Ludzkie koronawirusy - autor: Krzysztof Pyrć z Zakładu Mikrobiologii, Wydział Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii, Uniwersytet Jagielloński, Kraków

Chcesz wydać pracę habilitacyjną, doktorską czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Nauk Medycznych s1/2014, s. 43-45
Krzysztof Pastewka
Problemy starzejącego się mężczyzny
Od początku XX wieku, kiedy nastąpił gwałtowny rozwój medycyny, stale rośnie długość życia ludzi, a tym samym wzrasta odsetek populacji ludzi starszych po 65 roku życia. Wraz ze wzrastającą populacją ludzi starszych, stanowiących obecnie od 15-20% do ponad 30% w najbliższym dwudziestoleciu lekarze zetkną się z rosnącymi problemami klinicznymi tej populacji, do których należą choroby nowotworowe, choroby układowe i metaboliczne (np. cukrzyca i nadciśnienie) oraz dyshormonemie, powodujące menaopauzę u kobiet, a u mężczyzn zespół niedoboru testosteronu (testosteron deficiency syndrome – TDS). Testosteron (T) produkowany w komórkach śródmiąższowych jąder (komórkach Leydiga) okazuje się być jednym z najbardziej niezdefiniowanych klinicznie hormonów zarówno w organizmie męskim, jak i żeńskim. Pomimo dwóch nagród Nobla, które wiążą się z tematem biologicznego działania testosteronu, znanej struktury chemicznej i znanej roli biologicznej, nadal niewyjaśniona jest do końca jego rola w patogenezie chorób zależnych od niego samego, takich jak między innymi: łagodny rozrost gruczołu krokowego, rak stercza, zaburzenia erekcji, zaburzenia hormonalne u obu płci, nowotwory jąder. Synteza testosteronu odbywa się głównie w jądrach i częściowo w korze nadnerczy. Pobudzenie endosyntezy testosteronu regulują gonadotropowe hormony przysadkowe luteotropina (LH) i follikulotropiny (FSH), z których LH stymuluje powstawanie testosteronu w jądrze, a FSH w nadnerczach. Produkcja gonadotropin przysadkowych znajduje się pod wpływem gonadoliberyny podwzgórzowej GnRH, którą odkrył noblista z 1976 r., amerykański biochemik Andrew Schally, syn generała Wojska Polskiego Kazimierza Schally’ego – szefa gabinetu prezydenta Mościckiego. Poziom testosteronu we krwi pozostaje pod wpływem ujemnego sprzężenia zwrotnego. Minęło 50 lat (1966 r.) od przyznania Nagrody Nobla Higginsowi w dziedzinie medycyny i fizjologii za odkrycie wpływu hormonalnej estrogenoterapii w raku stercza, obserwowane retrospektywnie od lat 40. XX wieku przez Higginsa i Hodgesa. Odkrycie to spowodowało wprowadzenie do leczenia raka stercza usunięcia jąder, w celu wyeliminowania głównego źródła testosteronu, a następnie rozwój hormonoterapii antyandrogenowej powodującej farmakologiczną kastrację pacjentów z zaawansowanym rakiem stercza, obowiązującą do dnia dzisiejszego. Anabolicznym działaniem testosteronu odpowiadającym za wzmożoną proliferację komórek stercza tłumaczy się patogenezę BPH i CaP. Zwiększona aktywność tego hormonu w okresie embrionalnym stymuluje organogenezę układu moczowo-płciowego, a w okresie dojrzewania płciowego testosteron przyspiesza ujawnianie się guzów gonadalnych. Testosteron odpowiada ponadto za prawidłową proliferację komórek, między innymi gruczołu krokowego, powodując jego rozwój i wzrost, produkcję wydzieliny nasiennej, libido, spermatogenezę, erekcję, męskie dojrzewanie płciowe, rozwój organów płciowych i pozostałych męskich cech płciowych. Z drugiej strony choroby związane ze starzeniem się organizmu męskiego jak BPH, CaP i ED występują właśnie w okresie niedoboru testosteronu i ten fakt rozpoczyna gorącą dyskusję klinicystów i naukowców nad odpowiednim postępowaniem przyczynowym i profilaktycznym.
Niedobór testosteronu w młodym wieku powoduje szereg malformacji związanych z brakiem dojrzewania, a w wieku dojrzałym wystąpienie objawów andropauzalnych, odpowiedzialnych za utratę dotychczasowych sprawnie funkcjonujących obszarów związanych z aktywnością mężczyzny, w tym także za utratę sfery emocjonalnej, apatię, utratę sił witalnych, ospałość, spowolnienie i inne. Niedobór testosteronu związany z wiekiem, wynika najczęściej ze zmniejszenia jego produkcji. Głównie spowodowane jest to zmianami zwyrodnieniowymi w zakresie przysadki i podwzgórza, które generują pobudzenie tropowe gonad i nadnerczy poprzez produkcje hormonów tropowych LH i FSH. Dodatkowym czynnikiem zmniejszającym aktywność testosteronu w starszym wieku jest wzrost SHGB – globuliny wiążącej testosteron na obwodzie, tym samym zmniejsza się poziom wolnego i zarazem aktywnego testosteronu, gotowego do przemian komórkowych. Rzadziej natomiast zmniejszenie aktywności testosteronu spowodowane jest degeneracją i atrofią samych gonad i komórek Leydiga.
