Czytelnia Medyczna » Postępy Fitoterapii » 2/2007 » Badanie wpływu olejków eterycznych na bakterie, grzyby i dermatofity chorobotwórcze dla człowieka

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Ski Spa - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

*Bogdan Kędzia, Elżbieta Hołderna-Kędzia

Badanie wpływu olejków eterycznych na bakterie, grzyby i dermatofity chorobotwórcze dla człowieka

Studies on effect of volatile oils on pathogenic bacteria, yeast fungi and dermatophytes

Instytut Roślin i Przetworów Zielarskich w Poznaniu
Dyrektor Instytutu: dr hab. n. med. Przemysław M. Mrozikiewicz

Summary
The studies included 53 volatile oils of native and foreign origin. Microbiological screening respected MIC in relation to standard strain of S. aureus FDA 209P. The studies were carried out using method of serial dilutions in fluid medium. Than 18 of the most active oils (MIC ≤ 100 μg/ml) have been investigated on the wider bacteria and fungi spectrum of hospital origin: on 2 Gram-positive cocci, 3 Gram-negative bacilli,3 yeast fungi and on 3 dermatophytes. The carried out studies showed that the stronger activity on the Gram-positive cocci of hospital origin exhibited: Ol. Cedri, Ol. Curcumae, Ol. Damianae, Ol. Nigellae, Ol. Salviae miltiorrhizae and Ol. Thymi. No one of investigated volatile oils show in above concentration the activity against Gram-positive bacilli. Against yeasts in low concentration were active Ol. Benzoe, Ol. Damianae, Ol. Nigellae and Ol. Vetiveri. On the base of carried out studies could be concluded that the volatile oils with a strong activity against Gram-positive cocci, yeast fungi and dermatophytes could be used for the treatment of dermatological diseases caused by above mentioned microorganisms. From theoretical point of view the growth of investigated pathogenic microorganisms should be inhibited by external used remedies (ointments, gels, fluids) containing 0,1% of above mentioned oils. For comparison the growth of standard strain of S. aureus FDA 209P was inhibited by 0,1 μg/ml of tetracycline and the growth of standard strain of C. albicans PCM 1409 PZH by 1,0 μg/ml of amphotericine B.

Key words: volatile oils, bacteria, yeast fungi, pathogenic dermatophytes.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Praktyka i teoria promocji zdrowia

Zdrowie

Zmęczenie a zdrowie i choroba

Wcześniejsze badania wykazały, że wybrane olejki eteryczne pochodzenia australijskiego odznaczają się wysoką aktywnością antybiotyczną wobec niektórych drobnoustrojów chorobotwórczych dla człowieka (1). Wyniki zebrane w tabeli 1 wskazują, że olejki eteryczne z drzewa herbacianego, manuka, sandałowy australijski i mirtowy australijski hamowały w podłożu płynnym wzrost bakterii Gram-ujemnych ( S. aureus, E. faecalis), grzybów drożdżoidalnych ( C. albicans) i dermatofitów ( M. gypseum) w stężeniach niższych od 100 μg/ml.

Tabela 1. Działanie wybranych olejków australijskich na drobnoustroje chorobotwórcze dla człowieka.

Drobnoustroje	Badane olejki (MIC - μg/ml)
Drobnoustroje	z drzewa herbacianego	manuka	sandałowy australijski	mirtowy australijski
Bakterie Gram-dodatnie mmStaphylococcus aureus mmEnterococcus faecalis	25 50	25 25	10 10	75 75
Bakterie Gram-ujemne mmEscherichia coli mmKlebsiella pneumoniae mmPseudomonas aeruginosa	500 500 750	500 750 1000	500 1000 750	250 500 750
Grzyby drożdżoidalne mmCandida albicans mmCandida krusei mmGeotrichum candidum	75 100 500	75 500 500	25 500 500	25 25 25
Grzyby pleśniowe mmAspergillus flavus	500	750	1000	250
Dermatofity mmMicrosporum gypseum	25	25	50	50

Badania powyższe stanowiły podstawę do poszukiwania olejków eterycznych krajowych i zagranicznych o silnym działaniu antybiotycznym. Za takie uznano działanie olejków eterycznych na bakterie i grzyby chorobotwórcze dla człowieka w podłożu płynnym, w stężeniach niższych od 100 μg/ml, w kontekście ich ewentualnego wykorzystania praktycznego.

Materiał i metody

Pochodzenie olejków eterycznych

W badaniach wykorzystano 53 olejki eteryczne, krajowe i zagraniczne, pochodzące od następujących wytwórców: Neo-Spiro (Częstochowa), Pollena-Aroma (Warszawa), Etja (Elbląg) i Avicenna-Oil (Wrocław). Niektóre olejki eteryczne oddestylowano z surowców roślinnych w Instytucie Roślin i Przetworów Zielarskich w Poznaniu.

Badane drobnoustroje chorobotwórcze

Badania obejmowały szczep wzorcowy Staphylococcus aureus FDA 209P (ATCC 6538P), wrażliwy na antybiotyki, a także szczepy drobnoustrojów pochodzenia szpitalnego (tab. 2).

Tabela 2. Drobnoustroje chorobotwórcze pochodzenia szpitalnego użyte w badaniach.

Grupa drobnoustrojów	Nazwa szczepu
Bakterie Gram-dodatnie	Staphylococcus aureus BK Enterococcus faecalis ATCC 8040
Bakterie Gram-ujemne	Escherichia coli PZH 026B6 Klebsiella pneumoniae 231 Pseudomonas aeruginosa OWG 89/3
Grzyby drożdżoidalne	Candida albicans PZH 1409 PCM Candida krusei S2 20 Geotrichum candidum OWG 25
Dermatofity	Trichophyton mentagrophytes v. interdigitale M15 Trichophyton mentagrophytes v. asteroides J3 Microsporum gypseum K1

Przeprowadzenie badań

Badania prowadzono dwuetapowo. W pierwszym etapie wykonywano skrining mikrobiologiczny, który miał na celu wyselekcjonowanie olejków eterycznych o silnym działaniu na szczep wzorcowy S. aureus FDA 209P. W drugim etapie badań określono działanie wyselekcjonowanych olejków na szczepy szpitalne, reprezentujące bakterie Gram-dodatnie, bakterie Gram-ujemne, grzyby drożdżoidalne i dermatofity.

Badania prowadzono metodą rozcieńczeń seryjnych w podłożach płynnych dla bakterii (Antibiotic Medium, Merck) i dla grzybów (Sabouraud Medium, Merck).

Olejki eteryczne rozpuszczano w DMSO (Fluka) w stężeniu 100 mg/ml, a następnie wprowadzano je do odpowiednich podłoży w stężeniach od 10 do 10 000 ?g/ml.

Najmniejsze stężenia olejku eterycznego hamujące wzrost badanych drobnoustrojów (MIC – Minimal Inhibitory Concentration w ?g/ml) określano po 18-godzinnej inkubacji w temp. 37°C (bakterie i grzyby drożdżoidalne) i 5-dniowej inkubacji w temp. 37°C (dermatofity).

Jako substancji referencyjnych użyto tetracykliny (w odniesieniu do bakterii) i amfoterycyny B (w odniesieniu do grzybów).

Wyniki badań

Wyniki badań, dotyczące poszukiwania olejków eterycznych o silnym działaniu na szczep wzorcowy Staphylococcus aureus FDA 209P wrażliwy na antybiotyki, przedstawiono w tabelach 3 i 4. W tabelach podano nazwę olejku eterycznego, roślinę użytą do otrzymywania olejku, surowiec służący do pozyskiwania olejku i stężenie hamujące wzrost szczepu wzorcowego w μg/ml.

Tabela 3. Poszukiwanie olejków eterycznych o silnym działaniu (MIC ≤100 ?g/ml) na Staphylococcus aureus FDA 209P.

Nr	Nazwa olejku	Roślina użyta do otrzymania olejku	Surowiec	[MIC] (μg/ml)
1.	Ol. Acori graminei	Acorus gramineus Soland	kłącze	250
2.	Ol. Angelicae	Angelica archangelica L.	korzeń	250
3.	Ol. Anisi	Pimpinella anisum L.	owoce	250
4.	Ol. Artemisiae citriodorae	Artemisia salina var. citriodora Kazakew	ziele	75
5.	Ol. Aurantiae	Citrus aurantium L.	kwiaty	250
6.	Ol. Basilici	Ocimum basilicum L.	kwiatostany	200
7.	Ol. Benzoe	Styrax benzoin Dygand.	żywica	10
8.	Ol. Bergamottae	Citrus bergamia Wight et Arn.	naowocnia	300
9.	Ol. Cajeputi	Melaleuca leucadendron L.	liście i pędy	250
10.	Ol. Calami	Acorus calamus L.	kłącze	250
11.	Ol. Camphorae	Cinnamomum camphora L. Sieb.	drewno	300
12.	Ol. Cani	Ocimum cani Sims	kwiatostany	200
13.	Ol. Cardamomi	Elettaria cardamomum (L.) Maton	owoce	400
14.	Ol. Carvi	Carum carvi L.	owoce	100
15.	Ol. Caryophylli	Eugenia caryophyllata Thumb.	pąki kwiatowe	400
16.	Ol. Cedri	Cedrus atlantica Mannet	drewno	50
17.	Ol. Chamomillae	Chamomilla recutita (L.) Rausch.	koszyczki kwiatowe	250
18.	O. Cinnamomi	Cinnamomum zeylanicum Blume	kora	150
19.	Ol. Citri	Citrus limonum L.	naowocnia	200
20.	Ol. Citronellae	Cymbopogon nardus (L.) Rendle	liście	200
21.	Ol. Coriandri	Coriandrum sativum L.	owoce	250
22.	Ol. Curcumae	Curcuma longa L.	kłącze, ziele	75
23.	Ol. Damianae	Turnera diffusa Willd. Ex Schult.	liście	25
24.	Ol. Dauci carotae	Daucus carota L.	nasiona	75
25.	Ol. Eucalypti	Eucalyptus globulus Labill.	liście i gałązki	100
26.	Ol. Foeniculi	Foeniculum vulgare Miller	owoce	250
27.	Ol. Geranii	Pelargonium odoratissimum Ait.	liście	100

Tabela 4. Poszukiwanie olejków eterycznych o silnym działaniu (MIC ≤100 ?g/ml) na Staphylococcus aureus FDA 209P.

Nr	Nazwa olejku	Roślina użyta do otrzymania olejku	Surowiec	MIC (μg/ml)
28.	Ol. Hyssopi	Hyssopus officinalis L.	ziele	250
29.	Ol. Juniperi	Juniperus communis L.	szyszkojagody	75
30.	Ol. Lavandulae	Lavandula officinalis Chaix.	kwitnące ziele	200
31.	Ol. Melissae	Melissa officinalis L.	liście	50
32.	Ol. Menthae piperitae	Mentha piperita L.	liście	300
33.	Ol. Millefolii	Achillea millefolium L.	koszyczki kwiatowe	50
34.	Ol. Myristicae	Myristica fragrans Houttuyn	jądra nasienne	250
35.	Ol. Neroli	Citrus aurantium L.	kwiaty	200
36.	Ol. Nigellae	Nigella sativa L.	nasiona	50
37.	Ol. Origani	Origanum majorana L.	ziele	500
38.	Ol. Pimentae	Pimenta dioica (L.) Merrill	niedojrzałe owoce	250
39.	Ol. Pini pumilionis	Pinus montana Mill.	igły i gałązki	75
40.	Ol. Piperis nigri	Piper nigrum L.	owoce	250
41.	Ol. Rosae	Rosa damascena Miller	płatki	500
42.	Ol. Rosmarini	Rosmarinus officinalis L.	liście i gałązki	500
43.	Ol. Santali	Santalum album L.	drewno	150
44.	Ol. Salviae	Salvia officinalis L.	liście	400
45.	Ol. Salviae	Salvia officinalis L.	korzenie	250
46.	Ol. Salviae miltiorrhizae	Salvia miltiorrhiza Bunge	korzenie	10
47.	Ol. Thymi	Thymus vulgaris L.	ziele	75
48.	Ol. Templinum	Abies sibirica Ledeb.	igły i gałązki	250
49.	Ol. Tripartiti	Bidens tripartita L.	liście	500
50.	Ol. Tripartiti	Bidens tripartita L.	kwiaty	200
51.	Ol. Vetiveri	Vetiveria zizianioides Stepf.	korzeń	25
52.	Ol. Ylang-ylang	Cananga odorata (Lam.) Hook f. et Thoms	kwiaty	50
53.	Ol. Zingiberis	Zingiber officinalis Roscoe	kłącza	250

Okazało się, że skrining mikrobiologiczny ujawnił istnienie 18 olejków eterycznych, które hamowały wzrost szczepu wzorcowego w stężeniu równym lub niższym od 100 ?g/ml (tab. 5). Olejki te posłużyły do dalszych badań z użyciem drobnoustrojów chorobotwórczych dla człowieka.

Tabela 5. Olejki eteryczne o silnym działaniu (MIC ≤ 100 ?g/ml) na Staphylococcus aureus FDA 209P.

Nr	Nazwa olejku	MIC (μg/ml)
1.	Ol. Artemisiae citriodorae	75
2.	Ol. Benzoe	10
3.	Ol. Carvi	100
4.	Ol. Cedri	50
5.	Ol. Curcumae	75
6.	Ol. Damianae	25
7.	Ol. Dauci carotae	75
8.	Ol. Eucalypti	100
9.	Ol. Geranii	100
10.	Ol. Juniperi	75
11.	Ol. Melissae	50
12.	Ol. Millefolii	50
13.	Ol. Nigellae	50
14.	Ol. Pini pumilionis	75
15.	Ol. Salviae miltiorrhizae	10
16.	Ol. Thymi	75
17.	Ol. Vetiveri	25
18.	Ol. Ylang-ylang	50

Badania z udziałem drobnoustrojów chorobotwórczych wykazały, że silnym działaniem na ziarniaki Gram-dodatnie (stężenia olejku równe lub niższe od 100 μg/ml) odznaczały się Ol. Cedri, Ol. Curcumae i Ol. Damianae, na grzyby drożdżoidalne Ol. Benzoe, a na dermatofity Ol. Benzoe i Ol. Curcumae (tab. 6). Na pałeczki Gram-ujemne w tych stężeniach nie działał żaden olejek eteryczny.

Tabela 6. Działanie wyselekcjonowanych olejków eterycznych ( Ol. Artemisiae citriodorae, Ol. Benzoe, Ol. Carvi, Ol. Cedri, Ol. Curcumae, Ol. Damianae) na drobnoustroje chorobotwórcze dla człowieka.

Drobnoustroje	Aktywność mikrobiologiczna olejków (μg/ml)
Drobnoustroje	*Ol. Artemisiae citriodorae*	*Ol. Benzoe*	*Ol. Carvi*	*Ol. Cedri*	*Ol. Curcumae*	*Ol. Damianae*
Bakterie Gram-dodatnie mmS. aureus mmE. faecalis	100 250	50 500	250 250	50 100	100 25	25 25
Bakterie Gram-ujemne mmE. coli mmK. pneumoniae mmP. aeruginosa	250 250 250	750 500 750	250 250 500	1000 1000 500	250 750 500	750 750 750
Grzyby drożdżoidalne mmC. albicans mmC. krusei mmG. candidum	250 250 250	50 2550	250 250 250	750 750 750	250 250 250	250 500 750
Dermatofity mmT. m. interdigitale mmT. m. asteroides mmM. gypseum	750 750 500	50 50 50	7500 1000 2500	250 100 100	40 40 25	250 500 500

Na bakterie Gram-dodatnie silnie działał Ol. Millefolii, a na dermatofity Ol. Juniperi (tab. 7).

Tabela 7. Działanie wyselekcjonowanych olejków eterycznych ( Ol. Dauci carotae, Ol. Eucalypti, Ol. Geranii, Ol. Juniperi, Ol. Melissae, Ol. Millefolii) na drobnoustroje chorobotwórcze dla człowieka.

Drobnoustroje	Aktywność mikrobiologiczna olejków (μg/ml)
Drobnoustroje	*Ol. Dauci carotae*	*Ol. Eucalypti*	*Ol. Geranii*	*Ol. Juniperi*	*Ol. Melissae*	*Ol. Millefolii*
Bakterie Gram-dodatnie mmS. aureus mmE. faecalis	250 500	250 500	250 250	100 250	100 250	75 100
Bakterie Gram-ujemne mmE. coli mmK. pneumoniae mmP. aeruginosa	750 500 750	500 500 500	250 250 750	250 250 250	500 500 500	250 250 250
Grzyby drożdżoidalne mmC. albicans mmC. krusei mmG. candidum	250 500 500	250 100 250	250 250 250	750 500 500	300 500 500	150 250 250
Dermatofity mmT. m. interdigitale mmT. m. asteroides mmM. gypseum	250 250 500	500 500 500	750 500 1000	100 100 100	250 250 500	250 750 750

Poza tym silne działanie na bakterie Gram-dodatnie wykazywały Ol. Nigellae, Ol. Salviae miltiorrhizae i Ol. Thymi, na grzyby drożdżoidalne Ol. Thymi, a na dermatofity Ol. Nigellae i Ol. Vetiveri (tab. 8).

Tabela 8. Działanie wyselekcjonowanych olejków eterycznych ( Ol. Nigellae, Ol. Pini pumilionis, Ol. Salviae miltiorrhizae,Ol. Thymi, Ol. Vetiveri, Ol. Ylang-ylang) na drobnoustroje chorobotwórcze dla człowieka.

Drobnoustroje	Aktywność mikrobiologiczna olejków (μg/ml)
Drobnoustroje	*Ol. Nigellae*	*Ol. Pini pumilionis*	*Ol. Salviae miltiorrhizae*	*Ol. Thymi*	*Ol. Vetiveri*	*Ol. Ylang-ylang*
Bakterie Gram-dodatnie mmS. aureus mmE. faecalis	75 75	250 500	50 50	50 75	75 250	75 250
Bakterie Gram-ujemne mmE. coli mmK. pneumoniae mmP. aeruginosa	750 750 500	750 750 500	250 100 500	250 100 500	750 750 500	500 500 500
Grzyby drożdżoidalne mmC. albicans mmC. krusei mmG. candidum	250 250 250	250 250 500	250 250 250	75 75 100	250 250 500	250 250 500
Dermatofity mmT. m. interdigitale mmT. m. asteroides mmM. gypseum	50 100 50	750 500 250	250 250 250	250 250 250	100 50 100	500 500 250

Olejki eteryczne o silnym działaniu na drobnoustroje zebrano w tabeli 9. Z kolei działanie antybiotyków na bakterie i grzyby podano w tabeli 10.

Tabela 9. Olejki eteryczne wykazujące silne działanie (MIC ≤ 100 μg/ml) na drobnoustroje chorobotwórcze dla człowieka.

Grupy drobnoustrojów	Olejki eteryczne o silnym działaniu przeciwdrobnoustrojowym (MIC ≤100 ?g/ml)
Ziarniaki Gram-dodatnie	Ol. Cedri, Ol. Curcumae, Ol. Damianae, Ol. Millefolii, Ol. Nigellae, Ol. Salviae miltiorrhizae, Ol. Thymi
Grzyby drożdżoidalne	Ol. Benzoe, Ol. Thymi
Dermatofity	Ol. Benzoe, Ol. Curcumae,Ol. Juniperi, Ol. Nigellae, Ol. Vetiveri

Tabela 10. Działanie antybiotyków (substancje referencyjne) na ziarniaki Gram-dodatnie i grzyby drożdżoidalne.

Antybiotyk	MIC (μg/ml)
Antybiotyk	S. aureus FDA 209P	C. albicans PZH 1409 PCM
Tetracyklina	0,1
Amfoterycyna B		1,0

Wnioski

1. Przeprowadzone badania wykazały, że spośród 53 olejków eterycznych krajowych i zagranicznych 18 odznaczało się silnym działaniem (≤ 100 ?g/ml) na szczep wzorcowy Staphylococcus aureus FDA 209P wrażliwy na antybiotyki.

2. Badania 18 wyselekcjonowanych olejków z użyciem drobnoustrojów pochodzących ze środowiska szpitalnego ujawniły silne działanie na ziarniaki Gram-dodatnie Ol. Cedri, Ol. Curcumae, Ol. Damianae, Ol. Millefolii, Ol. Nigellae, Ol. Salviae miltiorrhizae i Ol. Thymi, na grzyby drożdżoidalne Ol. Benzoe i Ol. Thymi oraz na dermatofity Ol. Benzoe, Ol. Curcumae, Ol. Juniperi, Ol. Nigellae i Ol. Vetiveri. Na pałeczki Gram-ujemne w takich stężeniach nie działał żaden z badanych olejków.

3. Na podstawie wykonanych badań można założyć, że olejki eteryczne o silnym działaniu na ziarniaki Gram-dodatnie, grzyby drożdżoidalne i dermatofity mogą być wykorzystane do leczenia schorzeń dermatologicznych wywołanych przez te drobnoustroje.

4. Z teoretycznego punktu widzenia wzrost badanych drobnoustrojów chorobotwórczych powinien być zahamowany przez leki zewnętrzne (maści, żele, płyny) zawierające 0,1% wymienionych olejków (stężenie od 10 do 40 razy wyższe od MIC uzyskanego w niniejszych badaniach).

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Cud oliwy

Schudnij skutecznie i bezpiecznie

Bądź młodszy za rok

Piśmiennictwo

1. Hołderna-Kędzia E., Kędzia B., Ostrowski-Meissner H.: Australijskie olejki eteryczne o działaniu przeciwbakteryjnym i przeciwgrzybiczym. Post. Fitoter. 2006, Nr 4, 188.

otrzymano: 2007-03-05
zaakceptowano do druku: 2007-05-15

Adres do korespondencji:
*Bogdan Kędzia
Instytut Roślin i Przetworów Zielarskich
ul. Libelta 27, 61-707 Poznań
tel. (0-61) 665-95-40, fax: (0-61) 665-95-51
e-mail: bognao@02.pl

Postępy Fitoterapii 2/2007
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 2/2007:

- reklama -