Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografie? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis - wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Nowa Medycyna 4/2017, s. 171-176 | DOI: 10.25121/NM.2017.24.4.171
*Maria Ciesielska, Przemysław Ciesielski
Historyczne metody leczenia hemoroidów
Historical methods of hemorrhoids treatment
Streszczenie
Choroba hemoroidalna jest przypadłością nękającą człowieka od niepamiętnych czasów. Pierwsze wzmianki na ten temat pochodzą z Kodeksu Hammurabiego oraz egipskich papirusów (Edwina i Ebersa) datowanych na 1700 rok p.n.e. Już wówczas starano się przyjść z pomocą chorym, stosując leczenie miejscowe. Pierwszym, który opisał nie tylko metodę diagnostyczną, ale i leczenie instrumentalne guzków krwawniczych, był Hipokrates. Jego następcami byli Celsus, Galen, Abulcasis i wielu innych. Prawdziwy przełom w leczeniu nastąpił dopiero w 1718 roku, gdy Lorenz Heister wydał trzytomowe dzieło pt. „Chirurgie”, w którym zamieścił informacje i rysunki technik operacyjnych (podwiązania i wycięcia hemoroidów) stosowanych w leczeniu hemoroidów. Kolejny przełom w leczeniu nastąpił w pierwszej połowie XIX wieku za sprawą Fredericka Salmona, który przeprowadził zabieg łączący równocześnie wycięcie i podwiązanie guzków. Metodę tę w 1937 roku zmodyfikowali E.T.C. Milligan i C. Naughton Morgan, a w 1952 roku John Ferguson. Równocześnie z rozwojem technik operacyjnych pojawiały się metody małoinwazyjne (np. obliteracja) oraz nowe leki działające miejscowo. Dziś, podobnie jak przez wieki, chirurdzy różnią się w poglądach dotyczących sposobu postępowania w trakcie zabiegu operacyjnego hemoroidów, a pacjenci czekają na nową, jeszcze lepszą metodę leczenia.
Summary
Haemorrhoidal disease has been a condition of man since ever. The first mention of this subject comes from the Code of Hammurabi and Egyptian papyri (Edwin and Ebers) dated 1700 BC. The attempts were always made to help the patients by using local treatment. The first one who described not only the diagnostic method but also the instrumental treatment of hemorrhoids was Hippocrates. His successors were Celsus, Galen, Abulcasis and many others. The real breakthrough came in 1718, when Lorenz Heister published a three-volume work “Chirurgie”, in which he posted information and drawings of surgical techniques (ligation and excision) used in the treatment of hemorrhoids. Another breakthrough in the treatment occurred in the first half of the nineteenth century thanks to Frederick Salmon, who performed the procedure combining the excision and ligation of the nodules, which in 1937 were modified by E.T.C. Milligan and C. Naughton Morgan, and in 1952 by John Ferguson. Simultaneously with the development of surgical techniques, minimally invasive methods (such as obliteration) and new agents acting locally appeared. Today, like for ages, surgeons differ in their views on how to manage hemorrhoids during surgery, and patients are still waiting for a new, even better method of treatment.
Key words: haemorrhoids,
Guzki krwawnicze zwane są również hemoroidami, a dawniej także krwawnicami, krwiotoczną żyłą lub szypłami. Są to jamiste sploty naczyniowe, położone podśluzówkowo w dolnej części bańki odbytnicy. Rolą guzków krwawniczych jest utrzymywanie szczelności odbytu i częściowo odpowiadają one za trzymanie gazów u pacjenta. Słowo „hemoroidy” pochodzi od łacińskiego haemorrhoida i greckiego α?μ?ρρ???, co oznacza „podatny na uwalnianie krwi” (1). Główną przyczyną choroby hemoroidalnej objawiającej się okresowym krwawieniem z guzków oraz uczuciem niepełnego wypróżnienia, świądem, pieczeniem, a rzadziej bólem w okolicy odbytu są zaparcia, długotrwałe pozostawanie pacjenta w bezruchu, ciąża oraz niektóre schorzenia ogólnoustrojowe (niewydolność krążenia, nadciśnienie tętnicze). Choroba hemoroidalna zapisała się na kartach historii jako powód zaskakujących klęsk, także w wymiarze militarnym. Przykładowo Napoleon Bonaparte cierpiał na zaostrzenie choroby podczas bitwy pod Waterloo. Nie mogąc siedzieć, a tym bardziej jeździć konno, dowodził bitwą spoza pola walki. Jego wojsko pozbawione było krzepiącego widoku dowódcy, co uważa się za jeden z powodów poniesionej klęski (2).
Najlepszym postępowaniem zapobiegającym chorobie hemoroidalnej jest profilaktyka polegająca na bogatobłonnikowej diecie oraz aktywności fizycznej. Pojawienie się pierwszych dolegliwości zwiastuje na ogół wieloletni proces stopniowego pogarszania się stanu chorego pomimo stosowania leczenia zachowawczego. Pacjenci poszukują początkowo pomocy u farmaceutów, stosując leki dostępne bez recepty. Niektórzy skłaniają się do stosowania metod niekonwencjonalnych, a nawet medycyny innych obszarów kulturowych. Gdy dolegliwości nasilają się, większość osób zgłasza się po poradę lekarską, w trakcie której zalecane jest postępowanie zachowawcze (leki miejscowe i ogólne) i/lub leczenie zabiegowe. Wśród technik instrumentalnych, które mogą być zastosowane u pacjentów z objawowymi hemoroidami I i II° opornymi na leczenie zachowawcze, a także w niektórych przypadkach hemoroidów III°, chirurg ma obecnie do dyspozycji: metodę gumkowania (sposób Barrona), skleroterapię, koagulację podczerwienią, krioterapię, laseroterapię oraz terapię prądem o częstotliwości radiowej. Klasyczne zabiegi chirurgiczne stosowane w chorobie hemoroidalnej to: hemoroidektomia, hemoroidopeksja i operacja Morinagi (3). Ale droga do powstania tak wielu metod leczniczych była długa i nie zawsze obfitowała w sukcesy. Cierpiący na chorobę hemoroidalną poszukiwali od wieków pomocy.
Pierwsza wzmianka na temat hemoroidów pochodzi z Kodeksu Hammurabiego – króla I dynastii babilońskiej panującego na przełomie XVIII i XVII wieku przed Chrystusem. Jego tekst, odkryty na początku XX stulecia w Suzie, wzmiankuje o opłacie dla lekarza leczącego krwawiące guzki (4). Wśród papirusów egipskich (Edwina i Ebersa) datowanych na 1700 rok p.n.e. odnaleziono przepis na maść ochronną sporządzaną z liści akacji i ziemi, roztartych razem i ugotowanych. Maścią należało posmarować pas delikatnego płótna i umieść w odbytnicy (5). Także starotestamentowe zapiski odnoszą się do dolegliwości związanych z krwawnicami, które dotknęły Izraelitów za nieposłuszeństwo wobec Boga (Pwt 28:15, 27). Bóg dotknął tą plagą Filistynów z Aszdodu i jego terytoriów, a także z Gat i Ekronu, gdy przetrzymywali oni Arkę Przymierza (1Sm 5:6-12). Występujące w 1. Księdze Samuela hebrajskie słowo ofalím tłumaczone jest jako „guzki krwawnicze” (Biblia Nowego Świata), „wrzody odbytnicy” (Biblia Warszawska) lub „guzy” (Biblia Tysiąclecia). W tekście masoreckim 1. Księgi Samuela schorzenie, które dotknęło Filistynów, określono słowem techorím („guzy”). W każdym z 6 miejsc, w których w Biblii występuje słowo ofalím („guzki krwawnicze”), masoreci opatrzyli je znakami samogłoskowymi z wyrazu techorím („guzy”), a także umieścili go na marginesie, by wskazać, że podczas czytania należy nim zastępować słowo ofalím (6). Pięciu sojuszniczych władców filistyńskich zwróciło Izraelitom Arkę razem z przeznaczonym dla Jehowy „darem ofiarnym za przewinienie”, na który składało się m.in. 5 złotych wizerunków guzków krwawniczych (1Sm 6:4, 5, 11, 17). Również inne starożytne narody miały zwyczaj ofiarowywać swym bogom podobizny chorych części ciała, gdy proszono ich o uleczenie lub gdy dziękowano im za przywrócenie zdrowia. Kiedy Arka dotarła do Ekronu, w mieście zapanowało „śmiertelne zamieszanie”, „a mieszkańcy, którzy nie pomarli, zostali porażeni guzkami krwawniczymi” (1Sm 5:10-12).
W zbiorze pism Hipokratesa z V wieku p.n.e. czytamy, że hemoroidy można leczyć ciemiernikiem (Helleborus L.) – rośliną należącą do rodziny jaskrowatych, której wysuszone kłącza wraz z przyległymi korzeniami zawierają glikozydy (helleborynę, hellebrynę, helleboreinę) o działaniu moczopędnym i przeczyszczającym. Hipokrates opisał także metodę podwiązywania hemoroidów polegającą na przebiciu ich igłą i zawiązaniu bardzo grubą, wełnianą nicią, oraz wziernik do badania odbytnicy (5). Rzymski uczony Aulus Cornelius Celsus (ur. ok. 25 r. p.n.e., zm. ok. 50 r. n.e.) jako pierwszy podał zatrzymanie moczu jako powikłanie występujące po zabiegu podwiązania lub wycięcia hemoroidów (7). Pedanius Dioskurydes (ur. ok. 40 r. w Anazarbus, zm. ok. 90 r.) – grecki lekarz, farmakolog i botanik, który żył i pracował w Rzymie w czasach cesarza Nerona, zalecał stosowanie wyciągu z aloesu (Aloe vera) w celu łagodzenia dolegliwości hemoroidalnych. Claudius Galenus – Galen (ur. ok. 130 r., zm. w 200 r.) – postulował wycięcie splotów żylnych w celu zapobiegania gangrenie i zmniejszenia bólu oraz stosowanie środków rozluźniających stolec, specjalnej maści oraz pijawek.
Arabski lekarz Abulcasis, Az-Zahrawi Abu Al-Kasim (ur. w 936 r., zm. w 1013 r.), używał żelaznego kauteryzatora, podczas gdy lekarze w Bizancjum byli zwolennikami podwiązywania hemoroidów (ryc. 1). Paweł z Eginy (ur. ok. 625 r., zm. ok. 690 r.) – autor encyklopedii medycznej „Epitomes iatrikes biblio hepta” (łac. Epitomae medicae libri septem – Medyczne kompendium w siedmiu księgach) opisał operację sposobem Hipokratesa, jednak jako główny sposób lepszego uwidocznienia hemoroidów przed zabiegiem uznawał drażnienie hemoroidów za pomocą powtarzanych przez kilka dni lewatyw, nie zaś bolesne badanie wziernikiem jak Hipokrates (5, 8).
Ryc. 1. Angielska miniatura z XI wieku. Po prawej widać operację usuwania hemoroidów
Źródło: Ford BJ: Images of Science: A History of Scientific Illustration. Oxford University Press 1993. Domena publiczna
Bardzo niewiele wiadomo o leczeniu hemoroidów w okresie średniowiecza poza faktem, że preferowano ich kauteryzację, a wszelkie dolegliwości zawierzano opiece świętych kościoła (9). Opiekunem chorujących na guzki krwawnicowe był żyjący w VII wieku św. Fiakier (irl. Fiachra, łac. Fiacrius), pustelnik z Brie – irlandzki asceta, któremu św. Faran, biskup z Meaux, ofiarował teren nazywany Broilum (Breuil), a później Saint-Fiacre-en-Brie. Wybudował on tam schronisko dla chorych mężczyzn, gdzie osobiście ich opatrywał, karmił i leczył. Z czasem schronisko przekształciło się w klasztor, a chorzy pielgrzymowali do miejsca uświęconego pobytem pustelnika (10). W XIII wieku europejscy chirurdzy, tacy jak: Teodorico de’ Borgognoni (Teodoryk z Lukki), Guido Lanfranchi (Lanfranc) z Mediolanu, Guy de Chauliac („ojciec chirurgii” francuskiej), Henri de Mondeville z Awinionu oraz angielski lekarz John Arderne („ojciec chirurgii” angielskiej), poczynili duże postępy i przyczynili się do rozwoju nowych technik chirurgicznych. Szczególnie istotne, choć szybko zapomniane, były zalecenia Teodoryka z Lukki, który uważał, że rany należy utrzymywać w czystości oraz polewać winem (7, 11). Przez kolejne 200 lat chirurgia stała się w Europie domeną balwierzy i cyrulików. W 1718 roku Lorenz Heister wydał po przeszło 35 latach pracy swoje trzytomowe dzieło pt. „Chirurgie”, w którym zamieścił także informacje i rysunki technik operacyjnych stosowanych w leczeniu hemoroidów (podwiązania i wycięcia) (ryc. 2) (12). W drugiej połowie XVIII wieku chirurdzy, tacy jak: Jean Louis Petit (twórca metody podśluzówkowego wycięcia hemoroidów), Percivall Pott, William Cheselden i John Hunter, toczyli głównie między sobą spór, która z dwóch metod leczenia zabiegowego jest lepsza i bezpieczniejsza dla pacjenta. Powszechnie uważano, że łączenie obu zabiegów – podwiązania i wycięcia zmian – jest zbyt bolesne dla pacjenta i staje się przyczyną zwężenia odbytu (7).
Ryc. 2. Strona tytułowa książki Lorenza Heistera „Chirurgie, in welcher alles, was zur Wundarznei gehört, nach der neuesten und besten Art abgehandelt” wydanej w 1718 roku

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu oraz innych artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 20 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

Piśmiennictwo
1. Liddell HG, Scott R: A Greek-English Lexicon, Perseus Digital Library; http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dhaemorrhoida (data dostępu: 17.01.2018).
2. Welling DR, Wolff BG, Dozois R: Piles of defeat: Napoleon at Waterloo. Dis Colon Rectum 1988; 4: 303-305.
3. Obcowska A, Kołodziejczak M: Choroba hemoroidalna – współczesne poglądy na temat etiopatogenezy oraz metody leczenia. Przegląd piśmiennictwa. Nowa Med 2016; 2: 61-76.
4. Holley CJ: History of hemorrhoidal surgery. South Med J 1946; 39: 536-541.
5. Ellesmore S, Windsor A: Surgical history of haaemorrhoids. [In:] Charles MV (ed.): Surgical treatment of haemorrhoids. Springer, London 2002: 1-4.
6. (Bez autora) Wnikliwe poznawanie Pism. Tom 1, s. 769, Biblioteka internetowa „Strażnicy”; https://www.jw.org/pl/ (data dostępu: 17.01.2018).
7. Yang HK: Hemorrhoids. Springer, Berlin i Heidelberg 2014: 1.
8. Graney MJ, Graney CM: Colorectal surgery from antiquity to the modern era. Dis Colon Rectum 1980; 23: 432-441.
9. Warusavitarne J, Philips RKS: Hemorrhoids Throughout History – A Historical Perspective. Seminars in Colon and Rectal Surgery 2007; 18(3): 140-146.
10. Senagore AJ: Surgical management of hemorrhoids. J Gastrointest Surg 2002; 6: 295-298.
11. Agbo SP: Surgical Management of Hemorrhoids. J Surg Tech Case Rep 2011; 3(2): 68-75.
12. Fischer G: Chirurgie Vor 100 Jahren. Springer, Bremen 2013: 160.
13. Shampo MA: Brief history of colorectal surgery. J Pelvic Surg 1998; 4: 259-267.
14. Mieszkowski L: O sposobach operowania guzków krwawnicowych ze specjalnym uwzględnieniem metody Whiteheada. Now Lek 1903; 9: 433-437.
15. Slęk F: O operowaniu krwawnic (hemorrhoidów) sposobem Whitehead-Esmarcha. Now Lek 1903; 6: 284-287.
16. Zaorski J: Modyfikacja operacji Whiteheada. Chir Pol 1937; 1: 10-19.
17. O’Connell PR, Madoff RD, Solomon M: Operative surgery of the colon, rectum and anus. CRC Press, London 2015: 113.
18. Yount ST: The treatment of hemorrhoids by injections of carbolic acid and other substances, Lafayette 1888 r. U.S. National Library of Medicine Sygn. 65830770R.nlm.nih.gov https://archive.org/details/treatmenthemorr00youngoog (data dostępu: 17.01.2018).
19. Elsner H: Praktische Ergebnisse. Die nichtoperative Radikalbehandlung der Hämorrhoiden. Klin Wschr 1931; 22: 1032-1034.
20. Zaorski J: Leczenie żylaków goleni i odbytu za pomocą wstrzykiwań dożylnych. Med Warsz 1930; 14: 439-443.
21. Neiger A: Hemorrhoids in everyday practice. Proctology 1979; 2: 22-28.
22. Ambrose NS, Hares MM, Williams A: Prospective randomised comparison of photocoagulation and rubber band ligation in treatment of hemorrhoids. Br Med J (Clin Res) 1983; 1: 1389-1391.
23. Barron J: Office ligation treatment of hemorrhoids. Dis Colon Rectum 1963; 6: 109-113.
24. Tuszewicki M: Żaba pod językiem. Medycyna ludowa Żydów aszkenazyjskich przełomu XIX i XX wieku. Austeria, Kraków 2015: 185.
25. Emmert K: Wykład chirurgii szczegółowej. Dzwonkowski i S-ka, Warszawa 1873: 464.
26. Bilz FE: Nowe lecznictwo przyrodne. Tom 1. Nakł. F.E. Bilza, Lipsk 1900: 195-196.
27. Muszyński J: Mieszanki ziołowe w leczeniu guzków krwawnicowych. Med Współcz 1938; 9: 961.
28. MacKay DJ: Hemorrhoids and Varicose Veins: A Review of Treatment Options. Altern Med Rev 2001; 6(2): 126-140.
29. Parus A: Właściwości farmakologiczne saponin. Post Fitoter 2013; 3: 200-204.
30. Albena T, Dinkova-Kostova K, Liby T et al.: Extremely potent triterpenoid inducers of the phase 2 response: Correlations of protection against oxidant and inflammatory stress. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 2005; 2(12): 4584-4589.
31. Rakhi S, Ramesh CA, Satinder SM et al.: A comparative study of Barron’s rubber band ligation with Kshar Sutra ligation in hemorrhoids. Int J Ayurveda Res 2010; 1(2): 73-81.
32. Karłowicz-Bodalska K, Han S, Han T et al.: Centella asiatica (L.) Urban, syn. Hydrocotyle asiatica L. – wąkrota azjatycka – znana roślina lecznicza Dalekiego Wschodu. Post Fitoter 2013; 4: 236-243.
33. Lutomski J: Uznane roślinne środki dermatologiczne. Post Fitoter 2002; 3-4: 39-44.
otrzymano: 2017-11-09
zaakceptowano do druku: 2017-12-05

Adres do korespondencji:
*Maria Ciesielska
Gen. T. Kościuszki 39, 05-230 Kobyłka
drmariaciesielska@gmail.com

Nowa Medycyna 4/2017
Strona internetowa czasopisma Nowa Medycyna