W wieku powyżej 40 lat, a zwłaszcza powyżej 50 lat finalny, postępujący niedobór testosteronu (TDS) może objawić się symptomami zespołu częściowego niedoboru androgenów PADAM (partial androgen deficiency aging male syndrome), zaś kliniczny trwały zespół niedoboru testosteronu występujący u 6-12% mężczyzn po 45 roku życia, wymagający suplementacji hormonalnej nosi nazwę hipogonadyzmu. Spadek testosteronu następuje u mężczyzn w sposób powolny, a nie gwałtowny jak w zespole menopauzy u kobiet po okresie climacterium. W starzejącym się organizmie męskim nie dochodzi prawie nigdy do samoistnego przerwania produkcji testosteronu, dlatego między innymi odstąpiono w nazewnictwie od określeń andropauza czy wiropauza, które wcześniej wiązano z niedoborem testosteronu. Kliniczny zespół niedoboru testosteronu w grupie mężczyzn w 5 dekadzie życia stwierdza się w ok 20% i można go określić mianem andropenii lub sarcopenii albo PADAM.
Za prawidłowy poziom testosteronu całkowitego (TT) uznaje się wartość powyżej 350 ng/dL, (3,5 ng/ml, 12 nmol/L). Poziom TT pomiędzy 230-350 ng/ml (8-12 nmoli/L) uznaje się za obniżony i do prawidłowej oceny poziomu testosteronu w tym przedziale stężeń testosteronu wykorzystuje się kalkulację wolnego testosteronu (FT). Poziom poniżej 250 ng/dL uważa się za niedostateczny i wymagający najczęściej terapii uzupełniającej. W niektórych opracowaniach poziom testosteronu spadający poniżej 200 ng/dL uzasadnia wprowadzenie substytucji testosteronowej. Najnowsze badania wykazują konieczność leczenia substytucyjnego przy wyższych wartościach T, gdyż stale niskie wartości ułatwiają zmiany wsteczne w gonadach i przysadce mózgowej, które w późnym okresie wdrożenia leczenia jest trudniej wycofać. Poziom kastracyjny testosteronu u pacjentów leczonych hormonalnie wynosi poniżej 20 ng/Dl.
Objawy niedoboru testosteronu nie są łatwe do rozpoznania w gabinecie lekarza ogólnego bo dotyczą „sfery niekonkretnej”. Mężczyzna w zasadzie mówi o braku koncentracji, o osłabieniu sił fizycznych, a na zespół PADAM składa się kompilacja objawów swoistych i nieswoistych. Do objawów swoistych należą: zmniejszenie aktywności seksualnej i pożądania (libido), utrata wzwodów porannych, redukcja owłosienia i masy mięśniowej, ginekomastia, zmniejszenie masy jąder, uderzenia gorąca i potliwość, zmniejszenie gęstości kości lub złamania patologiczne. Do objawów nieswoistych należą: utrata energii i kreatywności, depresja, zaburzenia snu, pogorszenie pamięci i koncentracji, obniżenie sprawności fizycznej i wzrost wagi ciała, niedokrwistość normocytarna oraz większe prawdopodobieństwo wystąpienia cukrzycy, zespołu metabolicznego, chorób układu krążenia. Zwraca się uwagę na bardzo znamienny fakt występowania wyżej wymienionych objawów niedoboru testosteronu nie tylko w grupie mężczyzn powyżej 50 roku życia, ale także u młodych, u których spadek produkcji testosteronu jest wynikiem ciągłego stresu emocjonalnego związanego z aktywnością zawodową. Stres emocjonalny wpływa na obszary mózgowia odpowiadające za wytwarzanie hormonów tropowych regulujących poziom testosteronu gonadalnego. W tej grupie młodych mężczyzn może więc dochodzić do symptomów typowych dla PADAM lub nawet dla hipogonadyzmu.
Dlaczego dochodzi do obniżenia funkcji testosteronowych? Nakłada się na to zjawisko powolny, ale systematyczny spadek produkcji testosteronu. Średni poziom testosteronu obniża się o ok. 1% rocznie u starzejącego się mężczyzny. Zasadniczą przyczyną wydaje się być ponad dwukrotny wzrost globuliny SHGB pomiędzy 4 a 7 dekadą życia, która niweluje poziom wolnego i czynnego biologicznie testosteronu z ok 350 pmoli u mężczyzny czterdziestoletniego do poziomu 250-200 pmoli w 7 dekadzie życia. Wzrost SHGB występuje także w marskości wątroby i przy wzroście masy ciała. Zmniejszenie czynnego testosteronu we krwi obwodowej skutkuje gwałtownym wzrostem hormonu luteinizującego (LH), który stara się wyrównać poziom testosteronu. Aktywność LH ulega również zachwianiu poprzez zaburzenie pulsacyjnego rytmu wydzielania luteotropiny. Pogląd, że również gonadalne wydzielanie testosteronu spada z wiekiem ze względu na zmiany wsteczne zachodzące w komórkach Leydiga nie znalazł uzasadnienia w nowszych badaniach.

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 30 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2014-01-30
zaakceptowano do druku: 2014-03-26

Postępy Nauk Medycznych s1/2014
Strona internetowa czasopisma Postępy Nauk Medycznych