Ludzkie koronawirusy - autor: Krzysztof Pyrć z Zakładu Mikrobiologii, Wydział Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii, Uniwersytet Jagielloński, Kraków

Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografię? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis – wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Nauk Medycznych 3/2016, s. 159-165
Andrzej Kurylcio, Jerzy Mielko, Karol Rawicz-Pruszyński, Robert Sitarz, *Wojciech P. Polkowski
Co nowego w chirurgii onkologicznej?
What’s new in surgical oncology?
Klinika Chirurgii Onkologicznej, Katedra Onkologii, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Kierownik Kliniki: prof. dr hab. med. Wojciech P. Polkowski
Streszczenie
W artykule przedstawiono aktualne zmiany we współczesnym wielodyscyplinarnym leczeniu raka żołądka i raka piersi, w których chirurg-onkolog odgrywa kluczową rolę. U chorych na raka żołądka zmiany polegają na koniecznym zastosowaniu okołooperacyjnej chemioterapii oraz indywidualizowanym zakresie resekcji i limfadenektomii. U chorych na raka piersi zmianie ulega postępowanie z pozytywnymi węzłami wartowniczymi, wielkością marginesów oraz, co najważniejsze, onkoplastyka. Leczenie pierwotnych i wtórnych nowotworów powierzchni otrzewnej za pomocą całkowitej chirurgii cytoredukcyjnej oraz chemioterapii dootrzewnowej w hipertermii jest już standardem w niektórych nowotworach i znajduje się w trakcie zaawansowanych badań w dalszych wskazaniach. Laparoskopowa chirurgia onkologiczna znacznie poszerza zakres swojej działalności i znajduje coraz częściej zastosowanie zarówno w diagnostyce, jak i leczeniu nowotworów układu pokarmowego. Szczególnie atrakcyjne z punktu widzenia klinicznego wydają się obwodowe resekcje wątroby, dystalne resekcje trzustki oraz śródotrzewnowa ocena stopnia zaawansowania raka żołądka. Wszystkie nowości dążą do dostosowania intensywności leczenia skojarzonego, w tym zakresu chirurgii, do precyzyjnie określonego stopnia zaawansowania oraz indywidualnie/molekularnie dobranego profilu nowotworu.
Summary
Actual changes in the contemporary multidisciplinary treatment of gastric and breast carcinoma, in which surgical oncologist plays a key role, were reviewed. In patients with gastric cancer, new modalities rely on preferred perioperative chemotherapy, as well as on individualised extent of resection and lymphadenectomy. In patients with breast cancer, management with positive sentinel nodes, resection margins, and most importantly oncoplastic techniques are changing. Treatment of primary and secondary peritoneal surface malignancies by means of complete cytoreductive surgery and hyperthermic intraperitoneal chemoperfusion has been already a standard treatment in selected neoplasms, whereas in many other indications clinical trials are underway. Laparoscopic minimally invasive cancer surgery broadens its clinical application both, in the diagnostics and treatment of gastrointestinal malignancies. Peripheral liver, distal pancreatic resections, and intra-peritoneal gastric cancer staging are especially attractive from clinical point of view. All these new modalities seek to adjust the intensity of combined modality therapy, including extent of surgery, to a precisely staged and individually profiled molecular type of the tumour.
Rak żołądka
Mimo wyraźnie korzystnych zmian w epidemiologii i postępu w terapii raka żołądka (RŻ) na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat, wciąż pozostaje on wyzwaniem dla współczesnej onkologii ze względu na niekorzystne rokowanie. Udział RŻ w zachorowaniach na nowotwory w Polsce zmniejszył się w ciągu ostatnich czterech dekad niemal trzykrotnie. Obecnie nowotwory złośliwe żołądka stanowią u mężczyzn około 5% zachorowań, przy 3% u kobiet. W roku 2010 w Polsce odnotowano 5276 nowych zachorowań oraz 5364 zgonów z powodu RŻ (1).
Jedyną skuteczną formą leczenia RŻ pozostaje chirurgia, jednakże skojarzenie chemioterapii systemowej pozwala na wydłużenie czasu przeżycia chorych po operacji, jak również u chorych, u których stwierdzono obecność przerzutów odległych. Diagnostyka i leczenie chorych na RŻ powinno być zaplanowane i realizowane przez zespół wielospecjalistyczny (2). Przedoperacyjna ocena chorych na RŻ wymaga postawienia prawidłowego rozpoznania typu patogenetycznego i histologicznego, określenia miejscowego stopnia zaawansowania choroby, wykluczenia obecności przerzutów odległych oraz określenia stanu ogólnego chorego z uwzględnieniem chorób współistniejących dla oceny ryzyka leczenia skojarzonego. Badanie endoskopowe pozwoli określić typ nowotworu (I, IIa-c, III; według klasyfikacji japońskiej), wymiar (w mm), lokalizację (wpust, dno, trzon, cz. przedodźwiernikowa) oraz pozycję (krzywizna większa, mniejsza) zmiany nowotworowej. Powyższe dane są pomocne w obliczeniu tzw. wskaźnika Maruyamy (Maruyama Index of Unresected Disease), służącego do komputerowej oceny prawdopodobieństwa przerzutów w regionalnych stacjach węzłów chłonnych, które nie zostały usunięte przez chirurga. Umożliwia on indywidualne zaplanowanie zakresu limfadenektomii, jak również jest niezależnym czynnikiem rokowniczym u chorych na RŻ leczonych chirurgicznie oraz w skojarzeniu z radio- i chemioterapią. Niska wartość wskaźnika (< 5) jest związana z wydłużeniem przeżycia oraz mniejszym ryzykiem nawrotu choroby. Badanie histopatologiczne materiału tkankowego z biopsji endoskopowej powinno być konsultowane przez doświadczonych patomorfologów. Chory powinien być przebadany w kierunku infekcji Helicobacter pylori i poddany eradykacji w przypadku jej stwierdzenia. Guzy znajdujące się w obrębie 5 cm od połączenia przełykowo-żołądkowego (PPŻ) oraz szerzące się na przełyk są klasyfikowane jako rak przełyku, podczas gdy guzy znajdujące się w obrębie 5 cm lub dalej od PPŻ, ale niezajmujące przełyku, klasyfikowane są jako RŻ. Dlatego też, w przypadku guzów bliższej części żołądka, chirurg powinien znać odległość nowotworu od połączenia przełykowo-żołądkowego.
Zdarza się, iż wymagane jest powtórzenie badania endoskopowego, jeśli wyniki poprzednich badań są niejednoznaczne. Przy pomocy endoskopowej ultrasonografii (ang. endoscopic ultrasound – EUS) można bardziej precyzyjnie określić cechy T oraz N. W metaanalizie 22 badań, obejmującej 1896 chorych na RŻ, czułość badania EUS dla guzów w stadium T1-4 wyniosła odpowiednio 88, 82, 90 i 99%; dla stadium N1 i N2 kolejno 58 i 5%. Wyniki te jednak są w dużym stopniu zależne od indywidualnych umiejętności badającego (3). W celu dokładnej przedoperacyjnej oceny rozmiarów guza, stopnia naciekania tkanek, potencjalnego zajęcia węzłów chłonnych, przerzutów do otrzewnej i okolicznych narządów radiologicznym badaniem z wyboru jest tomografia komputerowa (TK) (4). Liczne towarzystwa naukowe, w tym Polskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej, rekomendują rutynową TK jamy brzusznej z kontrastem dożylnym i doustnym u chorych na RŻ (5-7). Mimo że wartość diagnostyczna TK miednicy nie została jednoznacznie określona, to jednak ze względu na możliwość przerzutów do otrzewnej oraz jajnika u kobiet (tzw. guz Krukenberga) (6) jest ona rekomendowana, szczególnie u pacjentów z klinicznymi objawami zajęcia narządów miednicy (5, 7). Mimo stosunkowo rzadkich przerzutów do płuc i śródpiersia, TK klatki piersiowej powinno być wykonane, zwłaszcza u chorych na raka połączenia przełykowo-żołądkowego. Przedoperacyjne wykorzystanie pozytonowej tomografii emisyjnej (ang. positron emission tomography – PET) z 18F-deoksyglukozą (FDG) pozostaje kwestią kontrowersyjną. Liczne badania dowodzą, iż FDG-PET nie jest precyzyjnym narzędziem do wykrywania guzów pierwotnych, ze względu na niską czułość (58-94%) i wysoką swoistość (78-100%) (5). Badanie FDG-PET może natomiast być pomocne w ocenie odpowiedzi guza na terapię neoadjuwantową (6). Tkanka nowotworowa RŻ wykazuje wyższą czułość w przypadku wykorzystania radioznacznika z fluorotymidyną (FLT-PET), zwłaszcza w przypadku raków wysoko zróżnicowanych (8).
W diagnostyce zaawansowanego (> cT1) RŻ zastosowanie znajduje również laparoskopia, przydatna w sytuacji, gdy niewielkie przerzuty do otrzewnej pozostają niezauważone w TK. Chorzy, u których wykryto przerzuty odległe (M1), za pomocą badań obrazowych nie muszą mieć laparoskopii diagnostycznej. Celem określenia zaawansowania oraz resekcyjności RŻ laparoskopia diagnostyczna powinna zawierać dokładne sprawdzenie (z zastosowaniem śródoperacyjnej ultrasonografii) otrzewnej żołądka, przepony, wątroby oraz jajników, a także badanie cytologiczne płynu/popłuczyn z jamy otrzewnej na obecność komórek nowotworowych. Z uwagi na wyraźny postęp i stale rosnące doświadczenie chirurgów w stosowaniu laparoskopii na przestrzeni ostatnich lat, wciąż przybywa publikacji porównujących laparoskopię do otwartej resekcji RŻ, głównie w przypadkach wczesnego raka żołądka. Metaanaliza porównująca wczesne wyniki leczenia u chorych operowanych metodą laparoskopową oraz klasyczną wskazuje na istotne zmniejszenie śródoperacyjnej utraty krwi, zmniejszone ryzyko powikłań pooperacyjnych, jak również krótszy czas hospitalizacji po operacjach minimalnie inwazyjnych (9). Odbywa się to jednak kosztem wydłużenia czasu trwania operacji. Śmiertelność szpitalna jest porównywalna dla obu metod. Wciąż brak danych o śmiertelności w ciągu 30 i 60 dni po operacji, określenia radykalności resekcji, ale także długoterminowej obserwacji, szczególnie pochodzącej z badań randomizowanych.
Co to jest chemioterapia okołooperacyjna?
Chemioterapia (CTH) okołooperacyjna stosowana zarówno przed operacją, jak i po niej, u chorych na resekcyjnego raka żołądka lub raka połączenia przełykowo-żołądkowego pozwala uzyskać wydłużenie czasu przeżycia (całkowitego i wolnego od nawrotu choroby) w porównaniu z leczeniem operacyjnym. Leczenie okołooperacyjne stosuje się w dwóch wariantach: 3 cykle CTH przed leczeniem chirurgicznym oraz 3 cykle po operacji według schematu ECF (epirubicyna, cisplatyna, fluorouracyl (FU) we wlewie ciągłym) lub 2-3 cykle CTH przed operacją i 3-4 po resekcji (cisplatyna z FU). U chorych z progresją w trakcie leczenia przedoperacyjnego lub w przypadku zbyt wysokiej toksyczności pooperacyjna CTH nie jest kontynuowana. Z uwagi na wysoki współczynnik nawrotów RŻ w otrzewnej, u chorych z rozsiewem do otrzewnej bez przerzutów odległych podejmuje się próby stosowania chemioterapii dootrzewnowej w hipertermii (ang. hyperthermic intraperitoneal chemotherapy – HIPEC). Pozwala to na dwukrotne wydłużenie czasu przeżycia chorych, którego mediana nie przekracza jednak 15 miesięcy (10).
Czy usprawiedliwiona jest rutynowa splenektomia, bursektomia, omentektomia w czasie resekcji RŻ?
Kliniczne badania randomizowane w Europie (z Wielkiej Brytanii, Włoch i Danii) wskazują, iż splenektomia podczas resekcji żołądka wiąże się ze zwiększonym odsetkiem powikłań pooperacyjnych. Do momentu zakończenia prospektywnego badania klinicznego w Japonii (JCOG 0110) brak jest jednoznacznych wskazań do rutynowej splenektomii w trakcie potencjalnie radykalnej resekcji żołądka. Gastrektomia rozszerzona o splenektomię i/lub resekcję ogona trzustki może być jednak rozważana w sytuacji bezpośredniego naciekania guza na ww. narządy oraz w przypadku braku cech świadczących o uogólnionym procesie nowotworowym. W związku z tym, wykonanie splenektomii i/lub resekcji ogona trzustki jedynie w celu rozszerzenia zakresu limfadenektomii nie jest wskazane (11).
Podczas gastrektomii D2 dopuszcza się wykonanie tzw. bursektomii, czyli wycięcia fragmentu otrzewnej pokrywającej trzustkę i przednią powierzchnię poprzecznicy. W RŻ w stopniu T2 lub T3 pozwala ona osiągnąć korzystniejsze wyniki 3-letnich przeżyć całkowitych (86% w porównaniu do 80% w przypadkach, w których od niej odstąpiono), jak również mniejszy odsetek nawrotów w otrzewnej (9% w porównaniu do 13% bez bursektomii) (12). Wyniki badania JCOG0110 pozwolą na dokładniejszą analizę bursektomii w leczeniu chirurgicznym RŻ.
Sieć większa, pełniąc funkcję ochronną i przeciwzapalną dla otrzewnej, jest częstym rezerwuarem komórek nowotworowych przewodu pokarmowego. W przypadku limfadenektomii D2 oraz potencjalnych zmian przerzutowych mikro- i makroskopowych w sieci większej, całkowita omentektomia, czyli wycięcie sieci większej, jest standardem podczas otwartej gastrektomii, zwłaszcza w przypadku guzów przedniej ściany żołądka (13). We wczesnym RŻ operowanym laparoskopowo (ang. laparoscopy-assisted gastrectomy – LAG) niejednokrotnie wykonuje się częściową omentektomię, wybór uzasadniając krótszym czasem trwania operacji, mniejszą liczbą powikłań okołooperacyjnych oraz niewielką ilością przerzutów do otrzewnej i sieci większej we wczesnym RŻ (14).
Zakres limfadenektomii w RŻ
W przypadku wczesnego raka żołądka, ograniczonego do błony śluzowej i podśluzowej, dopuszcza się leczenie oszczędzające regionalne węzły chłonne. Gdy w węźle wartowniczym (pierwszym węźle chłonnym na drodze spływu chłonki z obszaru guza nowotworowego) brak jest przerzutów, limfadenektomię można ograniczyć do stacji węzłowych, w których znajdował się węzeł wartownik, tj. do wycięcia węzłów wzdłuż krzywizny mniejszej (stacje 1, 3, 5) lub większej (2, 4, 6) (15). W zaawansowanym raku żołądka standardem jest wycięcie co najmniej 2/3 żołądka wraz z limfadenektomią D2, czyli usunięciem węzłów chłonnych wzdłuż tętnicy żołądkowej lewej (stacja 7), tętnicy wątrobowej wspólnej (stacja 8), pnia trzewnego (stacja 9) i tętnicy śledzionowej aż do wnęki śledziony (stacja 10 i 11). Należy dążyć do tego, aby wynik badania histologicznego preparatu chirurgicznego po regionalnej limfadenektomii zawierał ocenę więcej niż 15 węzłów chłonnych (16).
Dlaczego wszyscy chorzy na RŻ powinni mieć oznaczony HER2?
Nadekspresję receptora ludzkiego nabłonkowego czynnika wzrostu (ang. human epidermal growth factor 2 – HER2), powodującą niekontrolowane podziały mitotyczne i gwałtowny wzrost nowotworu, stwierdza się najczęściej w raku typu jelitowego, zlokalizowanym w okolicy przedodźwiernikowej lub połączeniu przełykowo-żołądkowym. Określenie prawdopodobieństwa nadekspresji receptora HER2 stwarza możliwość uzupełnienia leczenia systemowego o trastuzumab – lek molekularnie ukierunkowany. Terapia z wykorzystaniem trastuzumabu pozwala na wydłużenie przeżycia chorych o ok. 4 miesiące, a w Polsce dostępny jest odpowiedni program lekowy (17). Pożądanym jest oznaczenie HER2 już na etapie biopsji endoskopowej, gdyż wielu chorych z powodu uogólnienia choroby lub lokoregionalnej nieresekcyjności poddawanych jest wyłącznie paliatywnemu leczeniu systemowemu.
Rak piersi

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 30 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Krajowy Rejestr Nowotworów: Częstość zachorowań na nowotwory żołądka w Polsce w 2010 roku. http://onkologia.org.pl/nowotwory-zlosliwe-zoladka-c16/.
2. El-Sedfy A, Frankul F, Coburn NG: A Multidisciplinary Approach to the Treatment of Gastric Cancer: What Is the Role of the Surgeon? Journal of Cancer Therapy 2013; 4(9): 16-26.
3. Maduekwe UN, Yoon SS: An evidence-based review of the surgical treatment of gastric adenocarcinoma. J Gastrointest Surg 2011; 15(5): 730-741.
4. Dixon M, Cardoso R, Tinmouth J et al.: What studies are appropriate and necessary for staging gastric adenocarcinoma? Results of an international RAND/UCLA expert panel. Gastric Cancer 2014; 17(2): 377-382.
5. Ajani JA, Bentrem DJ, Besh S et al.: Gastric cancer, version 2.2013: featured updates to the NCCN Guidelines. J Natl Compr Canc Netw 2013; 11(5): 531-546.
6. Alderson D: Scottish Intercollegiate Guidelines Network (SIGN) 87 – the management of oesophageal and gastric cancer. Clin Oncol (R Coll Radiol) 2008; 20(7): 530-531.
7. Allum WH, Blazeby JM, Griffin SM et al.; Association of Upper Gastrointestinal Surgeons of Great B, Ireland tBSoG, the British Association of Surgical O: Guidelines for the management of oesophageal and gastric cancer. Gut 2011; 60(11): 1449-1472.
8. Malkowski B, Staniuk T, Srutek E et al.: (18)F-FLT PET/CT in Patients with Gastric Carcinoma. Gastroenterol Res Pract 2013; 2013: 696423.
9. Dikken JL, van de Velde CJ, Coit DG et al.: Treatment of resectable gastric cancer. Therap Adv Gastroenterol 2012; 5(1): 49-69.
10. Gill RS, Al-Adra DP, Nagendran J et al.: Treatment of gastric cancer with peritoneal carcinomatosis by cytoreductive surgery and HIPEC: a systematic review of survival, mortality, and morbidity. J Surg Oncol 2011; 104(6): 692-698.
11. Kulig J, Wallner G, Drews M et al.: Polish consensus on treatment of gastric cancer; update 2013. Pol Przegl Chir 2013; 85(9): 544-562.
12. Fujita J, Kurokawa Y, Sugimoto T et al.: Survival benefit of bursectomy in patients with resectable gastric cancer: interim analysis results of a randomized controlled trial. Gastric Cancer 2012; 15(1): 42-48.
13. Yokota T, Ishiyama S, Saito T et al.: Treatment strategy of limited surgery in the treatment guidelines for gastric cancer in Japan. Lancet Oncol 2003; 4(7): 423-428.
14. Kim MC, Kim KH, Jung GJ, Rattner DW: Comparative study of complete and partial omentectomy in radical subtotal gastrectomy for early gastric cancer. Yonsei Med J 2011; 52(6): 961-966.
15. Ichikura T, Sugasawa H, Sakamoto N et al.: Limited gastrectomy with dissection of sentinel node stations for early gastric cancer with negative sentinel node biopsy. Annals of surgery 2009; 249(6): 942-947.
16. Japanese Gastric Cancer A: Japanese Classification of Gastric Carcinoma. 2nd English Edition. Gastric Cancer 1998; 1(1): 10-24.
17. Polkowski WP: Rak żołądka: rola gastroenterologa w zespołach wielodyscyplinarnych. Gastroenterologia kliniczna 2014; 6(4): 172-180.
18. Giuliano AE, Hunt KK, Ballman KV et al.: Axillary dissection vs no axillary dissection in women with invasive breast cancer and sentinel node metastasis: a randomized clinical trial. JAMA 2011; 305(6): 569-575.
19. Galimberti V, Cole BF, Zurrida S et al.: Axillary dissection versus no axillary dissection in patients with sentinel-node micrometastases (IBCSG 23-01): a phase 3 randomised controlled trial. Lancet Oncol 2013; 14(4): 297-305.
20. Donker M, van Tienhoven G, Straver ME et al.: Radiotherapy or surgery of the axilla after a positive sentinel node in breast cancer (EORTC 10981-22023 AMAROS): a randomised, multicentre, open-label, phase 3 non-inferiority trial. Lancet Oncol 2014; 15(12): 1303-1310.
21. Coates AS, Winer EP, Goldhirsch A et al.: Tailoring therapies-improving the management of early breast cancer: St Gallen International Expert Consensus on the Primary Therapy of Early Breast Cancer 2015. Ann Oncol 2015; 26(8): 1533-1546.
22. Douek M, Klaase J, Monypenny I et al.: Sentinel node biopsy using a magnetic tracer versus standard technique: the SentiMAG Multicentre Trial. Ann Surg Oncol 2014; 21(4): 1237-1245.
23. Thill M, Kurylcio A, Welter R et al.: The Central-European SentiMag study: sentinel lymph node biopsy with superparamagnetic iron oxide (SPIO) vs. radioisotope. Breast 2014; 23(2): 175-179.
24. Clough KB, Kaufman GJ, Nos C et al.: Improving breast cancer surgery: a classification and quadrant per quadrant atlas for oncoplastic surgery. Ann Surg Oncol 2010; 17(5): 1375-1391.
25. Gainer SM, Lucci A: Oncoplastics: techniques for reconstruction of partial breast defects based on tumor location. J Surg Oncol 2011; 103(4): 341-347.
26. Clough KB, Gouveia PF, Benyahi D et al.: Positive Margins After Oncoplastic Surgery for Breast Cancer. Ann Surg Oncol 2015 Dec; 22(13): 4247-4253.
27. Piper M, Peled AW, Sbitany H: Oncoplastic breast surgery: current strategies. Gland Surg 2015; 4(2):154-163.
28. Jesus PM, Aranzazu EM, Ismael S et al.: Intraoperative Radiotherapy Using Intrabeam in an Oncoplastic Breast Conservation Procedure. 9th ZEISS INTRABEAM System User Meeting, JULY 09-10, Mannheim, Abstract Booklet 2015.
29. Massa M, Meszaros P, Baldelli I et al.: Aesthetic evaluation in oncoplastic and conservative breast surgery: a comparative analysis. Plast Reconstr Surg Glob Open 2015; 3(3): e339.
30. Zucca-Matthes G, Manconi A, da Costa Viera RA et al.: The evolution of mastectomies in the oncoplastic breast surgery era. Gland Surg 2013; 2(2): 102-106.
31. Sugarbaker PH: Peritonectomy procedures. Annals of surgery 1995; 221(1): 29-42.
32. Glehen O, Kwiatkowski F, Sugarbaker PH et al.: Cytoreductive surgery combined with perioperative intraperitoneal chemotherapy for the management of peritoneal carcinomatosis from colorectal cancer: a multi-institutional study. Journal of clinical oncology: official journal of the American Society of Clinical Oncology 2004; 22(16): 3284-3292.
33. Sadeghi B, Arvieux C, Glehen O et al.: Peritoneal carcinomatosis from non-gynecologic malignancies: results of the EVOCAPE 1 multicentric prospective study. Cancer 2000; 88(2): 358-363.
34. Spiliotis J, Halkia E, Lianos E et al.: Cytoreductive surgery and HIPEC in recurrent epithelial ovarian cancer: a prospective randomized phase III study. Ann Surg Oncol 2015; 22(5): 1570-1575.
35. Verwaal VJ, van Ruth S, de Bree E et al.: Randomized trial of cytoreduction and hyperthermic intraperitoneal chemotherapy versus systemic chemotherapy and palliative surgery in patients with peritoneal carcinomatosis of colorectal cancer. Journal of clinical oncology: official journal of the American Society of Clinical Oncology 2003; 21(20): 3737-3743.
36. Elias D, Gilly F, Boutitie F et al.: Peritoneal colorectal carcinomatosis treated with surgery and perioperative intraperitoneal chemotherapy: retrospective analysis of 523 patients from a multicentric French study. Journal of clinical oncology: official journal of the American Society of Clinical Oncology 2010; 28(1): 63-68.
37. Cao C, Yan TD, Black D, Morris DL: A systematic review and meta-analysis of cytoreductive surgery with perioperative intraperitoneal chemotherapy for peritoneal carcinomatosis of colorectal origin. Ann Surg Oncol 2009; 16(8): 2152-2165.
38. de Cuba EM, Kwakman R, Knol DL et al.: Cytoreductive surgery and HIPEC for peritoneal metastases combined with curative treatment of colorectal liver metastases: Systematic review of all literature and meta-analysis of observational studies. Cancer treatment reviews 2013; 39(4): 321-327.
39. Helm JH, Miura JT, Glenn JA et al.: Cytoreductive surgery and hyperthermic intraperitoneal chemotherapy for malignant peritoneal mesothelioma: a systematic review and meta-analysis. Ann Surg Oncol 2015; 22(5): 1686-1693.
40. McBride K, McFadden D, Osler T: Improved survival of patients with pseudomyxoma peritonei receiving intraperitoneal chemotherapy with cytoreductive surgery: a systematic review and meta-analysis. J Surg Res 2013; 183(1): 246-252.
41. Li Y, Yu Y, Liu Y: Report on the 9th International Congress on Peritoneal Surface Malignancies. Cancer Biol Med 2014; 11(4): 281-284.
42. Chen K, Xu XW, Zhang RC et al.: Systematic review and meta-analysis of laparoscopy-assisted and open total gastrectomy for gastric cancer. World J Gastroenterol 2013; 19(32): 5365-5376.
43. Haverkamp L, Weijs TJ, van der Sluis PC et al.: Laparoscopic total gastrectomy versus open total gastrectomy for cancer: a systematic review and meta-analysis. Surg Endosc 2013; 27(5): 1509-1520.
44. Wang W, Zhang X, Shen C et al.: Laparoscopic versus open total gastrectomy for gastric cancer: an updated meta-analysis. PloS one 2014; 9(2): e88753.
45. Shen W, Xi H, Wei B et al.: Robotic versus laparoscopic gastrectomy for gastric cancer: comparison of short-term surgical outcomes. Surg Endosc 2015 Feb; 30(2): 574-580.
46. Bates AT, Divino C: Laparoscopic surgery in the elderly: a review of the literature. Aging Dis 2015; 6(2): 149-155.
47. Qiu JF, Yang B, Fang L et al.: Safety and efficacy of laparoscopy-assisted gastrectomy for advanced gastric cancer in the elderly. Int J Clin Exp Med 2014; 7(10): 3562-3567.
48. Kakroo SM, Rashid A, Wani AA et al.: Staging Laparoscopy in Carcinoma of Stomach: A Comparison with CECT Staging. Int J Surg Oncol 2013; 2013: 674965.
49. Komatsu S, Brustia R, Goumard C et al.: Laparoscopic versus open major hepatectomy for hepatocellular carcinoma: a matched pair analysis. Surg Endosc 2015 Jul 21 [Epub ahead of print].
50. Alkhalili E, Berber E: Laparoscopic liver resection for malignancy: a review of the literature. World J Gastroenterol 2014; 20(37): 13599-13606.
51. Johnson LB, Graham JA, Weiner DA, Smirniotopoulos J: How does laparoscopic-assisted hepatic resection compare with the conventional open surgical approach? J Am Coll Surg 2012; 214(4): 717-723; discussion 723-715.
52. Jackson NR, Hauch A, Hu T et al.: The safety and efficacy of approaches to liver resection: a meta-analysis. JSLS 2015 Jan-Mar; 19(1): e2014.00186.
53. Goumard C, Farges O, Laurent A et al.: An update on laparoscopic liver resection: The French Hepato-Bilio-Pancreatic Surgery Association statement. J Visc Surg 2015; 152(2): 107-112.
54. Kubota Y, Otsuka Y, Tsuchiya M et al.: Efficacy of laparoscopic liver resection in colorectal liver metastases and the influence of preoperative chemotherapy. World J Surg Oncol 2014; 12: 351.
55. Anderson B, Karmali S: Laparoscopic resection of pancreatic adenocarcinoma: dream or reality? World J Gastroenterol 2014; 20(39): 14255-14262.
56. Nakamura M, Nakashima H: Laparoscopic distal pancreatectomy and pancreatoduodenectomy: is it worthwhile? A meta-analysis of laparoscopic pancreatectomy. J Hepatobiliary Pancreat Sci 2013; 20(4): 421-428.
57. Rehman S, John SK, Lochan R et al.: Oncological feasibility of laparoscopic distal pancreatectomy for adenocarcinoma: a single-institution comparative study. World J Surg 2014; 38(2): 476-483.
58. Venkat R, Edil BH, Schulick RD et al.: Laparoscopic distal pancreatectomy is associated with significantly less overall morbidity compared to the open technique: a systematic review and meta-analysis. Annals of surgery 2012; 255(6): 1048-1059.
59. Mehrabi A, Hafezi M, Arvin J et al.: A systematic review and meta-analysis of laparoscopic versus open distal pancreatectomy for benign and malignant lesions of the pancreas: it’s time to randomize. Surgery 2015; 157(1): 45-55.
60. Damoli I, Butturini G, Ramera M et al.: Minimally invasive pancreatic surgery – a review. Wideochir Inne Tech Maloinwazyjne 2015; 10(2): 141-149.
61. Lai EC, Tang CN: Current status of robot-assisted laparoscopic pancreaticoduodenectomy and distal pancreatectomy: a comprehensive review. Asian J Endosc Surg 2013; 6(3): 158-164.
62. Kaiser AM: Evolution and future of laparoscopic colorectal surgery. World J Gastroenterol 2014; 20(41): 15119-15124.
63. Buunen M, Veldkamp R, Hop WC et al.; Colon Cancer Laparoscopic or Open Resection Study G: Survival after laparoscopic surgery versus open surgery for colon cancer: long-term outcome of a randomised clinical trial. Lancet Oncol 2009; 10(1): 44-52.
64. Ohtani H, Tamamori Y, Arimoto Y et al.: A meta-analysis of the short- and long-term results of randomized controlled trials that compared laparoscopy-assisted and open colectomy for colon cancer. J Cancer 2012; 3: 49-57.
65. Trinh BB, Jackson NR, Hauch AT et al.: Robotic versus laparoscopic colorectal surgery. JSLS 2014; 18(4): e2014.00187.
66. Trinh BB, Hauch AT, Buell JF, Kandil E: Robot-assisted versus standard laparoscopic colorectal surgery. JSLS 2014; 18(4): pii: e2014.00154.
otrzymano: 2016-02-08
zaakceptowano do druku: 2016-02-29

Adres do korespondencji:
*Wojciech P. Polkowski
Klinika Chirurgii Onkologicznej Katedra Onkologii Uniwersytet Medyczny w Lublinie
ul. Staszica 11, 20-081 Lublin
tel. +48 (81) 534-43-13
wojciech.polkowski@umlub.pl

Postępy Nauk Medycznych 3/2016
Strona internetowa czasopisma Postępy Nauk Medycznych