Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Nowa Stomatologia 3/2020, s. 74-81 | DOI: 10.25121/NS.2020.25.3.74
*Joanna Bagińska1, Renata Chałas2, Ewa Rusyan3, Agnieszka Mielczarek3
Profilaktyka stomatologiczna – zalecenia dla osób starszych, rezydentów domów opieki i ich opiekunów. Stanowisko grupy roboczej Polskiego Oddziału Sojuszu dla Przyszłości Wolnej od Próchnicy (ACFF) ds. zapobiegania próchnicy w populacji osób dorosłych
Dental prophylaxis - recommendations for elderly, nursing home residents and their carers. The position of the Polish working group of The Alliance for a Cavity-Free Future (ACFF) for caries prevention in the adult population
1Zakład Propedeutyki Stomatologii, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku
Kierownik Zakładu: dr hab. n. med. Anna Kierklo
2Zakład Patologii Jamy Ustnej, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. n. med. Renata Chałas
3Zakład Stomatologii Zachowawczej, Warszawski Uniwersytet Medyczny
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. n. med. Agnieszka Mielczarek
Streszczenie
Wstęp. Zdrowie jamy ustnej jest integralną częścią zdrowia ogólnego. W populacji osób starszych, obciążonych wielochorobowością, profilaktyka chorób jamy ustnej powinna być integralnym elementem opieki medycznej. Osoby starsze są często niesamodzielne, mają ograniczoną zdolność manualną i wymagają pomocy lub asysty przy wykonywaniu zabiegów higienicznych, w tym szczotkowania zębów.
Cel pracy. Opracowanie standardów dotyczących profilaktyki chorób jamy ustnej dedykowanych osobom starszym, rezydentom domów opieki i ich opiekunom.
Materiał i metody. Analiza medycznych baz danych Pubmed, EMBASE, MEDLINE, z użyciem słów kluczowych: „oral health”, „prophylactic procedures”, „oral care”, „elderly”, „residents of nursing home” oraz zaleceń towarzystw stomatologicznych i Światowej Organizacji Zdrowia.
Wyniki. Dostępne piśmiennictwo wskazuje na potrzebę opracowania standardów profilaktyki stomatologicznej dla osób starszych, w tym osób zamieszkujących domy opieki. Edukacja prozdrowotna osób starszych i ich opiekunów jest kluczowym elementem profilaktyki stomatologicznej i istotnym elementem opieki medycznej.
Wnioski. Regularna higiena jamy ustnej i żywienie zgodne z zaleceniami ukierunkowanymi na ograniczenie ryzyka próchnicy wpływa na poprawę zdrowia ogólnego i poprawia jakość życia seniorów.
Summary
Introduction. Oral health is an integral part of general health. In the population of elderly people with multiple chronic diseases, the prevention of oral diseases should be an integral part of medical care. Older people are often dependent, have limited manual skills and require help or assistance in performing hygiene procedures, including brushing teeth.
Aim. Development of standards for the prevention of oral diseases dedicated to the elderly, residents of nursing homes and their carers.
Material and methods. Analysis of the medical databases (Pubmed, EMBASE, MEDLINE), using the following search phrases: “oral health”, “prophylactic procedures”, “oral care”, “elderly”, “residents of nursing home” and manual search of recommendations of dental societies and the World Health Organization.
Results. The available literature indicates the need to develop standards of dental prophylaxis for the elderly, including those living in nursing homes. Pro-health education of the elderly and their caregivers is a key element of dental prophylaxis and an important element of medical care.
Conclusions. Regular oral hygiene and nutrition in accordance with the recommendations aimed at reducing the risk of caries improves general health and improves the quality of life of seniors.
