Ludzkie koronawirusy - autor: Krzysztof Pyrć z Zakładu Mikrobiologii, Wydział Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii, Uniwersytet Jagielloński, Kraków

Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografię? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis – wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Nowa Pediatria 1/2013, s. 24-29
*Łukasz Szarpak
Zaawansowane zabiegi resuscytacyjne u dzieci
Pediatric advanced life support
Instytut Ratownictwa Medycznego, Collegium Masoviense – Wyższa Szkoła Nauk o Zdrowiu w Żyrardowie
Prorektor: prof. dr hab. n. med. Zbigniew Kopański
Summary
Knowledge of the rules of cardiopulmonary resuscitation is an indispensable part of the knowledge of the medical personel. Health protection workers outside cardiopulmonary resuscitation of adult guilty have knowledge and practical skills from the scope of the pediatric resuscitation. With the remarks for a limited number of scientific publications concerning the pediatric CPR, the author has decided to fill this gap and thereby to bring the rules for the conduct of pediatric advanced life support in accordance with the applicable guidelines of ERC2010.
Wstęp
Bezpieczeństwo jest jedną z podstawowych potrzeb, do jakich dąży człowiek. Znalazło ono swoje miejsce nawet w piramidzie potrzeb Maslowa, leżąc u podstaw tej piramidy. Zapewnienie bezpieczeństwa stanowi również fundament działania każdej organizacji państwowej (1). W tym celu powoływane są do istnienia różnego rodzaju służby i podmioty ratownicze. Musimy jednak zdawać sobie sprawę, iż dojazd czy to zespołu ratownictwa medycznego, czy też zastępu straży pożarnej wiąże się z czasem – czasem tak cennym w przypadku nagłego zatrzymania krążenia (2). Każda bowiem minuta zwłoki w podejmowaniu czynności ratunkowych (chociażby na poziomie podstawowym – basic life suport, BLS) to obniżenie szans na przeżycie o 10-12% (2-6). Biorąc pod uwagę powyższe wyliczenie oraz fakt, iż każdy z nas może znaleźć się w sytuacji, gdy będzie świadkiem nagłego zatrzymania krążenia (NZK), ideałem byłoby, aby każda osoba ze społeczeństwa potrafiła wykonać podstawowe czynności resuscytacyjne (7). W odróżnieniu od potencjalnych świadków, personel medyczny (lekarze, pielęgniarki, ratownicy medyczni) powinni stosować zabiegi resuscytacyjne na wyższym poziomie zaawansowania – tzw. zaawansowane zabiegi resuscytacyjne (advanced life suport – ALS) (8-9).
Obecnie duży nacisk kładziony jest przez media na rozpowszechnianie wiedzy z zakresu podstawowych czynności resuscytacyjnych oraz stosowania automatycznych defibrylatorów wewnętrznych, czego przykładem mogą być programy edukacyjne, liczne wiadomości z tego zakresu możliwe do znalezienia w internecie, czy też pozycje książkowe. W większości przypadków doniesienia te odnoszą się do resuscytacji krążeniowo-oddechowej dorosłych. Tymczasem resuscytacja dzieci z uwagi na odmienności anatomiczne, fizjologiczne rządzi się odmiennym schematem postępowania (5, 9), zaś widniejące w niektórych kręgach przekonanie, że dziecko to mały dorosły, jest błędne, a nawet karygodne. Autor niniejszym artykułem pragnie przybliżyć zasady postępowania resuscytacyjnego u dzieci.
Resuscytacja ? reanimacja
Pojęcia „resuscytacja” i „reanimacja” bardzo często używane są zamiennie w odniesieniu do zatrzymania procesu umierania. Jednakże ze względu na odmienny wynik końcowy warto w tym miejscu wskazać zasadniczą różnicę w postrzeganiu niniejszych pojęć. Słowo „resuscytacja” pochodzi od łacińskiego słowa „resuscitae” i oznacza odnowić, wskrzesić, wzniecić. Odnosi się ono zatem do przywrócenia bądź zachowania krążenia i/lub oddychania. Słowo „reanimacja” pochodzące od łacińskiego słowa „reanimatio” oznacza przywrócenie do życia w pełni, tj. powrotu do samodzielnego oddychania, krążenia oraz – co istotne – świadomości (co w przypadku resuscytacji nie miało miejsca) (2, 9).
Omawiając pojęcia resuscytacji i reanimacji, nie sposób nie wspomnieć o „łańcuchu przeżycia”. Łańcuch ten stanowi sekwencję skoordynowanych działań, za pomocą których możemy osiągnąć najlepszą opiekę w stanach zagrożenia życia (10, 11). Łańcuch przeżycia może być stosowany u pacjenta pediatrycznego (ryc. 1).
Ryc. 1. Łańcuch przeżycia.
Pierwsze ogniwo odnosi się do wczesnego rozpoznania uleczalnego problemu (np. niewydolności oddechowej i/lub krążeniowej) oraz wołania o pomoc (w przypadku BLS u dzieci czynność wezwania pomocy powinna zostać wykonana po 1 minucie BLS). Drugie ogniwo odnosi się do wczesnego rozpoczęcia podstawowych czynności resuscytacyjnych, zaś trzecie – wczesnej defibrylacji. Ostatnie – czwarte ogniwo – odnosi się do wdrożenia zaawansowanych czynności resuscytacyjnych oraz opieki poresuscytacyjnej ukierunkowanej na ochronę mózgu.
Etiologia zatrzymania oddychania i krążenia u pacjenta pediatrycznego
Jak już wspomniano uprzednio, etiologia zatrzymania oddychania i/lub krążenia u dzieci i dorosłych jest odmienna i wynika z różnic anatomicznych, fizjologicznych, jak też odmiennej patologii (3, 4, 9). Różnice te ulegają zatarciu wraz z rozwojem osobniczym, a tym samym osiągnięciem momentu dorosłości.
Potwierdzeniem powyższego twierdzenia może być różnica w mechanizmie zatrzymania krążenia u dorosłych. U dorosłych pierwotne zatrzymanie krążenia wynikające z zaburzeń rytmu, takich jak migotanie komór bądź częstoskurcz z szerokimi zespołami QRS bez tętna (VF/VT) są najczęstsze i wynikają z pierwotnej choroby serca. W przypadku dzieci – wtórne zatrzymanie oddychania i/lub krążenia jest odzwierciedleniem wyczerpania się mechanizmów kompensacyjnych w przypadku wystąpienia urazu lub choroby podstawowej (12). Najczęściej obserwowanymi rytmami poprzedzającymi zatrzymanie krążenia (NZK) są: bradykardia przechodząca w asystolię oraz aktywność elektryczna bez tętna (dawniej znana pod nazwą rozkojarzenie elektro-mechaniczne – PEA).
Wśród odmienności rzutujących na prowadzenie czynności resuscytacyjnych u dzieci należy zwrócić uwagę na następujące fakty:
– niemowlęta przez pierwsze 6 miesięcy fizjologicznie oddychają nosem, dlatego też niedrożność nosa (w wyniku zużywania znacznej ilości energii przy oddychaniu) może prowadzić do niewydolności oddechowej;
– głowa u dzieci jest stosunkowo duża w porównaniu z resztą ciała;
– u niemowląt usta i twarz są małe, zaś stosunkowo duży język może prowadzić do niedrożności dróg oddechowych u nieprzytomnego dziecka;
– stosunkowo duża potylica powoduje, iż głowa ma tendencję do przyginania się do tułowia w pozycji na plecach – co może powodować niedrożność tkanek w obrębie krtani;
– objętość krwi krążącej u noworodka wynosi ok. 80 ml/kg i ulega zmniejszeniu do 60-70 ml/kg u osoby dorosłej – z uwagi na niewielką objętość płynów ustrojowych, dzieci są niezwykle wrażliwe na jakąkolwiek utratę tych płynów.
Rozpoznawanie dziecka w stanie zagrożenia życia
Wczesne rozpoznanie oraz prawidłowe postępowanie z dzieckiem w stanie nagłego zagrożenia życia, jakim jest zatrzymanie oddechu i/lub krążenia, zmniejsza związaną z tym umieralność i zachorowalność. Musimy zdawać sobie sprawę, iż zatrzymanie oddychania i krążenia u dzieci jest obciążone złym rokowaniem.
Podstawowymi działaniami każdego pacjenta, w tym pacjenta pediatrycznego, jest ocena wg schematu ABDC, gdzie „A” oznacza drożność dróg oddechowych (ang. Airway), „B” – częstość oddechów (ang. Breathing), „D” – stan świadomości (ang. Distability), „C” – krążenie (ang. Circulation) (10).
Ocena drożności dróg oddechowych („A”) polega zarówno na udrożnieniu dróg oddechowych, jak też utrzymaniu tej drożności w celu umożliwienia prawidłowego transportu powietrza i właściwej wentylacji minutowej. Należy przy tym pamiętać, iż ruchy klatki piersiowej wcale nie oznaczają utrzymanej drożności dróg oddechowych.
Ocena częstości oddechów („B”). Ocenę częstości oddechów wykonujemy, stosując zasadę 3xP: poczuj (przykładając policzek nad okolicę ust pacjenta, czujemy ruchy powietrza podczas oddychania), posłuchaj (jednocześnie nasłuchujemy oddechów pacjenta). Trzecie „P” odnosi się do popatrzenia (wykonując powyższe dwie czynności, obserwujemy ruchy klatki piersiowej; ryc. 2). Oceniając częstość oddechów u pacjenta pediatrycznego, musimy pamiętać o odmiennościach fizjologicznych. Dziecko będzie oddychało z inną częstością niż dorosły. Częstość oddechów 24-30/min jest patologią dla dorosłego, gdy tymczasem dla dziecka w wieku 2-5 lat to fizjologia. Niekiedy u pacjentów obserwujemy sinicę centralną, jednakże mało kto wie, iż pojawia się ona, kiedy poziom saturacji SpO2 spadnie poniżej 80% (4). Zwiększone stężenie dwutlenku węgla może powodować tachykardię, obkurczenie naczyń oraz wysokie tętno. Kolejną rzeczą, na jaką należy zwrócić uwagę, badając oddechy pacjenta, to wysiłek oddechowy, z jakim pacjent oddycha. Zwiększony wysiłek oddechowy u dzieci może objawiać się m.in.: przyspieszeniem czynności oddechowej, wciąganiem międzyżebrzy, poruszaniem skrzydełek nosa, wciąganiem międzyżebrzy, wcięciem mostka oraz okolic podżebrowych, czy też zaciąganiem mięśni przedniej ściany klatki piersiowej.
Ryc. 2. Ocena częstości oddechów wg zasady „3 x P”.
Ocena stanu świadomości „D”. Dziecko w wyniku niedotlenienia i/lub problemów z eliminacją CO2 z organizmu może być senne bądź pobudzone podczas narastania niewydolności oddechowej. W końcowym etapie może stracić przytomność. Najprostszą skalą stosowaną do oceny stopnia przytomności jest skala AVPU, którą należy interpretować następująco:
A – Alert – przytomny,
V – Verbal – reagujący na głos,
P – Pain – reagujący na bodziec bólowy,
U – Unresponsive – nieprzytomny.
Bardziej zaawansowana skala to skala GCS (Glasgow Coma Scale) z modyfikacją dla dzieci.
Krążenie („C”). Ocena stanu krążenia winna być dokonywana systematycznie po ocenie drożności dróg oddechowych, częstości oddechu oraz stanu świadomości. Podobnie jak w przypadku oceny częstości oddechów, tak też i przy ocenie zarówno tętna, jak i ciśnienia tętniczego należy uwzględnić różnice fizjologiczne. Dla przykładu częstość akcji serca u noworodka może wynosić 130/min, zaś u 14-letniego dziecka zaledwie 70/min.
Algorytm podstawowych czynności resuscytacyjnych
W celu uzyskania jak najlepszych rezultatów terapeutycznych, podstawowe zabiegi resuscytacyjne powinny być rozpoczęte jak najszybciej jak to możliwe (2). Znajomość zasad BLS oraz praktyczna umiejętność prowadzenia resuscytacji dzieci jest kluczową umiejętnością personelu medycznego.
Dla celów BLS, niemowlęciem nazywamy dzieci do 1 roku życia, zaś termin dziecko odnosi się do pacjentów między 1 rokiem życia a okresem pokwitania.

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 30 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Szarpak Ł: System państwowego ratownictwa medycznego elementem bezpieczeństwa powszechnego. [W:] Bezpieczeństwo współczesnego świata – polskie aspekty i uwarunkowania, red. W. Stach. Wyższa Szkoła Handlu i Usług w Poznaniu, Poznań 2011; 233-238. 2. Szarpak Ł, Madziała M: Podstawowe zabiegi resuscytacyjne u dorosłych oraz zastosowanie automatycznych defibrylatorów zewnętrznych, Strażak 7 (2012): 48-49. 3. Kleinman ME, Chameides CL, Schexnayder SM et al.: Pediatric advanced life support: 2010 American Heart Association Guidelines for Cardiopulmonary Resuscitation and Emergency Cardiovascular Care. Pediatrics 2010 Nov; 126(5): e1361-e1399. 4. Krochuk HV, Markley AL, Selos Z: Pediatric resuscitation: should parents be present? MCN Am J Matern Child Nurs 2010; 35(6): 314-315. 5. Sandroni C, Nolan J: ERC 2010 guidelines for adult and pediatric resuscitation: summary of major changes. Minerva Anestesiol 2011; 77(2): 220-226. 6. Spencer B, Chacko J, Sallee D: The 2010 American Heart Association guidelines for cardiopulmonary resuscitation and emergency cardiac care: an overview of the changes to pediatric basic and advanced life support. Crit Care Nurs Clin North Am 2011; 23(2): 303-310. 7. Beal J, Decker JW, Gibson-Young LM: Should families be present during pediatric resuscitation? MCN Am J Matern Child Nurs 2012; 37(4): 216-217. 8. Doniger SJ, Sharieff GQ: To improve survival: an overview of pediatric resuscitation and the updated PALS guidelines. Minerva Pediatr 2009; 61(2): 129-139. 9. Woods WA: Pediatric resuscitation and cardiac arrest. Emerg Med Clin North Am 2012; 30(1): 153-168. 10. de Caen A, Bhanji F: What’s new in pediatric resuscitation? A practical update for the anesthesiologist. Can J Anaesth 2012; 59(4): 341-347. 11. Berg MD, Schexnayder SM, Chameides L et al.: Pediatric basic life support: 2010 American Heart Association Guidelines for Cardiopulmonary Resuscitation and Emergency Cardiovascular Care. Pediatrics 2010; 126(5): e1345-e1360. 12. Zhou Z, Wang YY, Zhou HH et al.: Defibrillation and resuscitation in a piglet model of pediatric ventricular fibrillation following AHA 2005 guidelines. Indian J Pediatr 2010; 77(8): 893-897. 13. Zhong R, Knobe J, Feigenson N et al.: Age and disability biases in pediatric resuscitation among future physicians. Clin Pediatr (Phila) 2011; 50(11): 1001-1004.
otrzymano: 2012-07-23
zaakceptowano do druku: 2012-09-12

Adres do korespondencji:
*Łukasz Szarpak
Instytut Ratownictwa Medycznego Collegium Masoviense – Wyższa Szkoła Nauk o Zdrowiu
ul. G. Narutowicza 35, 96-300 Żyrardów
tel.: +48 500-186-225
e-mail: lukasz.szarpak@gmail.com

Nowa Pediatria 1/2013
Strona internetowa czasopisma Nowa Pediatria