漏 Borgis - Post阷y Fitoterapii 3/2009, s. 198-203
*Anna K臋dzia
Olejek czosnkowy – sk艂ad chemiczny, dzia艂anie farmakologiczne i lecznicze
GARLIC OIL – CHEMICAL COMPONENTS, PHARMACOLOGICAL AND MEDICAL ACTIVITY
Zak艂ad Mikrobiologii Jamy Ustnej, Katedra Mikrobiologii Gda艅skiego Uniwersytetu Medycznego
Kierownik Zak艂adu i Katedry: dr hab. Anna K臋dzia, prof. ndzw.
Summary
Common garlic (Allium sativum L.) appears to have originated in Central Asia and then spread rapidly into India, China, Northern Africa and Europa. Nowadays the cultivation of garlic is very popular all country over the world. Medicinally used garlic oil is mostly prepared by steam-distillation process. The garlic oil consists of the diallyl disulfide (60%), diallyl trisulfide (19-20%), allyl methyl trisulfide (13%), allyl methyl disulfide (13%), diallyl tetrasulfide (8-10%), allyl methyl tetrasulfide (6%), allylpropylsulfide (6%) and dimethyl trisulfide (3%). The oil also contains enzymes, nucleosides, thiosulfinates and thiourea. The essential oil of garlic demonstrate many medical properties: antimicrobial, antidiabetic, antiatherosclerotic, antioxidant, expectorant, antihypertensive, fibrinolytic, anticancer and inhibiting the aggregations of blood plateles.
Czosnek pospolity ( Allium sativum L.) jest ro艣lin膮 z rodziny czosnkowatych ( Alliaceae). Od wiek贸w by艂 uprawiany w 艣rodkowej Azji, Indiach i Chinach. Sta艂 si臋 ro艣lin膮 znan膮 i cenion膮 ju偶 w Staro偶ytno艣ci. Legioni艣ci rzymscy spo偶ywali go, wierz膮c, 偶e podnosi ch臋膰 walki i m臋stwo. W Egipcie spo偶ywali go budowniczowie piramid w celu ochrony przed gro藕nymi chorobami. W Afryce wierzono, 偶e posmarowanie cia艂a czosnkiem zabezpiecza przed atakiem krokodyli. W艣r贸d lud贸w aryjskich uznawano go za 艣rodek chroni膮cy przed dzia艂aniem czar贸w. W Europie w XVI wieku wierzono, 偶e spo偶ywanie czosnku zabezpiecza przed chorobami zaka藕nymi, tj. d偶um膮 i gru藕lic膮. Obecnie w wielu krajach jest uprawiany w celach przyprawowych. Jest on r贸wnie偶 wa偶nym surowcem s艂u偶膮cym do otrzymywania r贸偶nych preparat贸w leczniczych.
Do najwa偶niejszych sk艂adnik贸w czosnku nale偶膮 te, kt贸re zawieraj膮 organiczne po艂膮czenia siarki. Do takich zwi膮zk贸w zalicza si臋 alliin臋, kt贸ra ulega przekszta艂ceniu do allicyny, a z niej powstaje ajoen, allilooligo- i allilopolisiarczki oraz winylodisiarczki. Zawiera te偶 flawonoidy, nukleozydy, enzymy i witaminy. Do specyficznych substancji wyst臋puj膮cych w czosnku nale偶y olejek eteryczny. Olejek otrzymywany jest na drodze destylacji rozdrobnionego czosnku z par膮 wodn膮. Zosta艂 on po raz pierwszy uzyskany z czosnku pod koniec XIX w. Przyczynili si臋 do tego dwaj uczeni, w tym Wertheim (1884 r.) i Semmler (1892 r.) (cyt. za 1). Olejek eteryczny zawiera mieszanin臋 r贸偶nych wielosiarczk贸w, kt贸re s膮 odpowiedzialne za zapach i smak czosnku (1-5). Zawarto艣膰 olejku czosnkowego zale偶y, m.in. od miejsca pochodzenia i od czasu jego zbioru. Szczeg贸艂owe badania przeprowadzone metod膮 chromatografii gazowej olejk贸w czosnkowych pochodz膮cych z pi臋ciu kraj贸w, w tym z Meksyku, Francji, Egiptu, Turcji i Chin wykaza艂y znaczne r贸偶nice w procentowej zawarto艣ci o艣miu ocenianych sk艂adnik贸w. W艣r贸d nich by艂y: siarczek allilo-metylowy i diallilowy, disiarczek allilometylowy i alkilowy, trisiarczek dimetylowy, allilometylowy i diallilowy (4). Dla przyk艂adu podam, 偶e najwi臋ksz膮 zawarto艣膰 siarczku allilometylowego stwierdzono w olejku francuskim (1,7%), a najni偶sz膮 w tureckim (0,4%). Natomiast zawarto艣膰 disiarczku diallilowego by艂a najwy偶sza w olejku egipskim (50,5%), a najni偶sza we francuskim (29,5%). W przypadku trisiarczku diallilowego najwi臋ksz膮 jego ilo艣膰 wykazano w olejku tureckim (42%), a najni偶sz膮 w egipskim (30,1%) (4). Do艣wiadczenia wskaza艂y te偶 na r贸偶nice w ilo艣ci uzyskiwanego z czosnku olejku. Jego zawarto艣膰 wynosi艂a od 0,09 do 0,4% (5-9). Olejek czosnkowy zawiera szereg sk艂adnik贸w, w艣r贸d kt贸rych jako najwa偶niejsze mo偶na wymieni膰: disiarczek diallilowy (60%), trisiarczek diallilowy (19-20%), trisiarczek allilometylowy (15%), disiarczek allilometylowy (13%), tetrasiarczek diallilowy (8-10%), tertrasiarczek allilometylowy (6%), disiarczek allilowopropylowy (6%) i trisiarczek dimetylowy (3%) (5, 10, 11). Wzory chemiczne g艂贸wnych sk艂adnik贸w olejku czosnkowego przedstawiono na rycinie 1.
Ryc. 1. Wzory chemiczne g艂贸wnych sk艂adnik贸w olejku czosnkowego.
W olejku eterycznym poza wymienionymi zwi膮zkami s膮 obecne tak偶e enzymy, nukleozydy, tiosulfoniany i tiokarbamidy (5). Sk艂adniki olejku czosnkowego zawieraj膮ce siark臋 s膮 uwa偶ane za najwa偶niejsze zwi膮zki z farmakologicznego punktu widzenia. Dzia艂anie olejku czosnkowego jest wielokierunkowe, a w tym, m.in. przeciwdrobnoustrojowe, przeciwmia偶d偶ycowe, fibrynolityczne, hamuj膮ce agregacj臋 p艂ytek krwi, obni偶aj膮ce poziom glukozy we krwi, przeciwutleniaj膮ce, przeciwnowotworowe, przeciwzapalne i wzmacniaj膮ce odporno艣膰 organizmu.
Dzia艂anie przeciwdrobnoustrojowe
Prowadzone od wielu lat badania wykaza艂y, 偶e zar贸wno wyci膮gi z czosnku, jak i olejek czosnkowy wykazuj膮 aktywno艣膰 przeciwdrobnoustrojow膮 (12-28). Maruzzella i wsp. (24) ocenili in vitro aktywno艣膰 133 r贸偶nych olejk贸w wobec szczep贸w bakterii z gatunku Staphylococcus aureus, Bacillus subtilis, Enterococcus faecalis, Salmonella typhi i Mycobacterium avium. Olejek czosnkowy hamowa艂 wzrost tylko 2 spo艣r贸d 6 testowanych szczep贸w, w tym Bacillis subtilis i Mycobacterium avium. W innym do艣wiadczeniu (17) autorzy badali dzia艂anie przeciwdrobnoustrojowe olejku czosnkowego wobec 63 bakterii z 16 r贸偶nych rodzaj贸w wyst臋puj膮cych w przewodzie pokarmowym. Warto艣ci MIC dla tych drobnoustroj贸w kszta艂towa艂y si臋 w zakresie od 0,02 do 5,5 mg/ml. Najbardziej wra偶liwe na olejek okaza艂y si臋 szczepy Gram-dodatnich bakterii z rodzaju Streptococcus, Listeria (MIC w zakresie 0,02-0,08 mg/ml), a najbardziej oporne Gram-ujemne pa艂eczki z rodzaju Salmonella, Escherichia i Shigella (MIC w zakresie 2,75-5,5 mg/ml). Kolejni autorzy (25) oceniali wp艂yw olejku czosnkowego i 4 jego najwa偶niejszych sk艂adnik贸w, tj. monosiarczek diallilu, disiarczek diallilu, trisiarczek diallilu i tetrasiarczek diallilu na szczepy patogennych pa艂eczek z gatunku Pseudomonas aeruginosa i Klebsiella pneumoniae, kt贸re by艂y oporne na wybrane antybiotyki. Badania wykaza艂y, 偶e olejek czosnkowy hamowa艂 wzrost pa艂eczek Pseudomonas aeruginosa w zakresie st臋偶e艅 wynosz膮cych 16-20 mg/ml, a Klebsiella pneumoniae w st臋偶eniach wy偶szych, w zakresie 24-28 mg/ml. Autorzy zauwa偶yli te偶, 偶e spo艣r贸d 4 ocenianych siarczk贸w diallilu najsilniejsze dzia艂anie wobec wszystkich drobnoustroj贸w wykaza艂 tetrasiarczek diallilu (MIC 12-24 mg/ml), a najs艂absze monosiarczek diallilu (80-104 mg/ml). Z badanych bakterii ni偶sz膮 wra偶liwo艣ci膮 zar贸wno na olejek, jak i na 4 pochodne, charakteryzowa艂y si臋 szczepy Klebsiella pneumoniae. Tsao i wsp. (26) w innych badaniach ocenili wp艂yw olejku czosnkowego i 4 wymienionych wy偶ej pochodnych diallilu na szczepy Staphylococcus aureus, kt贸re by艂y wra偶liwe lub oporne na metycylin臋 (MRSA). Okaza艂o si臋, 偶e szczepy MRSA by艂y znacznie bardziej oporne na olejek i oceniane pochodne (MIC 2,0-48,0 ug/ml) ni偶 szczepy Staphylococcus aureus metycylinowra偶liwe (MIC 0,5-24,0 ug/ml).
Przeprowadzono te偶 badania oceniaj膮ce dzia艂anie olejku czosnkowego na bakterie beztlenowe (27). W艣r贸d Gram-ujemnych bakterii beztlenowych najwi臋ksz膮 wra偶liwo艣膰 wykaza艂y szczepy z rodzaju Bacteroides (MIC dla 56% tych pa艂eczek by艂o w zakresie mbol>艁 0,8-6,2 ug/ml. Natomiast pa艂eczki z rodzaju Prevotella i Fusobacterium by艂y mniej wra偶liwe. W zakresie tych samych niskich st臋偶e艅 olejek hamowa艂 odpowiednio wzrost 38 i 36% szczep贸w. Najmniej wra偶liwe na olejek czosnkowy by艂y Gram-ujemne ziarniaki z rodzaju Veillonella (MIC 200-300 ug/ml). Wzrost Gram-dodatnich badanych pa艂eczek i ziarniak贸w beztlenowych by艂 hamowany (poza 1 szczepem) w zakresie st臋偶e艅 wynosz膮cych od 3,1 do 300 ug/ml (27). Natomiast Ismail i wsp. (23) oceniali wp艂yw r贸偶nych olejk贸w eterycznych, w tym olejku czosnkowego, na wzrost beztlenowych laseczek z gatunku Clostridium botulinum oraz wytwarzanie przez nie przetrwalnik贸w i stwierdzili nisk膮 jego aktywno艣膰.
Do艣wiadczenia potwierdzi艂y te偶 aktywno艣膰 olejku czosnkowego i jego pochodnych wobec szczep贸w z gatunku Helicobacter pylori (19). Warto艣ci st臋偶e艅 hamuj膮cych wzrost szczep贸w (MIC) wynosi艂y od 8 do 32 ug/ml, a warto艣ci bakteriob贸jcze (MBC) od 16 do 32 ug/ml. Inni autorzy (26) zbadali przeciwgrzybiczn膮 aktywno艣膰 olejku czosnkowego i 4 siarkowych pochodnych wobec grzyb贸w dro偶d偶opodobnych ( Candida spp.) i grzyb贸w ple艣niowych ( Aspergillus spp.). Warto艣ci MIC dla tych drobnoustroj贸w waha艂y si臋 od 16,0 do 32,0 mg/ml, przy czym bardziej wra偶liwe okaza艂y si臋 szczepy grzyb贸w dro偶d偶opodobnych (MIC 16-40,0 ug/ml). W艣r贸d r贸偶nych ocenianych gatunk贸w grzyb贸w z rodzaju Candida zar贸wno olejek czosnkowy, jak i jego 4 sk艂adniki zawieraj膮ce siark臋, by艂y bardziej aktywne wobec gatunku Candida albicans, kt贸ry jest najcz臋艣ciej przyczyn膮 kandydozy (MIC w zakresie 0,5-16,0 ug/ml). Ni偶sz膮 wra偶liwo艣膰 wykaza艂y szczepy z gatunku Candida krusei (MIC 4,0-72,0 ug/ml) oraz Candida glabrata (MIC 2,0-54,0 ug/ml).
Dzia艂anie olejk贸w czosnkowych otrzymanych z 2 gatunk贸w czosnku, w tym Allium sativum var. pekinense i Allium fistubsa, wobec grzyb贸w zaliczanych do dermatofit贸w powoduj膮cych zaka偶enia sk贸ry, paznokci i w艂os贸w, zbadali Pyun i wsp. (28). Autorzy stwierdzili, 偶e olejek uzyskiwany z Allium sativum var. pekinense wywiera艂 bardzo silne dzia艂anie wobec testowanych 3 gatunk贸w dermatofit贸w, tj. Trichophyton rubrum, T. erinacei i T. soudanense. St臋偶enie hamuj膮ce wzrost tych grzyb贸w wynosi艂o 64 ug/ml. Badania udowodni艂y te偶 synergistyczne dzia艂anie tego olejku z ketokonazolem wobec testowanych szczep贸w grzyb贸w, co daje mo偶liwo艣膰 praktycznego zastosowania takiej terapii w przypadku leczenia grzybic wywo艂anych przez opisane gatunki dermatofit贸w (28).
Przeprowadzono te偶 wiele bada艅 dotycz膮cych aktywno艣ci farmakologicznej olejku czosnkowego (29-66). Wynika z nich, 偶e olejek ten wykazuje dzia艂anie przeciwmia偶d偶ycowe, przeciwzakrzepowe, przeciwnowotworowe, przeciwutleniaj膮ce, przeciwzapalne oraz obni偶a poziom glukozy we krwi i wzmaga odporno艣膰 organizmu.
Dzia艂anie przeciwmia偶d偶ycowe olejku czosnkowego
Do艣wiadczenia przeprowadzone na zwierz臋tach udowodni艂y dzia艂anie przeciwmia偶d偶ycowe olejku uzyskanego z czosnku. Bordia i wsp (29) obserwowali dzia艂anie olejku u kr贸lik贸w z eksperymentaln膮 mia偶d偶yc膮 uzyskan膮 przez stosowanie diety z dodatkiem cholesterolu (0,5 g/kg masy cia艂a). Po 4 miesi膮cach bada艅 stwierdzono statystycznie znacz膮ce zmniejszenie si臋 zmian mia偶d偶ycowych, w tym o 50% blaszki mia偶d偶ycowej, szczeg贸lnie w aorcie. Autorzy sugeruj膮, 偶e olejek eteryczny z czosnku ochrania艂 zwierz臋ta przed eksperymentaln膮 mia偶d偶yc膮, miedzy innymi przez obni偶enie poziomu trigliceryd贸w (29). W innych badaniach wykazano, 偶e disiarczek diallilu obecny w olejku czosnkowym jest wa偶nym czynnikiem hamuj膮cym syntez臋 cholesterolu (31, 32).
Kolejne badania przeprowadzone na myszach wykaza艂y, 偶e podanie odpowiednio wysokich dawek ergosterolu przez 12-15 dni przyczynia si臋 do powstania zmian mia偶d偶ycowych w naczyniach i w konsekwencji do 艣mierci tych zwierz膮t (9). Natomiast stosowanie ergosterolu razem z olejkiem czosnkowym przed艂u偶a艂o 3-krotnie 偶ycie myszy (9). Dzia艂anie przeciwmia偶d偶ycowe olejku zosta艂o te偶 potwierdzone w do艣wiadczeniach na kr贸likach, kt贸re przeprowadzi艂 Kritchevsky (33).
Badania kliniczne tak偶e potwierdzi艂y skuteczno艣膰 olejku czosnkowego w obni偶aniu poziomu cholesterolu we krwi. Takie do艣wiadczenia zosta艂y przeprowadzone na grupie 97 pacjent贸w z ustalon膮 pierwotn膮 hipercholesterolemi膮 (1). Otrzymywali oni dawk臋 10 mg olejku na dob臋. Po 3 miesi膮cach obserwacji stwierdzono u 29% pacjent贸w obni偶enie poziomu cholesterolu w surowicy krwi o 7,8%, poziomu trigliceryd贸w o 12,2% i LDL o 10%. Po kolejnych 3 miesi膮cach dosz艂o do dalszego znacznego obni偶enia poziomu cholesterolu (o 14%), trigliceryd贸w (o 20,2%) i LDL (o 18,8%). Ponadto u wszystkich pacjent贸w stwierdzono zwi臋kszenie si臋 warto艣ci HDL (1).
Obni偶enie poziomu cholesterolu jest istotnie wa偶ne z tego wzgl臋du, 偶e obni偶enie jego poziomu o 10% zmniejsza o 20% ryzyko wyst膮pienia choroby wie艅cowej serca.
Dzia艂anie fibrynolityczne olejku czosnkowego
Obni偶enie aktywno艣ci fibrynolitycznej lub niedob贸r czynnik贸w, kt贸re umo偶liwiaj膮 utrzymanie prawid艂owej homeostazy krwi, mo偶e by膰 przyczyn膮 zakrzepicy (11). Zwi臋kszenie aktywno艣ci fibrynolitycznej surowicy umo偶liwia rozpuszczenie utworzonego skrzepu i w ten spos贸b ochrania przed zawa艂em serca. Bordia i wsp. (29, 32) w badaniach przeprowadzonych na kr贸likach wykazali wzrost aktywno艣ci fibrynolitycznej spowodowanej podawaniem olejku czosnkowego. Dzia艂anie fibrynolityczne olejku obserwowano te偶 w do艣wiadczeniach klinicznych. Borgia i wsp. (34, 25) podawali pacjentom przez okres od 3 tygodni do 3 miesi臋cy 1 g olejku czosnkowego, co odpowiada艂o 1 kg 艣wie偶ego czosnku. Wp艂yn臋艂o to na zwi臋kszenie aktywno艣ci fibrynolitycznej od 36 do 130% nie tylko u zdrowych os贸b, ale tak偶e u pacjent贸w po przebytym zawale serca.
Wp艂yw olejku czosnkowego na agregacj臋 p艂ytek krwi
P艂ytki krwi odgrywaj膮 rol臋 w powstawaniu mia偶d偶ycy t臋tnic oraz zakrzepicy t臋tnicy wie艅cowej. Badania wykaza艂y, 偶e wyci膮gi z czosnku i olejek czosnkowy hamuj膮 agregacj臋 p艂ytek krwi, mi臋dzy innymi dzi臋ki hamowaniu aktywno艣ci enzym贸w, tj. fosfolipaza, lipooksygenaza i cyklooksygenaza (36). Do艣wiadczalnie potwierdzono hamuj膮ce dzia艂anie olejku na agregacj臋 p艂ytek krwi u r贸偶nych gatunk贸w zwierz膮t, w tym ps贸w, koni, 艣winek morskich, ma艂p, szczur贸w i kr贸lik贸w (37). Udowodniono te偶, 偶e olejek czosnkowy, 艣wie偶y czosnek oraz wyci膮gi z czosnku hamuj膮 agregacj臋 p艂ytek krwi (38). Badania innych autor贸w te偶 potwierdzi艂y przeciwagregacyjne dzia艂anie olejku (40, 41).
Wp艂yw olejku czosnkowego na ci艣nienie krwi
Szereg przeprowadzonych bada艅 sugeruje, 偶e olejek czosnkowy poza dzia艂aniem przeciwmia偶d偶ycowym powoduje tak偶e obni偶enie ci艣nienia t臋tniczego krwi (1, 9, 10, 29, 39-41). Dzia艂anie hipotensyjne olejku czosnkowego zosta艂o wykazane w badaniach na zwierz臋tach (41). W Chinach przeprowadzono do艣wiadczenie na grupie 70 pacjent贸w z rozpoznaniem nadci艣nienia t臋tniczego. Wykaza艂y one, 偶e u 47 (67%) chorych, kt贸rzy otrzymywali olejek czosnkowy w dawce odpowiadaj膮cej 50 g 艣wie偶ego czosnku jeden raz dziennie, ci艣nienie krwi znacznie si臋 obni偶y艂o (40).
Dzia艂anie hypoglikemiczne olejku czosnkowego
W publikacjach opisano hipoglikemiczn膮 aktywno艣膰 czosnku i jego preparat贸w oraz olejku czosnkowego (11, 42-46). Sugeruje si臋, 偶e za takie dzia艂anie olejku odpowiedzialny jest disiarczek diallilu i disiarczek allilopropylu (42). Wykazano, 偶e d艂u偶sze stosowanie olejku czosnkowego lub sproszkowanego czosnku znacznie obni偶a poziom glukozy w surowicy krwi (44, 48).
Dzia艂anie przeciwutleniaj膮ce olejku czosnkowego
Badania Abrahama i wsp. (48) wskazuj膮, 偶e olejek czosnkowy wykazuje w艂a艣ciwo艣ci przeciwutleniajace. Wu i wsp. (49) w do艣wiadczeniach na szczurach potwierdzili przeciwutleniaj膮c膮 aktywno艣膰 3 sk艂adnik贸w olejku, w tym siarczku diallilu, disiarczku diallilu i trisiarczku diallilu. W innych badaniach przeprowadzonych na zwierz臋tach stwierdzono, 偶e preparaty czosnku zawieraj膮ce olejek eteryczny przyczyniaj膮 si臋 do zmniejszenia stresu oksydacyjnego wywo艂anego dzia艂aniem r贸偶nych czynnik贸w (49-51). Mechanizm przeciwutleniaj膮cego dzia艂ania olejku czosnkowego nie zosta艂 ostatecznie wyja艣niony. Zak艂ada si臋, 偶e dzia艂anie to jest zwi膮zane z aktywno艣ci膮 niekt贸rych sk艂adnik贸w olejku, w tym disiarczku i trisiarczku allilu, kt贸re s膮 odpowiedzialne za modulowanie stresu oksydacyjnego i wp艂ywu na wytwarzanie enzym贸w przeciwutleniajacych (51-53). Ponadto stwierdzono, 偶e czosnek i jego sk艂adniki s膮 zdolne do aktywacji enzym贸w o dzia艂aniu przeciwutleniajacym, tj. katalazy, dysmutazy ponadtlenkowej, reduktazy glutationowej i innych (49, 50, 54, 55).
Dzia艂anie przeciwnowotworowe olejku czosnkowego
Na przeciwnowotworow膮 aktywno艣膰 olejku czosnkowego wskazuj膮 wyniki bada艅 przeprowadzonych przez wielu autor贸w (49, 54, 56-62). Dzia艂anie to przypisuje si臋 zwi膮zkom siarkoorganicznym wyst臋puj膮cym w olejku. Wykazano, 偶e pochodne allilowe dzia艂aj膮 jako induktory enzym贸w II fazy detoksykacji (56). W innych do艣wiadczeniach przeprowadzonych na szczurach stwierdzono, 偶e doustne podanie olejku czosnkowego i jego 3 g艂贸wnych sk艂adnik贸w (pochodnych allilowych) wywieraj膮 r贸偶ny wp艂yw na aktywacj臋 enzym贸w I i II fazy detoksykacji (54). Zaobserwowano, 偶e disiarczek diallilu i trisiarczek diallilu znacznie zmniejszaj膮 aktywno艣膰 enzym贸w I fazy detoksykacji (54). Ponadto olejek czosnkowy oraz disiarczek diallilu i trisiarczek diallilu znacznie zwi臋kszaj膮 aktywno艣膰 enzymu S-transferazy glutationowej, czyli aktywno艣ci enzymu II fazy odtruwania (54). Z przeprowadzonych do艣wiadcze艅 wynika te偶, 偶e niekt贸re pochodne allilowe wykazuj膮 indukcyjn膮 aktywno艣膰 wobec izoenzym贸w, tj. CYP 1 A1, 2B1 oraz 3A1 cytochromu P450 (49, 54).
W innych badaniach (58) autorzy badali wp艂yw olejku czosnkowego na kom贸rki ostrej bia艂aczki promielocytarnej lini HL 60. Stwierdzono, 偶e wymieniony olejek w st臋偶eniu 20 umol/ml hamuje proces proliferacji kom贸rek, co wi膮偶e si臋 ze zmniejszeniem ekspresji antygenu CD 11b i zahamowaniu procesu r贸偶nicowania granulocyt贸w. Kolejne do艣wiadczenia na zwierz臋tach przeprowadzone przez Khanuma i wsp. (59) udowodni艂y ochronne dzia艂anie zar贸wno olejku czosnkowego, jak i 艣wie偶ego czosnku, podawanych w formie diety szczurom, kt贸re r贸wnocze艣nie otrzymywa艂y azoksymetan jako 艣rodek karcynogenny.
Sandhan i wsp. (64) oceniali wp艂yw olejku eterycznego z czosnku na raka sk贸ry u myszy, kt贸ry zosta艂 wywo艂any dzia艂aniem benzo(a)pirenu. Zauwa偶ono korzystne oddzia艂ywanie olejku na zmniejszenie cz臋sto艣ci wyst臋powania tego nowotworu u testowanych zwierz膮t.
Czosnek, olejek czosnkowy i preparaty zawieraj膮ce czosnek, ze wzgl臋du na wydalanie si臋 olejku przez p艂uca, s膮 zalecane w profilaktyce i leczeniu zaka偶e艅 w obr臋bie dr贸g oddechowych (9, 65, 66). Alkiewicz (65) stosowa艂 liofilizowany wodny wyci膮g z czosnku w aerozoloterapii. Taka terapia by艂a prowadzona u dzieci w przewlek艂ych zapaleniach dr贸g oddechowych. Wyci膮g ten charakteryzowa艂 si臋 znaczn膮 aktywno艣ci膮 przeciwdrobnoustrojow膮, szczeg贸lnie wobec Gram-dodatnich ziarniak贸w, tj. Streptococcus hemolyticus i Staphylococcus aureus ze s艂abszym dzia艂aniem wobec niekt贸rych pa艂eczek Gram-ujemnych (65).
W艂a艣ciwo艣ci i dzia艂anie olejku czosnkowego
Olejek wykazuje dzia艂anie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybiczne. Obni偶a podwy偶szone ci艣nienie t臋tnicze krwi. Powoduje te偶 obni偶enie st臋偶enia cholesterolu i trigliceryd贸w we krwi oraz przyczynia si臋 do obni偶enia podwy偶szonego st臋偶enia glukozy we krwi. Wykazuje w艂a艣ciwo艣ci przeciwutleniaj膮ce, hamuje agregacj臋 p艂ytek krwi i dzia艂a fibrynolitycznie.
Zastosowanie olejku czosnkowego
Olejek czosnkowy znalaz艂 zastosowanie w leczeniu nadci艣nienia t臋tniczego krwi, w chorobie wie艅cowej, w profilaktyce i leczeniu mia偶d偶ycy t臋tnic, szczeg贸lnie w geriatrii. Mo偶e by膰 stosowany w przypadku zaka偶e艅 g贸rnych i dolnych dr贸g oddechowych i w przezi臋bieniach.
W Polsce jest dost臋pnych kilka preparat贸w zawieraj膮cych olejek czosnkowy i maceraty olejowe z czosnku, np. Aliovital-forte, Allitol, Alliogal, Naturkaps czosnek i Garlic Oil. W sk艂adzie tych lek贸w s膮, np. macerat olejowy z cebuli i czosnku, w odpowiednim oleju, np. w rzepakowym (Aliovital), wiesio艂kowym (Alliogal) czy sojowym (Naturkaps czosnek). Warto podkre艣li膰, 偶e w takim maceracie zawarto艣膰 olejku czosnkowego wynosi ok. 36%. Przyk艂adem preparat贸w zawieraj膮cych olejek eteryczny s膮: Hi Garlic Perles (2 mg olejku) i Olejek czosnkowy (1 mg olejku).
Preparat pod nazw膮 „Olejek czosnkowy” firmy SOLGAR zawiera 1 mg czystego olejku czosnkowego oraz kwas linolowy, kt贸rego no艣nikiem jest olej z ro艣liny zwanej krokoszem barwierskim ( Carthamus tinctorius L.). Ro艣lina nale偶y do rodziny astrowatych i pochodzi z Bliskiego Wschodu i Indii. Znana by艂a ju偶 w Staro偶ytno艣ci i cz臋sto wykorzystywana do produkcji oleju oraz do barwienia tkanin. Olej uzyskiwany z nasion krokosza barwierskiego jest cennym 藕r贸d艂em nienasyconych kwas贸w t艂uszczowych. Zawiera kwasy omega 6 i 3 (ok. 75%) oraz omega 9 (ok. 15%). Zawarto艣膰 kwasu linolowego wynosi ok. 77%. Olej krokoszowy jest stosowany w celach spo偶ywczych. Olej ten wykazuje te偶 dzia艂anie przeciwmia偶d偶ycowe, hamuje agregacj臋 p艂ytek krwi, rozszerza naczynia krwiono艣ne i poprawia kr膮偶enie krwi. W omawianym preparacie olej krokoszowy dodatkowo korzystnie oddzia艂ywuje na uk艂ad kr膮偶enia i uzupe艂nia dzia艂anie olejku czosnkowego. Preparat Olejek czosnkowy firmy SOLGAR jest dost臋pny wy艂膮cznie w aptekach.
Pi艣miennictwo
1. Lutomski J. Fascynacja czosnkiem – wczoraj i dzi艣. Post Fitoter 2001; 5:7-14. 2. Koch HP. „Knoblauch” Wie dosiert man richtig? Dtsch Apoth Ztg 1988; 128(8):408-12. 3. Miething H. Allicin und Öl In Knoblauchzwiebeln- HPLC- Gehaltsbestimung. Dtsch Apoth Ztg 1985; 125(41):2049-50. 4. Vernin G, Metzger J, Fraisse D. GC-MC (EJ, PJC, NCJ) Computer analysis of volatile sulfur compoumds in garlic essential oils. Application of the mass fragmentometry SIM Technique. Planta Med 1986; 36:96-101. 5. Lutomski J. Compounds and biological properties of some allium species. Publication Institute of Medical Plants, Pozna艅, 1987. 6. Stoll A, Seebeck E. Uber Allicin, die gennine-Muttersubstanz des Knoblauchöls. 1. Mittelung. Helv Chim Acta 1948; 31:189-210. 7. Tchiersch B. Neue aminosauren in hoheren Pflanzen. Pharmazie 1962; 17:721-30. 8. Lutomski J. Die Bedeutung von Knoblauch-Preparaten in der Phytotherapie. Pharmazie u. Zeit. 1980; 9:45. 9. O偶arowski A. Zio艂olecznictwo. Warszawa PZWL 1976. 10. Samochowiec L. Kompedium zio艂olecznictwa. Wyd Med Urban i Partner, Wroc艂aw 1995. 11. Banerjee SK, Maulik SK. Effect of garlic on cardiovascular disorders: a review. Nutr J 2002; 1(4):4-32. 12. Cowan MM. Plant products as antimicrobial agents. Clin Microbiol Rev 1999; 12(4):564-82. 13. Naganawa R, Iwata N, Ishikawa K i wsp. Inhibition of microbial growth by ajoene, a sulfur-containing compound derived from garlic. Appl Environ Microbiol 1996; 62(11):4238-42. 14. Jozani NH, Shahabi S, Ali AA i wsp. In vitro antibacterial activity of garlic against isolates of Acinetobacter sp. J Biol Sci 2007; 7(5):819-22. 15. Tynecka Z, Gos Z. The inhibitory action of garlic on growth and respiration of some microorganisms. Acta Microbiol Pol 1973; 5:51-6. 16. Ankri S, Mirelman D. Antimicrobial properties of allicin from garlic. Microbes Infect 1999; 1:125-9. 17. Ross ZM, O´Gara EA, Hill DJ i wsp. Antimicrobial properties of garlic oil against human enteric bacteria: evaluation of methodologies and comparison with garlic oil sulfides and garlic powder. Appl Environ Microbiol 2001; 67:475-80. 18. Ruddock PS, Liao M, Foster BC i wsp. Garlic natural health products exhibit variable constituent levels and antimicrobial activity against Neisseria gonorrhoeae, Staphylococcus aureus and Enterococcus faecalis. Phytother Res 2005; 19:327-34. 19. O´Gara EA, Hill DJ, Maslin DJ. Activities of garlic oil, garlic powder, and their diallyl constituents against Helicobacter pylori. Appl Environ Microbiol 2000; 66:2269-73. 20. Cellini L, Di Campli E, Masulli M i wsp. Inhibition of Helicobacter pylori by extract ( Allium sativum). FEMS Immunol Med Microbiol 1996; 13:273-7. 21. Tsao S, Hsu C, Jin M. Garlic extract and two diallyl sulphides inhibit methicillin-resistant Staphylococcus aureus infection in BALB /cA mice. J Antimicrobiol Chemother 2003; 52:974-80. 22. K臋dzia A. Dzia艂anie na bakterie beztlenowe alkoholowego wyci膮gu z czosnku ( Allium sativum L.). Herba Pol 1999; 54(1):27-32. 23. Ismaiel A, Pierson MD. Inhibition of growth and germination of C. botulinum 33A, 40B and 1623E by essential oils of species. J Food Sci 1990; 55:1676-8. 24. Maruzzella JC, Sicurella NA. Antibacterial activity of essential oil vapors. J Am Pharm Assoc 1960; 49:692-4. 25. Tsao S, Yin M. In vitro of garlic oil and four diallyl sulphides against antibiotic-resistant Pseudomonas aeruginosa and Klebsiella pneumoniae. J Antimicrob Chemother 2001; 47:665-70. 26. Tsao S, Yin M. In vitro antimicrobial activity of four diallyl sulphides occurring naturally in garlic and Chinese leek oils. J Med Microbial 2001; 50:646-9. 27. K臋dzia A. Dzia艂anie olejku czosnkowego na bakterie beztlenowe wyodr臋bnione z jamy ustnej i g贸rnych dr贸g oddechowych. Post Fitoter 2000; 1:28-31. 28. Pyun MS, Shin S. Antifungal effects of the volatile oils from Allium plants against Trichophyton species and synergism of the oils with ketoconazole. Phytomedicine 2006; 13:394-400. 29. Bordia A, Verma SK, Vyas AK i wsp. Effect of essential oil of onion and garlic on experimental atherosclerosis in rabbits. Atherosclerosis 1977; 26(3):379-86. 30. Gebhardt R, Bech H. Differential inhibitory effect of garlic-derived organo sulfur compounds on cholesterol biosyntesis in primary rat hepatocyte culture. Lipids 1996; 31:1269-76. 31. Yeh YY, Lin L. Cholesterol lowering effect of garlic extracts and organosulphur compounds: Human and animal studies. J Nutr 2001; 131:989-93. 32. Bordia A, Arora SK, Kothari LK i wsp. The protective action of essential oils of anion and garlic in cholesterol-fed rabbits. Atherosclerosis 1975; 22:103-9. 33. Kritchevsky D. Effect of garlic oil on experimental atherosclerosis in rabbits. Artery 1975; 1:319-23. 34. Bordia AK, Joshi HK, Sandya YK i wsp. Effect of essential oil of garlic on serum fibrinolytic activity in patients with coronary artery disease. Atherosclerosis 1977; 28:155-8. 35. Bordia SK. Protective effect of garlic oil on the changes production by 3 weeks of fatty diet on serum cholesterol, serum triglycerides, fibrinolytic activity and platelet adhesiveness in man. Ind Heart J 1982; 34:86-92. 36. Ali M. Mechanism by which garlic ( Allium sativum) inhibits cyclooxygenase activity. Effect of raw versus boiled garlic extract on the synthesis of ptostanoids. Prostoglandins Leukot Essent Fatty Acids 1995; 53:397-400. 37. Apitz-Castro R, Escalante J, Vargas R i wsp. Ajoene, the antiplated principle of garlic, synergistically potentiates the antiaggregatory action of prosthacyclin, forsholin, indomethacin and dypiridamole on human platelets. Thromb Res 1986; 42:303-11. 38. Bordia A, Verma SK, Srivastava KC. Effect of garlic ( Allium sativum) on blood, lipids, blood sugar, fibrinogen and fibrynolytic activity in patients with coronary artery disease. Prostoglandins Leukot Essent Fatty Acids 1998; 52:257-63. 39. Sharif AM, Darabi R, Akbarloo N. Investigation of antihypertensive mechanism of garlic in 2k1C hypertensive rat. J Ethopharmacol 2003; 86:219-24. 40. Zheziang Institute of Traditional Chinese Medicine. The effect of essential oil of garlic on hyperlipidemia and platelet aggregation – an analysis of 308 cases. Cooperative Group for Essential Oil of Garlic. J Tradit Chin Med 1986; 6:117-20. 41. Tisserand R, Balacs T. Essential oil safety. Edinburg, Churchil Livingstone. 1995. 42. Jain RC, Vyas CR. Garlic in alloxan-induced diabetic rabbits. Am J Clin Nutr 1975; 28:684-5. 43. Jain RC, Vyas CR, Mahatma OP. Hypoglicemic action of onion and garlic. Lancet 1973; 2:1491-5. 44. Zhang XH, Lowe D, Giles P i wsp. Gender may affect the action of garlic oil on plasma cholesterol subjects. J Nutr 2001; 131:1471-8. 45. Jain RC, Vayas CR. Hypoglycemia action of onion on rabbits. Br Med J 1974; 2:730-3. 46. Chang MLW, Johnson MA. Effect of garlic on carbohydrate metabolism and lipid synthesis in rats. J Nutr 1980; 110:931-6. 47. Kiesewetter H, Jung F, Pindur G i wsp. Effect of garlic on thrombocyte aggregation, microcirculation, and other risk factors. Int J Clin Pharmacol Ther Toxicol 1991; 29:151-5. 48. Abraham KO, Shankaranarayana ML, Raghavan B. Allium – varietas chemistry and analysis. Lebensm-Wiss U Techn 1976; 9:193-200. 49. Wu CC, Shenn LY, Chen W i wsp. Effect of organosulfur compounds from garlic oil on the antioxidation system in rat liver and red blood cells. Food Chem Toxicol 2001; 39(6):563-9. 50. Hassan HA, El-Agmy SM, Gaur RL i wsp. In vitro evidence of hepato- and reno-protective effect of garlic oil against nitrite-induced oxidative stress. Int J Bio Sci 2009; 5(3):249-55. 51. Pedraza-Chaverri J, Maldonado PD, Barrera D i wsp. Protective effect of diallyl sulfide on oxidative stress and nephrotoxicity induced by gentamicin in rats. Mol Cell Biochem 2003; 254:125-30. 52. Popova MA, Popova CS. Effect of chemical agents on some enzyme activities and on the stability of membrane structures. Bulg J Vet Med 2005; 8:163-71. 53. Salavanan G, Prakash J. Effect of garlic ( Allium sativum) on lipid peroxidation in experimental myocardial infarction in rats. J Ethnopharmacol 2004; 94:155-8. 54. Wu CC, Shen LY, Chen HW i wsp. Differential effects of garlic oil and its three major organosulfur components on the hepatic detoxification system in rats. J Agric Food Chem 2002; 50(21):378-83. 55. Wu CC, Sheen LY, Chen HW. Effect of garlic oil and its organosulfur compounds on the activities of hepatic drug-metabolizing and oxidant enzymes in rats fed high-and low-fat diets. Nutr Cancer 1999; 35:160-6. 56. Milner JA. A historical perspective on garlic and cancer. J Nutr 2001; 131:10273-315. 57. Hamada S, Kamada M, Furumoto H i wsp. Expression of glutatione s-transferase-pi in human ovaria cancer as an indicator of resistance to chemotherapy. Ginecol Oncol 1994; 52:313-9. 58. Seki T, Fsuji K, Hayato Y. Garlic and onion oils inhibits proliferation and induce differentiation of HL-60 cells. Cancer Lett 2000; 160:29-35. 59. Khaunum F, Anilakmar KR, Sudarshanakrishna KR. Effect of feeding fresh garlic and garlic oil on detoxyifying enzymes as micronuclei formation in rats treated with azoxymethane. Ind J Vit Nutr Res 1998; 68:208-13. 60. Wu C, Chung J, Tsai S i wsp. Differential effect of allyl sulfides from garlic essential oil on cell cycle regulation in human liver tumor cells. Food Chem Toxixol 2004; 42:1937-45. 61. Benjamin H., Lau M, Padma P i wsp. Allium sativum (Garlic) and other cancer prevention. Nutr Res 1990; 10:937-48. 62. Thomson M, Ali M. Garlic: A review of its potential use as an anti-cancer agent. Curr Cancer Drug Tangets 2003; 3:267-381. 63. Muldner T, Verspaget H, Sierc C. Glutathione s-transferase-pi in colorectal tumors is predictive for overall survival. Cancer Res 1995; 55:2696-702. 64. Sansham AS, Rao AW, Kucheria K. Inhibitory action of garlic oil in the initiation of benzo(a)pyrene-induced skin carcinogenesis in mice. Cancer Lett 1988; 40:193-7. 65. Lutomski J, Alkiewicz J. Leki ro艣linne w profilaktyce i terapii. PZWL Warszawa 1993. 66. K臋dzia B. Olejki eteryczne i preparaty olejkowe w leczeniu chor贸b wewn臋trznych. Wiad Ziel 2000; 1:2-7.
otrzymano: 2009-09-20
zaakceptowano do druku: 2009-10-27

Adres do korespondencji:
*Anna K臋dzia
Zak艂ad Mikrobiologii Jamy Ustnej
Katedra Mikrobiologii GUMed
ul. Do Studzienki 38, 80-227 Gda艅sk
tel.: (058) 349-21-85
e-mail: zmju@amg.gda.pl

Post阷y Fitoterapii 3/2009
Strona internetowa czasopisma Post阷y Fitoterapii