Wstęp
Zdrowie jamy ustnej osób w podeszłym wieku odgrywa istotną rolę w utrzymaniu ich dobrego zdrowia ogólnego i wysokiej jakości życia. Stan jamy ustnej bezpośrednio wpływa na zdolność spożywania posiłków, rodzaj diety, wagę i odżywienie, nawodnienie, mowę, kontakty społeczne. Pogłębiające się wraz z wiekiem trudności w samodzielnym wykonywaniu czynności życia codziennego mogą wpływać na kondycję jamy ustnej. Zwiększona akumulacja płytki nazębnej jest związana z ograniczeniami manualnymi utrudniającymi oczyszczanie niektórych powierzchni zębów, a miękka, papkowata dieta oraz spadek wydzielania śliny dodatkowo nasilają ten proces. Drugim czynnikiem nasilającym problemy stomatologiczne w podeszłym wieku jest współwystępowanie chorób przewlekłych oraz zażywanie leków, które mogą bezpośrednio lub pośrednio wpływać na tkanki twarde i miękkie jamy ustnej. Szacuje się, że około 400-500 leków może powodować kserostomię, w tym preparaty stosowane w leczeniu depresji i zaburzeń snu, nadciśnienia, choroby wieńcowej, alergii czy choroby wrzodowej i refluksu. Do efektów ubocznych zażywania leków o działaniu przeciwpsychotycznym i antydepresyjnym zalicza się także dyskinezję późną i objawy z układu pozapiramidowego, np. zgrzytanie zębami i protezami. W miarę starzenia się zachodzą także zmiany w sferze intelektualnej. Typowe są sztywność schematów myślowych, negatywne nastawienie do zmian, upór jako mechanizm obronny. Z tego powodu osobom starszym trudno jest zmienić nawyki żywieniowe i higieniczne na bardziej właściwe.
Wraz ze wzrostem odsetka osób starszych w społeczeństwie rośnie także zapotrzebowanie na zinstytucjonalizowaną opiekę. Liczne badania wskazują, że pensjonariusze domów opieki mają gorszy stan uzębienia niż seniorzy mieszkający w środowisku rodzinnym. Osoby wymagające zinstytucjonalizowanej opieki niejednokrotnie już w momencie przyjęcia do ośrodka opiekuńczego mają bardzo zaniedbany stan jamy ustnej ze względu na ich wiek, choroby, niepełnosprawność oraz trudną sytuację socjalną (brak lub ograniczone środki do życia i brak wsparcia rodziny).
Szczególną grupę pensjonariuszy domów opieki stanowią osoby cierpiące na choroby otępienne. Cechują się one wysokim stopniem niesamodzielności i wymagają asysty lub całkowitej pomocy przy wykonywaniu podstawowych czynności samoobsługowych, w tym zabiegów higienicznych. U osób z otępieniem występuje szereg problemów związanych ze zdrowiem jamy ustnej, np. obniżenie funkcji ślinianek w chorobie Alzheimera, problemy behawioralne w trakcie zabiegów pielęgnacyjnych, zwiększenie odkładania płytki i kamienia na zębach i dziąsłach, nasilenie próchnicy, chorób przyzębia oraz szybsza utrata zębów, zaniechanie korzystania z usług stomatologicznych. Dodatkowym problemem jest utrudniona komunikacja z osobami z zaburzeniami funkcji poznawczych, które nie są w stanie zgłosić problemów ze swoim zdrowiem, np. bólu w obrębie jamy ustnej.
Cel pracy
Celem pracy jest prezentacja stanowiska grupy roboczej Polskiego Oddziału Sojuszu dla Przyszłości Wolnej od Próchnicy (ACFF) na temat zasad profilaktyki stomatologicznej dedykowanej osobom starszym, rezydentom domów opieki i ich opiekunom w aspekcie zapobiegania chorobie próchnicowej.
Materiał i metody
Dokonano przeglądu piśmiennictwa oraz zaleceń towarzystw naukowych i Światowej Organizacji Zdrowia w odniesieniu do profilaktyki stomatologicznej dedykowanej osobom starszym. W ocenie materiału uwzględniono publikacje dotyczące stanu zdrowia jamy ustnej rezydentów domów opieki. Analizie poddano medyczne bazy: Pubmed, EMBASE, MEDLINE, wpisując hasła: „oral health”, „prophylactic procedures”, „oral care”, „elderly”, „residents of nursing home”. Jako filtry zastosowano: język angielski i polski, prace oryginalne, poglądowe, zalecenia, wytyczne. W oparciu o dostępne dane opracowano zalecenia dla seniorów i ich opiekunów dotyczące zasad higieny jamy ustnej i profilaktyki stomatologicznej. Przeglądu piśmiennictwa dokonano w ramach działalności Grupy Roboczej Polskiego Oddziału Sojuszu dla Przyszłości Wolnej od Próchnicy (ACFF) ds. zapobiegania próchnicy w populacji osób dorosłych.
Wyniki
Sukces programów profilaktyki chorób jamy ustnej w domach opieki zależy od zaangażowania całego zespołu. Kierownictwo placówek powinno opracować stosowne procedury postępowania oraz zapewniać odpowiednie środki i preparaty do higieny jamy ustnej. Kluczowe jest przekonanie personelu domów opieki co do celowości dbania o jamę ustną podopiecznych oraz wyznaczenie osoby odpowiedzialnej za sprawowanie nadzoru nad zabiegami higienicznymi. Konieczne są szkolenia w zakresie pielęgnacji jamy ustnej, profilaktyki chorób jamy ustnej oraz wykrywania symptomów tych schorzeń. Jakkolwiek dostępna w bazie Cochrane Library metaanaliza nie potwierdziła związku między szkoleniem personelu a zmniejszeniem poziomu płytki nazębnej u pensjonariuszy domów opieki, to niewątpliwie brak wiedzy i umiejętności uniemożliwia prawidłowe wykonywanie zabiegów higienicznych. Niezbędna jest ścisła współpraca domów opieki z higienistkami stomatologicznymi i lekarzami stomatologami, którzy powinni służyć wsparciem i pomocą. W przypadku pacjentów z demencją, u których często występują zmiany w zachowaniu utrudniające przeprowadzenie zabiegów higienicznych, personel powinien znać odpowiednie techniki postępowania.
Całościowe podejście do zdrowia jamy ustnej w opiece zinstytucjonalizowanej obejmuje następujące elementy:
1. ocenę stanu jamy ustnej,
2. ustalenie planu postępowania profilaktycznego i leczniczego,
3. codzienne zabiegi higieniczne,
4. leczenie stomatologiczne.
Ocena stanu jamy ustnej
Wnikliwa ocena stanu jamy ustnej powinna być przeprowadzona każdorazowo u osoby przyjmowanej do domu opieki oraz regularnie powtarzana. Taką ocenę może przeprowadzić lekarz/pielęgniarka zatrudnieni w domu opieki lub lekarz dentysta współpracujący z placówką. Najczęściej występujące problemy stomatologiczne w podeszłym wieku oraz ich objawy zostały przedstawione w tabeli 1.
Tab. 1. Problemy stomatologiczne u osób w podeszłym wieku (6)
ProblemPrzyczynaObjawy
Zapalenie kątów ustBakteryjna lub grzybicza infekcja, zaleganie śliny w kątach ust, niedobory witamin z grupy BBolesne pęknięcia i nadżerki w kątach ust
Zapalenie językaInfekcja grzybicza, kserostomia, choroby ogólnoustrojoweZaczerwienienie, wygładzenie powierzchni języka, bolesność i obrzęk
Protetyczne zapalenie błony śluzowejInfekcja grzybicza, użytkowanie protez, kserostomia, choroby ogólnoustrojoweZaczerwienienie, bolesność błony śluzowej, nadżerki i odleżyny, zasięg ograniczony do powierzchni pod protezą
Kserostomia (suchość jamy ustnej)Zmniejszenie tempa wydzielania śliny, choroby ogólnoustrojowe, efekt uboczny działania leków, oddychanie przez usta, odwodnienieBrak śliny lub lepka, ciągnąca się ślina; wysuszenie, zaczerwienienie błony śluzowej; zapalenie języka i błony śluzowej; trudności w spożywaniu posiłków i mowie; słabe utrzymanie protez
Kandydoza jamy ustnej Infekcja grzybiczaBiały nalot na języku i podniebieniu, ból, pieczenie, zaczerwienienie błony śluzowej
Zapalenie dziąsełNiedostateczna higiena jamy ustnejZaczerwienie, obrzęk, krwawienie z dziąseł, nieprzyjemny oddech
Zapalenie przyzębiaNiedostateczna higiena jamy ustnej, zaburzenia odporności Zaczerwienie, obrzęk, krwawienie z dziąseł, odsłonięcie korzeni zębów, rozchwianie zębów, utrata zębów, nieprzyjemny oddech
