odczuwania rozmiaru np. języka. Choroba ma przebieg przewlekły. Chorzy wymagają leczenia, które w tym przypadku jest szczególnie trudne (11, 28).
Choroby psychiczne – w pewnych schorzeniach psychicznych takich jak np. schizofrenia, parafrenia i zespoły parafreniczne chorzy oprócz innych charakterystycznych objawów doznają tzw. omamów smakowych. Omamy to zaburzenia spostrzegania, do których również należą złudzenia. Omamy smakowe występują rzadziej od słuchowych i wzrokowych, i zwykle łączą się z innymi omamami, zwłaszcza z węchowymi. Chory odczuwa zmieniony smak potraw, płynów, co często interpretuje urojeniowo. Uważa mianowicie, że jedzenie ma zmieniony smak, bo jest zatrute. Omamy smakowe i urojenia prześladowcze, w tym przypadku zatruwanie, bywają przyczyną unikania przez chorego posiłków i leków (21).
Zaburzenia metabolizmu niektórych mikroelementów i witamin
Przyczyną zmian wrażliwości smakowej mogą być zaburzenia w metabolizmie takich jonów metali jak: miedź, nikiel, kobalt, cynk, a nawet niewłaściwe proporcje stężenia miedzi do ilości grup tiolowych – SH. Istnieje przypuszczenie, że zaburzenia normalnej percepcji smakowej mogą być związane z występowaniem w ustroju deficytu miedzi. Występowanie ageuzji stwierdzono u pacjentów leczonych związkiem zawierającym grupę tiolową. Obserwowano także hipogeuzję w stanach chorobowych związanych z podwyższonym poziomem we krwi dwusiarczków oraz związków tiolowych, która ustępowała po doustnym podaniu soli miedzi, cynku bądź niklu.
Opisano zespół chorobowy ostrego spadku poziomu cynku w ustroju pacjentów leczonych histydyną, który objawiał się obok zaburzeń percepcji smaku i węchu, anoreksją, zmianami osobowości oraz dysfunkcją mózgu. Po podaniu cynku całkowita „odbudowa” normalnej percepcji następowała po trzech dniach. Właściwy mechanizm powstawania hipogeuzji na skutek deficytu cynku nie jest jeszcze jednoznacznie wyjaśniony (35, 36, 38). Wiadomym jest, iż cynk odgrywa istotną rolę w procesach odczuwania smaku i węchu, gdyż jest kofaktorem gustyny – białka znajdującego się w receptorach smakowych. Białko to warunkuje prawidłową czynność kubków smakowych. Obniżenie właściwości smakowej obserwuje się też przy niedoborach witamin A i C. Witamina A powstaje w wyniku redukcji aldehydu witaminy A. Niezbędny jest do tego enzym reduktaza retinenu, którego między innymi składnikiem jest cynk. Pierwiastek ten jest niezbędny do utrzymania prawidłowego stężenia witaminy A w osoczu. Bierze on udział również w uruchamianiu tej witaminy z wątroby (18).
Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Nowa Stomatologia 1-2/2000
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia