Ponad 7000 publikacji medycznych!
Statystyki za 2021 rok:
odsłony: 8 805 378
Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 3/2020, s. 161-168 | DOI: 10.25121/PF.2020.21.3.161
*Justyna Baraniak, Małgorzata Kania-Dobrowolska, Aleksandra Górska, Marlena Wolek, Anna Bogacz
Istotne problemy związane z bezpieczeństwem surowców roślinnych obecnych w wybranych grupach suplementów diety
Important problems regarding the safety of herbal substances present in selected groups of dietary supplements
Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu
Dyrektor Instytutu: dr hab. inż. Małgorzata Zimniewska, prof. IWNiRZ
Streszczenie
Suplementy diety to szeroka grupa produktów należących do kategorii żywności. Ich sprzedaż ciągle rośnie. Skład, wygląd oraz przeznaczenie tych preparatów powoduje, że łudząco przypominają one leki. Suplementy diety są projektowane w taki sposób, aby odpowiadały określonym wymaganiom różnych grup konsumentów. W składzie wielu suplementów diety znajdują się surowce roślinne lub ich przetwory. Na bezpieczeństwo surowca roślinnego wpływają zwłaszcza właściwa jego identyfikacja, użyta część rośliny, a także standaryzacja ekstraktu na określony związek biologicznie aktywny. Niezależnie od tego, dla jakiej grupy konsumentów są przeznaczone te produkty, zagrożenia związane z przyjmowaniem suplementów diety mogą dotyczyć ich zanieczyszczenia metalami ciężkimi, pozostałościami pestycydów lub mikroorganizmami chorobotwórczymi. W obrocie mogą znajdować się także sfałszowane suplementy diety, których rzeczywisty skład różni się od składu prezentowanego na opakowaniu. Ponadto, obecność substancji niebezpiecznych, związków dyskusyjnych lub podlegających limitowaniu w produkcie jest niewątpliwie niebezpieczna dla zdrowia.
Summary
Dietary supplements are a wide group of products belonging to the food category. Their sales are still growing. The composition, appearance and the intended use of these products make them resemble drugs. Dietary supplements are designed to meet the specific requirements of different consumer groups. Many dietary supplements contain herbal substances or their preparations. The safety of the herbal material is particularly affected by its proper identification, the part of the plant used as well as the standardization of the extract for a specific biologically active compound. Regardless of the group of consumers for which these products are intended, the risks associated with taking dietary supplements may relate to their contamination with heavy metals, pesticide residues or pathogenic microorganisms. There may also be adulterated dietary supplements on the market, the real composition of which differs from the composition presented on the original packing. Furthermore, the presence of restricted hazardous substances, or limited substances on the product is undoubtedly dangerous to health.
Wstęp
Od kilku lat na rynku europejskim obserwujemy gwałtowny wzrost liczby suplementów diety wprowadzanych do obrotu w poszczególnych krajach Unii. Ta dziedzina sprzedaży rozwija się bardzo prężnie i generuje ogromne dochody dla producentów żywności, firm odpowiedzialnych za wprowadzenie produktów do obrotu, pośredników, producentów oraz dostawców surowców roślinnych i innych składników. Obserwuje się powstawanie nowoczesnych linii produktów dedykowanych różnym grupom konsumenckim – dzieciom, kobietom ciężarnym i karmiącym, seniorom, sportowcom, młodzieży uczącej się, kobietom i mężczyznom w różnym wieku (20+, 30+, 40+, 50+ itd.) czy osobom chcącym poprawić urodę (głównie włosy, paznokcie, cerę). Dla tej ostatniej grupy zaprojektowana została szeroka gama przeróżnych nutrikosmetyków.
Zgodnie z definicją „suplement diety” to produkt spożywczy. Zatem należy on do tej samej kategorii, co dobrze nam znane i powszechnie spożywane produkty żywnościowe, np. jogurt, mleko czy cukier. Zgodnie z ustawą z dnia 25 sierpnia 2006 roku o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. 2006, nr 171, poz. 1225) celem suplementu diety jest uzupełnienie normalnej diety konsumenta. Jest on skoncentrowanym źródłem witamin i/lub składników mineralnych oraz innych substancji wykazujących efekt odżywczy lub inny fizjologiczny. Zgodnie z obowiązującą definicją suplement diety może być wprowadzany do obrotu w formie umożliwiającej dawkowanie (np. w postaci kapsułki albo saszetki z proszkiem). Chodzi o to, by poszczególne porcje suplementu diety dało się spożywać w małych, odmierzonych porcjach. Z definicji tej automatycznie wyłączone są produkty posiadające właściwości produktu leczniczego w rozumieniu przepisów prawa farmaceutycznego.
Składnikami suplementów diety powinny być zatem witaminy i związki mineralne, uzupełniane w przypadku stwierdzenia niedoboru tych substancji w organizmie. Sformułowanie zawarte w definicji suplementu diety, dotyczące „innych substancji wykazujących efekt odżywczy lub inny fizjologiczny”, pozwala na umieszczanie w składzie tych produktów składników innych niż witaminy i minerały. Czy nasz organizm na pewno cierpi na niedobory wszystkich tych elementów? Przede wszystkim wiele wątpliwości i kontrowersji budzi zażywanie wieloskładnikowych suplementów diety w sytuacji, gdy nasza codzienna dieta jest odpowiednio zbilansowana i urozmaicona oraz nie mamy żadnych niedoborów składników odżywczych. Ewentualne niedobory pewnych składników powinny być potwierdzone odpowiednimi badaniami laboratoryjnymi, które wykonuje się rzadko. Suplementy diety zaś cieszą się niesłabnącym zainteresowaniem konsumentów, którzy niestety wiedzę o tych produktach czerpią bardzo często z niesprawdzonych stron internetowych oraz audycji reklamowych i relacji antenowych.
Obecnie wprowadzenie w Polsce do obrotu suplementu diety jest bardzo proste. Wystarczy prawidłowo wypełnić i złożyć odpowiedni formularz poprzez elektroniczny system powiadomień na stronie internetowej Głównego Inspektoratu Sanitarnego. Spełnienie tego formalnego warunku umożliwia rozpoczęcie sprzedaży zgłoszonego produktu. Na tym etapie sprzedaż niesprawdzonego produktu może stać się zagrożeniem dla zdrowia potencjalnego konsumenta. Co w przypadku, gdy kwalifikacja i bezpieczeństwo stosowania suplementu diety są niewłaściwe lub budzą poważne wątpliwości? Kolejnym problemem jest niespełnianie przez produkt zapisów dotyczących jego składu i przeznaczenia, podanych na etykiecie przez podmiot odpowiedzialny. Niepokojący jest również długi czas weryfikacji powiadomień przez odpowiedzialny organ nadzoru (w Polsce jest to Główny Inspektorat Sanitarny). Potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia konsumenta mogą stanowić produkty sprzedawane przez dłuższy czas, które nie zostały jeszcze pozytywnie zweryfikowane przez GIS. Jeśli zawierają składnik zabroniony lub budzą zastrzeżenia, dotyczące kwalifikacji i bezpieczeństwa stosowania, mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia.
W tym momencie należy wspomnieć o planowanych zmianach w powiadomieniach składanych do GIS. 21 grudnia 2019 roku w Dzienniku Ustaw 2019 poz. 2499 opublikowano Rozporządzenie Ministra Zdrowia zmieniające rozporządzenie w sprawie wzoru formularza powiadomienia o produktach wprowadzanych po raz pierwszy do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, rejestru produktów objętych powiadomieniem oraz wykazu krajowych jednostek naukowych, właściwych do wydawania opinii. Po wejściu w życie nowe rozporządzenie zmieniło obowiązujące do tej pory Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 marca 2011 roku. Nowe rozporządzenie jest bardziej czytelne, zawiera szczegółowe informacje na temat produktu wprowadzanego do obrotu oraz stanu postępowania, tym samym Ustawodawca chce zwiększyć poziom bezpieczeństwa konsumenta.
Zanieczyszczenia surowców roślinnych wpływające na bezpieczeństwo wszystkich grup suplementów diety
Prawidłowe rozpoznanie surowca roślinnego a bezpieczeństwo produktu
Rośliny lub ich przetwory, będące składnikami suplementów diety, powinny być dokładnie scharakteryzowane. Konieczne jest podanie ich prawidłowej nazwy łacińskiej (rodzaju, gatunku oraz nazwiska botanika, który opisał konkretną roślinę). W obrębie jednego rodzaju mamy zwykle dużą liczbę różnych gatunków, jest zatem konieczne, aby właściwie rozpoznać gatunek. Jest to szczególnie ważne w przypadku, gdy niektóre gatunki danego rodzaju nie są rekomendowane do stosowania w żywności lub na przykład nie ma wystarczających informacji dotyczących historii ich spożywania jako żywności na terenie Unii Europejskiej. Na rynku suplementów diety spotyka się też produkty, w których nie ma zadeklarowanego na etykiecie składnika roślinnego. Zdarza się, że jest on fałszowany tańszym surowcem lub brak tego surowca w składzie produktu.
Ważne, aby na etykiecie była podana część rośliny wykorzystana w preparacie (korzeń, kwiat, kora, owoc, liść, ziele) lub jaki przetwór roślinny zastosowano (sok, ekstrakt, olejek). Spotyka się fałszowanie surowców inną częścią roślinną niż deklarowana w ulotce, często w składzie suplementu diety występuje związek syntetyczny. Należy także zwrócić uwagę na problemy związane ze standaryzacją surowca. W suplementach diety nie ma obowiązku standaryzacji surowca na określony związek biologicznie aktywny. Jest to dobrowolne i zależy tylko i wyłącznie od dobrej woli wprowadzającego dany produkt do obrotu. Wielu producentów w składzie swoich wyrobów umieszcza surowce standaryzowane na określony związek lub taką praktykę deklaruje na etykiecie produktu. Niestety spotyka się też produkty, w których badania laboratoryjne wykazały brak związku standaryzowanego, podawanego w składzie, lub bardzo dużą jego ilość (np. > 90%), co rodzi podejrzenie dodania do produktu czystej substancji chemicznej. Przykładem może być ekstrakt z ziela tymianku, w którym badania wykazały obecność właściwie tylko czystej rutyny lub ekstrakt z pędów bambusa, w którym 99% stanowił czysty krzem.
Problemy związane z zanieczyszczeniem surowca inną rośliną
Dla prawidłowego rozpoznania rośliny ważne jest także jej pochodzenie – czy pochodzi ona z uprawy, czy zebrana jest ze stanowiska naturalnego. Nieprawidłowe rozpoznanie właściwego gatunku lub zwykła pomyłka podczas zbioru mogą doprowadzić do zanieczyszczenia surowca inną rośliną. Przykładem może być korzeń lukrecji gładkiej (Glycyrrhizae radix), który jest często mylony z innymi gatunkami tego rodzaju. Kolejnym przykładem jest czosnek niedźwiedzi (Allium ursinum L.), który można łatwo pomylić z konwalią majową (Convallaria majalis L.), kokoryczką wonną (Polygonatum odoratum Druce) czy zimowitem jesiennym (Colchicum autumnale L.). Są to rośliny, które zawierają niebezpieczne substancje: saponiny, glikozydy nasercowe, kolchicyny, które mogą mieć szkodliwy wpływ na zdrowie konsumenta.
Istotnym problemem jest proceder celowego fałszowania surowców roślinnych. Najczęstszą fałszowaną rośliną jest krokus uprawny (Crocus sativus L.), z którego pozyskuje się najdroższą przyprawę świata – szafran. Są to suszone znamiona, zawierające pomarańczowy barwnik – krocynę. Znamiona tej rośliny często mieszane są z pręcikami, aby uzyskać ich większą masę, stosuje się też namaczanie i dodawanie innych barwników. Zdarza się również wzajemne fałszowanie np. kwiatów nagietka (Calendulae flos) i kwiatów arniki (Arnicae flos).
Zanieczyszczenie surowca inną rośliną może powstać na każdym etapie produkcji, podczas dostawy surowca, w trakcie suszenia, magazynowania, przetwarzania, mieszania, pakowania. Szczególnie niebezpieczne jest skażenie danego surowca roślinami zawierającymi alkaloidy pirolizydynowe. Są to niebezpieczne związki o aktywności hepatotoksycznej i rakotwórczej. Komitet ds. Roślinnych Produktów Leczniczych określił dopuszczalne dzienne spożycie alkaloidów pirolizydynowych na poziomie 0,007 μg/kg m.c. oraz 0,35 μg/dzień w produktach ziołowych leczniczych, stosowanych nie dłużej niż 14 dni.
Zanieczyszczenia lub fałszowanie suplementów diety substancjami niebezpiecznymi dla zdrowia
Poniżej przedstawiono przykłady surowców roślinnych, ich przetworów, innych substancji niebezpiecznych lub budzących poważne wątpliwości co do ich stosowania jako składniki żywności.
Jednym z przetworów roślinnych, który napotykano w składzie suplementów diety, był wyciąg z nasion rośliny Griffonia simplicifolia Baill. W nasionach rośliny znajduje się m.in. 5-hydroksytryptofan (5-HTP) (1), który stosuje się w leczeniu depresji i fibromialgii, w bezsenności, migrenie i przy odchudzaniu. Jest on prekursorem serotoniny, łatwo przechodzi przez barierę krew-mózg. Związek ten wykazuje silne działanie psychoaktywne, porównywalne do aktywności leków przeciwdepresyjnych. Jego spożywanie może powodować drażliwość, irytację oraz objawy maniakalne. Z uwagi na to, jego stosowanie jako żywność jest dyskusyjne. Nie ma dostatecznie udokumentowanego bezpieczeństwa jego stosowania jako środka spożywczego. Podobnie ma się sytuacja z ekstraktem z liści rośliny Acacia rigidula. Z informacji zawartych w piśmiennictwie naukowym wynika, że w korze, liściach, nasionach gatunków rodzaju Acacia występują pochodne dimetylotryptaminy, alkaloidu indolowego o działaniu psychoaktywnym i halucynogennym (2), oraz mogą znajdować się inne toksyczne alkaloidy i aminy (3). Acacia rigidula należy do roślin zawierających dimetylotryptaminę. DMT umieszczona jest w załączniku nr 2 Ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 roku o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii jako substancja psychoaktywna grupy I-P oraz w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 17 sierpnia 2018 roku w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych (4). Spożywanie tego surowca jako żywności stwarza poważne zagrożenie dla zdrowia ludzi.
Kontrole organów do tego uprawnionych (w Polsce np. NIK), przeprowadzone w różnych krajach europejskich, ujawniły szereg uchybień, umieszczania we wprowadzonych na rynek suplementach diety substancji niebezpiecznych lub zabronionych, zafałszowań lub zanieczyszczeń. W suplementach diety znajdowano nitrozofenfluraminę (powoduje ona uszkodzenia wątroby), efedrynę, sterydy. W produktach ziołowych wykrywano również paracetamol, naproksen oraz diklofenak, czyli dobrze znane niesteroidowe leki przeciwzapalne. W preparatach tzw. „spalaczach tłuszczu” identyfikowano stymulanty podobne do amfetaminy, w ziołowych preparatach na odchudzanie – dinitrofenol, sibutraminę lub jej pochodne. Szwajcarska Agencja ds. Produktów Terapeutycznych w niektórych preparatach, tzw. „stymulatorach libido”, „środkach na potencję/pobudzających erekcję”, stwierdziła obecność sildenafilu lub jego pochodnych. Jest to lek stosowany w terapii zaburzeń erekcji oraz w pierwotnym nadciśnieniu płucnym. 10 stycznia 2020 roku na stronie GIS pojawiło się ostrzeżenie publiczne dotyczące żywności o ponownym wykryciu w suplemencie diety tej substancji. W fałszowanych produktach obecne były również metformina, czyli lek przeciwcukrzycowy, oraz fenoloftaleina o działaniu silnie przeczyszczającym. Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) informowała o wycofanych z obrotu produktach, które zawierały fluoksetynę – lek przeciwdepresyjny, należący do grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny, dapoksetynę – lek stosowany w terapii przedwczesnej ejakulacji u mężczyzn, czy deksametazon – silny glikokortykosteroid. Wszystkie takie praktyki są nieuczciwe i stwarzają poważne zagrożenie dla zdrowia konsumenta. Zauważmy, że suplementy diety przyjmowane są bez kontroli lekarza, zatem nieświadome zażywanie preparatów zafałszowanych może wiązać się z poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi (np. poważne interakcje z zażywanymi produktami leczniczymi). Narażone są zwłaszcza osoby z chorobami przewlekłymi, przyjmujące stale leki.
Zanieczyszczenia mikrobiologiczne oraz metalami ciężkimi
Surowce roślinne mogą być zanieczyszczone drobnoustrojami bytującymi na powierzchni nadziemnej roślin, mikroorganizmami występującymi w glebie i w wodzie (z deszczu, śniegu), drobnoustrojami z powietrza (kurz, pył) (5). Istotną przeszkodą w uzyskaniu wysokiej jakości surowca zielarskiego jest niebezpieczeństwo jego zanieczyszczenia przez mikroorganizmy chorobotwórcze oraz patogeny roślinne (grzyby, pleśnie, bakterie, np. gnilne, wirusy) oraz ich toksyny (np. mykotoksyny). Do niewłaściwie przechowywanych surowców mogą dostać się także szkodniki lub pasożyty oraz zanieczyszczenia fizyczne (np. ziarnka piasku, szkło, odpryski opakowań). Do powstania zanieczyszczeń przyczyniają się: niewłaściwa higiena produkcji danego surowca, nieodpowiednie metody nawożenia (np. zanieczyszczenie bakteriami E. coli), zła jakość wody stosowanej w uprawie oraz obróbce surowca, nieprzestrzeganie odpowiednich warunków higienicznych w magazynach, suszarniach oraz podczas pakowania lub mieszania surowców.

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.
Mam kod dostępu
  • Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu albo wszystkich artykułów (w zależności od wybranej opcji), należy wprowadzić kod.
  • Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.
  • Aby kupić kod proszę skorzystać z jednej z poniższych opcji.

Opcja #1

19

Wybieram
  • dostęp do tego artykułu
  • dostęp na 7 dni

uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony

Opcja #2

49

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 30 dni
  • najpopularniejsza opcja

Opcja #3

119

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 90 dni
  • oszczędzasz 28 zł
Piśmiennictwo
1. Vigliante I, Mannino G, Maffei ME. Chemical characterization and DNA fingerprinting of Griffonia simplicifolia Baill. Molecul 2019; 24:1032.
2. Raport naukowy EFSA „Kompendium substancji botanicznych, w których stwierdzono obecność naturalnie występujących składników mogących stanowić zagrożenie dla zdrowia ludzkiego w przypadku wykorzystania ich do produkcji żywności i suplementów diety”. Dziennik EFSA 2012; 10(5):2663.
3. Clement BA, GOFF CM, Forbes TDA. Toxic amines and alkaloids from Acacia rigidula. Phytochem 1998; 49(5):1377-80.
4. Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 17 sierpnia 2018 r. w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych. Dz. U. RP, poz. 1591.
5. Kędzia B. Drogi zanieczyszczenia surowców zielarskich drobnoustrojami. Herba Pol 2000; XLVI(1):35-51.
6. Rozporządzenie Komisji (WE) nr 629/2008 z dnia 2 lipca 2008 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1881/2006 ustalające najwyższe dopuszczalne poziomy niektórych zanieczyszczeń w środkach spożywczych. Dz Urz U Eur L. 173/6, 2008.
7. Rozporządzenie Komisji (UE) NR 488/2014 z dnia 12 maja 2014 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1881/2006 w odniesieniu do najwyższych dopuszczalnych poziomów kadmu w środkach spożywczych. Dz Urz U Eur L. 138/75, 2014.
8. Suplementy diety – czy potrzebujesz? Opracowanie pod redakcją prof. dr. hab. n. med. Mirosława Jarosza. IŻŻ 2019.
9. Makowska-Donajska M, Hirnle L. Suplementacja witamin i składników mineralnych podczas ciąży. Ginekol Perinatol Prakt 2017; 2(4):166-72.
10. Bomba-Opoń D, Hirnle L, Kalinka J i wsp. Suplementacja folianów w okresie przedkoncepcyjnym, w ciąży i połogu. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników. Ginekol Perinatol Prakt 2017; 2(5):210-4.
11. Community herbal monograph on Rhodiola rosea L., rhizoma et radix. EMA, 2012.
12. Community herbal monograph on Plantago ovata Forssk., semen, 2013.
13. Community herbal monograph on Plantago afra L. et Plantago indica L., semen, 2013.
14. Scientific opinion on the safety of caffeine. EFSA J 2015; 13(5):4102.
15. Żywienie niemowląt i małych dzieci. Opracowanie pod redakcją Haliny Weker i Marty Barańskiej. Inst Matki Dziecka, Warszawa 2014.
16. Scientific Opinion on nutrient requirements and dietary intakes of infants and young children in the European Union. EFSA Jo 2013; 11(10).
17. European Food Safety Authority. Update of the tolerable upper intake level for vitamin D for infants. Scientific Opinion. EFSA J 2018; 16(8):5365.
18. Jarosz M. Normy żywienia dla populacji Polski. Inst Żywn Żyw, Warszawa 2017.
19. Decyzja Wykonawcza Komisji (UE) 2017/2078 z dnia 10 listopada 2017 r. zezwalająca na rozszerzenie zastosowania beta-glukanów z drożdży jako nowego składnika żywności zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 258/97 Parlamentu Europejskiego i Rady. Dz Urz U Eur L. 295/78, 2017.
20. Baraniak J, Kania M. Surowce roślinne i inne wybrane składniki preparatów prozdrowotnych przeznaczone do stosowania u dzieci. Post Fitoter 2014; (1):48-53.
21. Monografie European Medicinal Agency (EMA).
22. Monografie European Scientific Cooperative on Phytotherapy (ESCOP), 2003.
23. Rozporządzenie Komisji (UE) 2015/403 z dnia 11 marca 2015 r. zmieniające załącznik III do rozporządzenia (WE) nr 1925/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w odniesieniu do przęśli i johimby lekarskiej (Pausinystalia yohimbe (K. Schum) Pierre ex Beille). Dz Urz U Eur L. 67/4, 2015.
24. Rozporządzenie Komisji (UE) 2019/650 z dnia 24 kwietnia 2019 r. zmieniające załącznik III do rozporządzenia (WE) nr 1925/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w odniesieniu do johimby lekarskiej (Pausinystalia yohimbe (K. Schum) Pierre ex Beille). Dz Urz U Eur L. 110/21, 2019.
otrzymano: 2020-04-19
zaakceptowano do druku: 2020-05-15

Adres do korespondencji:
*dr n. chem. Justyna Baraniak
Zakład Farmakologii i Fitochemii Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich
ul. Kolejowa 2, 62-064 Plewiska
tel. +48 (61) 665-95-50
e-mail: justyna.baraniak@iwnirz.pl

Postępy Fitoterapii 3/2020
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii