Wydawnictwo Medyczne Borgis
Czytelnia Medyczna » Postępy Fitoterapii » 2-3/2001 » Żurawina – nowe spojrzenie na właściwości lecznicze
- reklama -
Ski Spa - serwis narciarski Warszawa


- reklama -
Pobierz odtwarzacz Adobe Flash Player
© Borgis - Postępy Fitoterapii 2-3/2001, s. 28-31
Dariusz Rodowski

Żurawina – nowe spojrzenie na właściwości lecznicze

Key words: żurawina.
Żurawina jest wieloletnią krzewinką niskopienną z rodziny wrzosowatych. Rośnie na kwaśnych glebach piaszczystych w klimacie umiarkowanym. W Polsce dziko rosnąca spotykana jest żurawina błotna (vaccinium oxycoccus). Gatunkiem uprawnym, występującym rdzennie na północy kontynentu amerykańskiego jest żurawina wielkoowocowa (vaccinium macrocarpon). Oba te gatunki mają czerwone owoce, o charakterystycznym kwaśnym smaku.
Ryc. 1. Vaccinium macrocarpon, fot. K. Smolarz, Instytut Sadownictwa, Skierniewice.
Ryc. 2.
Żurawiny (ryc. 1) od niepamiętnych czasów używane są w medycynie ludowej zarówno Polski jak i kontynentu amerykańskiego. Żurawina stanowiła ważny dodatek w codziennej diecie mieszkańców, przyczyniając się do poprawy ich stanu zdrowia. Połowa dwudziestego wieku przyniosła zainteresowanie środowiska medycznego działaniem żurawin w zapaleniach dróg moczowych i profilaktyce chorób wieńcowych.
ŻURAWINA, ZASTOSOWANIE W ZAPALENIACH DRÓG MOCZOWYCH
Badania statystyczne dowodzą, że niemal co trzecia kobieta zapada w swoim życiu na zapalenie dróg moczowych, a wiele z nich cierpi z powodu tej choroby przynajmniej raz w roku. Do zakażenia dochodzi bardzo łatwo, ze względu na to, że kobiety mają krótsze przewody moczowe niż mężczyźni. Ułatwia to bakteriom penetrację moczowodów i osadzanie się w pęcherzu moczowym, gdzie powodują stany zapalne. Mężczyźni, narażeni są również, jednak zapadają na tę chorobę ośmiokrotnie rzadziej niż kobiety.
W wielu szpitalach w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, sok z żurawin stosowany jest profilaktycznie przeciwko zapaleniom dróg moczowych. Pozwala to zmniejszyć zużycie antybiotyków i obniżyć koszty leczenia. Jest to szczególnie ważne u pacjentów po urazach kręgosłupa, gdyż mają oni problemy z przetrzymywaniem moczu w pęcherzu co prowadzi do podatności na zapalenia dróg moczowych (1).
Także u pacjentów cewnikowanych często dochodzi do zakażeń dróg moczowych. W takich warunkach sok z żurawin jest doskonałym środkiem profilaktycznym, gdyż jak wykazały badania zmniejsza on przyczepność bakterii także do szkła i tworzyw sztucznych (2).
Najbardziej znane badania, nad wpływem regularnego spożywania soku z żurawin na częstotliwość zapadania na zapalenie dróg moczowych, przeprowadzili naukowcy pod kierownictwem J. Avorna z Harvardu (ryc. 2) (3).
Przeprowadzili badania na grupie 153 kobiet. Połowa grupy dostawała do wypicia 300 ml, czyli dużą szklankę soku dziennie, przez okres sześciu miesięcy. Druga połowa kobiet nie spożywała w tym czasie żurawiny. Okazało się, że kobiety pijące sok z żurawin, miały o 58% mniejszy poziom bakterii w moczu. Także zużycie antybiotyków u osób, które już zapadły na zapalenie dróg moczowych było o połowę mniejsze niż w grupie nie przyjmującej soku.
Także badania przeprowadzone przez Sobotę, wykazały, że spożywanie żurawiny może zapobiegać zapaleniom dróg moczowych poprzez wypłukiwanie bakterii E. coli z dróg moczowych (4).
WŁAŚCIWOŚCI ANTYOKSYDACYJNE ŻURAWINY
Wstępne badania potwierdziły, że spożycie soku z żurawin daje doskonałe efekty w zapobieganiu chorobom serca. Flawonoidy występujące w żurawinie swą budową podobne są do tych występujących w czerwonym winie. Naukowcy uważają, że związki te są odpowiedzialne za zmniejszenie zapadalności na choroby wieńcowe poprzez powstrzymywanie tworzenia zakrzepów krwi oraz korzystny wpływ na rozszerzanie naczyń krwionośnych. Związki te mają także własności antyoksydacyjne, dzięki czemu zapobiegają utlenianiu cholesterolu, co znacząco zmniejsza ryzyko arteriosklerozy i zapychaniu naczyń krwionośnych. Dr Wilson z Uniwersytetu Wisconsin-La Crosse ustalił, że żurawiny zawierają duże ilości flawonoidów.
Przeprowadził pierwsze badania nad wpływem spożycia soku z żurawin na choroby wieńcowe. W 1997 roku Wilson w badaniach laboratoryjnych z użyciem lipoprotein o niskiej gęstości wykazał, że ekstrakt z surowych żurawin posiada właściwości antyutleniające (5). W 1998 roku badania Wilsona dowiodły, że butelkowy sok z żurawin również zawiera aktywne antyoksydanty. We wspólpracy z dr Margaret Maher odkryli w badaniach na szczurach, że sok z żurawin zwiększa objętość przetaczanej krwi u zwierząt. Wyniki te sugerują, że sok z żurawin wywiera podobny wpływ na przepływ krwi u ludzi. Badania Wilsona wykazały, że zawartość polifenoli o właściwościach jest taka sama w żurawinach i czerwonym winie.
Badania przeprowadzone w 2000 roku na Politechnice w Kopenhadze potwierdziły antyoksydacyjne właściwości żurawiny (6).
Wyniki obu tych badań sugerują, że sok z żurawin powinien znaleźć się w diecie osób z problemami sercowymi.
ZAPOBIEGANIE CHOROBOM WRZODOWYM
Badania przeprowadzone na Uniwersytecie w Tel Avivie ujawniły, że związki chemiczne zawarte w żurawinie, a zidentyfikowane jako skondensowane taniny powstrzymują niektóre z wywołujących choroby wrzodowe bakterii przed osadzaniem się na ścianach żołądka (7). Opierając się na wynikach badań potwierdzających, że związki chemiczne o dużej masie molowej wyodrębnione z soku z żurawin powstrzymują bakterie Escherichia coli od adhezji do komórek ludzkich przeprowadzono badania, mające na celu wykazać wpływ soku z żurawin na adhezję bakterii Helicobacter pylori do unieruchomionego ludzkiego śluzu żołądkowego oraz do erytrocytów. Użyto trzech łańcuchów Helicobacter pylori badając ich możliwości adhezji. Badania te wykazały, że związki zawarte w żurawinie mają właściwości powstrzymywania osadzania się bakterii Helicobacter pylori na śluzie żołądka.
DZIAŁANIE PRZECIWBAKTERYJNE
Na Uniwersytecie Kalifornijskim przeprowadzono badania, które w warunkach laboratoryjnych udowodniły szersze spektrum działania przeciwbakteryjnego soku z żurawin. Wyniki tych badań mogą mieć zastosowanie w wykorzystaniu żurawin w walce z bakteriami Staphylococcus aureus, Salmonella enteritidis oraz E. coli.
Koncentrat soku został rozcieńczony w stosunku 1:1 z bulionem sojowym i doprowadzony do pH 7,0, aby wykluczyć możliwość zakłócenia wyniku badań przez środowisko kwaśne. Do pożywki dodano z wyhodowanych wcześniej kolonii bakterii około 104 kolonii bakteryjnych na mililitr roztworu. Użyto do tego celu kultur kontrolnych zgodnych z American Type Culture Collection – zarówno do czystej pożywki jak i do pożywki z sokiem żurawinowym. Obie grupy posiewów były inkubowane w 35°C. Po 90 minutach przeprowadzono zliczanie kolonii bakterii, a następnie powtórzono je po 24 h. Poniższa tabela (tab. 1) ukazuje otrzymane rezultaty. Ponadto używając kolonii Klebsiella pneumoniae jako wskaźnika, stwierdzono także, że właściwości antybakteryjne soku żurawinowego utrzymywały się nawet przy rozcieńczeniu.
Tabela 1.
BakterieLiczba zliczonych kolonii CFU/ml po 90 minutachLiczba zliczonych kolonii CFU/ml po 24 godzinach
pożywkapożywka + sok z żurawinpożywkapożywka + sok z żurawin
E. coli7700800370 000 0000
Staphylococcus aureus590050090 000 0000
Pseudomonas aeruginosa500150240 000 0000
Enterococcus faecialis48002400410 000 000750
Klebsiella pneumoniae7000430 000 0000
Proteus mirabilis2700300190 000 0000
Salmonella enteritidis300300200 000 00023
WŁAŚCIWOŚCI PRZECIWGRZYBICZNE
W 1968 roku naukowcy z Massachusetts General Hospital badali in vitro efekt jaki wywołuje sok z żurawin na dziewięciu różnych typach grzybów z grupy dermatofitów, tj. grzybów powodujących choroby skóry. Jednym z tych grzybów był Trichophton rubrum. Badacze wykazali, że sok z żurawin powstrzymywał wzrost ośmiu z dziewięciu badanych grzybów. Wyniki znajdują się w poniższej tabeli (tab. 2). W badaniach tych kwasowość soku z żurawin została dodatkowo zmniejszona do pH = 5,6, w celu zwiększenia wzrostu grzybów (9).
Tabela 2.
Gatunek grzybaPożywka agarowaSok z żurawin rozcieńczenie 2:3
Candida albicansobfity wzrostobfity wzrost
Microsporum canis35,50
M. audouini21,50
M. gypseum390
Trichophyton schoenleinii50
T. rubrum7,30
T. tonsurans16wątpliwy wzrost
T. mentagrophytes32,57,8
Epidermophyton floccosum10,80
CHOROBY PRZYZĘBIA
Uważa się, że zmniejszenie ilości bakterii w jamie ustnej oraz zmniejszenie adhezji tych bakterii do dziąseł i zębów powinno zmniejszyć ryzyko zapalenia dziąseł i przyzębia. W 1998 roku naukowcy z Uniwersytetu w Tel Avivie, testowali koncentrat z żurawin. Ich celem było zbadanie czy ma on właściwości powstrzymujące najczęściej spotykane w jamie ustnej bakterie, przed osadzaniem się na dziąsłach i zębach. Badania wykazały, że ekstrakt z żurawin zmniejsza adhezję do dziąseł i zębów o 58%.
Badacze wyrażają przekonanie, że regularne stosowanie soku z żurawin do płukania ust może być bardzo korzystne. Powinno to zredukować ilość patogennych bakterii w jamie ustnej powodujących choroby przyzębia i zmniejszyć zapadalność na choroby dziąseł (10).
SKŁADNIKI CZYNNE ZAWARTE W ŻURAWINACH
Od wielu lat poszukiwano składnika żurawin odpowiedzialnego za jej przeciwbakteryjne działanie. Już w 1923 roku w Niemczech wysunięto hipotezę, że mechanizm ten jest wywołany poprzez zakwaszenie moczu po spożyciu żurawin. Efekt ten miał być powodowany przez kwas hopurynowy. Jednak późniejsze badania dowiodły, że ilość kwasu hipurynowego w moczu osób pijących sok z żurawin, nie może być jedynym powodem działania bakteriobójczego. Dokładne badania dowiodły, że zakwaszanie moczu po spożyciu żurawin jest zbyt krótkotrwałe, by mogło być odpowiedzialne za to korzystne działanie. Dopiero ostatnie badania przeprowadzone przez naukowców z Rutgers w New Jersey rzuciły nowe światło na rozwiązanie tej zagadki. Wyizolowali oni z owoców żurawin cykliczne proantocyjanidyny (11).
Jak wykazały szczegółowe badania, to właśnie te związki mają właściwości zapobiegania podłączania się bakterii E. coli do komórek śluzówki człowieka.
Dokładny skład żurawiny nie został jak dotąd oznaczony. Do głównych składników należą: kwasy: cytrynowy, chinowy, jabłkowy i benzoesowy; fruktoza, witaminy C, A, B1, B2, flawonoidy; kwercytyna, kemferol; antocyjany; cyjanidyna, delfinidyna, peonidyna, malwidyna; flawonole, taniny i glikozydy flawonoidowe.
Bardzo ciekawe jest to, że żurawina zawiera szeroki wachlarz związków z grup flawonoidów i antocyjanów.
DOSTĘPNOŚĆ ŻURAWIN NA RYNKU
Żurawina dostępna w Polsce w postaci owoców to żurawina błotna. Ma ona mniejszą niż amerykańska zawartość substancji aktywnych, jednak do czasu rozpoczęcia uprawy żurawiny wieloowocowej w Polsce może być jej wartościowym substytutem. W sezonie jesiennym dostępna jest świeża żurawina z bieżących zbiorów. Owoce żurawiny, ze względu na dużą zawartość antocyjanów są bardzo cierpkie w smaku, dlatego też spożywanie ich w postaci nieprzerobionej jest utrudnione. Najlepszy ze względów terapeutycznych jest świeżo wyciskany sok z owoców. Sok najłatwiej otrzymać wyciskając owoce, które ze względu na sezonowość zbiorów i duże różnice w cenie żurawin wiosną i jesienią, warto jest kupić na zapas i zamrozić. Mrożenie owoców nie powoduje utraty ich korzystnych właściwości. Zastosowanie żurawin w formie kompotów i dżemów w celach fitoterapeutycznych jest niekorzystne ze względu na to, że gotowanie żurawin niszczy związki chemiczne odpowiedzialne za ich antybakteryjne działanie. W aptekach i sklepach zielarskich dostępne są także liofilizowane ekstrakty z żurawin.
Piśmiennictwo
1. Reid G. et al.: Cranberry juice consumption may reduce biofilms on uroepithelial cells: pilot study in spinal cord injured patients. Spinal Cord 2001, 39:26-30. 2. Allison D.G. et al.: Influence of cranberry juice on attachment of Escherichia coli to glass. J. Basic Microbiol 2000, 40:3-6. 3. Avorn J., et al.: Reduction of Bacteriuria and Pyuria after ingestion of Cranberry Juice. Journal of the American Medical Association Volume 271, Number 10:751-754. 4. Sobota A.E.: Inhibition of bacterial adherence by cranberry juice: Potential use for the treatment of urinary tract infections. J. Urol. 1984, 131:1013-6. 5. Wilson T. et al.: Cranberry extract inhibits low density lipoprotein oxidation. Life Sciences 62(24):PL381-6, 1998. 6. Pedersen C.B. et al.: Effect of blueberry and cranberry juice consumption on the plasma antioxidant capacity of healthy female volunteers, European Journal of Clinical Nutrition 2000, 54(5):405-8. 7. Burger O. et al.: A high molecular mass constituent of cranberry juice inhibits helicobacter pylori adhesion to human gastric mucus. FEMS Immunol. Med. Microbiol. 2000, 29(4):295-301. 8. Yee-Lean Lee et al.: Does Cranberry Juice Have Antibacterial Activity, JAMA, vol. 283:1691, 2000. 9. Swartz J.H., Medrek T.: Antifungal Properties of Cranberry Juice. Applied Microbiology, October 1968, 1524-1527. 10. Weiss El et al.: Inhibiting interspecies coaggregation of plaque bacteria with a cranberry juice constituent. Journal of the American Dentall Association, vol 129:1719-1723. 11. Lai Yeap Foo et al.: The structure of cranberry proanthocyandidins which inhibit adherence of uropathogenic P-fimbriated Escherichia coli in vitro. Phytochemistry 2000, 54:173-181.
Postępy Fitoterapii 2-3/2001
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii

Zamów prenumeratę

Serdecznie zapraszamy do
prenumeraty naszego czasopisma.

Biuletyn Telegram*

W celu uzyskania najnowszych informacji ze świata medycyny oraz krajowych i zagranicznych konferencji warto zalogować się w naszym
Biuletynie Telegram – bezpłatnym newsletterze.*
*Biuletyn Telegram to bezpłatny newsletter, adresowany do lekarzy, farmaceutów i innych pracowników służby zdrowia oraz studentów uniwersytetów medycznych.
Strona główna | Reklama | Kontakt
Wszelkie prawa zastrzeżone © 1990-2014 Wydawnictwo Medyczne Borgis Sp. z o.o.
Chcesz być na bieżąco? Polub nas na Facebooku: strona Wydawnictwa na Facebooku
polityka cookies