Owrzodzenia i nadżerkiPrzewlekłe zapalenie, mechaniczne, chemiczne lub polekowe uszkodzenia błony śluzowej, choroby ogólnoustrojowe (np. pęcherzyce)Bolesne uszkodzenie błony śluzowej otoczone rumieniem
Zespół pieczenia jamy ustnejLiczne choroby ogólnoustrojowe, zmiany hormonalne u kobiet, miejscowe drażnienie, np. obecność różnych metali w jamie ustnej, parafunkcje, kserostomiaPieczenie, odczucia bólowe, kłucie, zaburzenia smaku, suchość jamy ustnej
HalitozaNiedostateczna higiena jamy ustnej, drobnoustroje bytujące między brodawkami języka, palenie papierosów, choroby jamy ustnej, zaburzenia gastryczne, cukrzyca, mocznicaNieprzyjemny zapach z ust
Próchnica zębów i jej powikłaniaNieprawidłowe nawyki higieniczne, dieta bogata w węglowodany proste, papkowata, kserostomiaUbytki próchnicowe, przebarwienia na powierzchni koron i korzeni zębów, nieświeży oddech, ból zębów i obrzęki twarzy, nadwrażliwość na gorące i zimne pokarmy, trudności w spożywaniu pokarmów
Korzenie zębówOdłamanie korony zębaOdsłonięte korzenie, bóle jamy ustnej, obrzęki, owrzodzenia i nadżerki błony śluzowej spowodowane ostrymi brzegami, trudności w spożywaniu pokarmów, nieświeży oddech
Ubytki niepróchnicowego pochodzeniaMechaniczne lub chemiczne uszkodzenie tkanek twardych zębaOdsłonięcie zębiny, nadwrażliwość na gorące i zimne pokarmy
Zła higiena jamy ustnej i protezNieprawidłowe nawyki higieniczne, trudności w przeprowadzeniu zabiegów higienicznych Obecność płytki nazębnej i kamienia nazębnego na powierzchni zębów, dziąseł, protez, zaczerwienie, obrzęk, krwawienie z dziąseł, nieprzyjemny oddech
Niedopasowane lub uszkodzone protezyProteza użytkowana przez długi czas, zmiana warunków w jamie ustnej, np. usunięcie kolejnych zębów, mechaniczne uszkodzenie protezyOstre lub nierówne krawędzie, proteza w kilku kawałkach, brakujące zęby w protezie, odłamane metalowe klamry, owrzodzenia i nadżerki błony śluzowej, trudności w spożywaniu pokarmów
Nowotwory jamy ustnejPrzewlekłe urazy, zakażenie HPV, podwyższone ryzyko u palaczy i osób nadużywających alkoholuOwrzodzenie niegojące się dłużej niż 14 dni, białe lub czerwone plamy lub zmiana w konsystencji tkanek, obrzęk, niewyjaśnione zaburzenia mowy, zaburzenia połykania
Plan profilaktyczno-leczniczy
W planie profilaktycznym należy przede wszystkim ustalić sposób wykonywania zabiegów higienicznych w odniesieniu do jamy ustnej i protez, zaplanować dodatkowe zabiegi, np. stosowanie płukanek przeciwbakteryjnych i środków nawilżających. Minimalny plan obejmuje szczotkowanie zębów 2 razy dziennie oraz oczyszczanie protez po każdym posiłku. Osoby wystarczająco sprawne manualnie i intelektualnie powinny te zabiegi wykonywać samodzielnie lub pod nadzorem opiekuna, pozostali pensjonariusze wymagają pomocy w oczyszczeniu jamy ustnej. Istotne jest stosowanie środków zmniejszających suchość jamy ustnej. W przypadku występowania próchnicy zębów, korzeni zębów, kamienia nazębnego, zapaleń przyzębia, podejrzanych zmian na błonie śluzowej, niedopasowanych lub uszkodzonych protez należy przeprowadzić konsultację stomatologiczną i dobrać plan leczenia stosownie do potrzeb i możliwości przeprowadzenia zabiegów.
Środki do codziennych zabiegów higienicznych
W zależności od ustalonego planu profilaktycznego do przeprowadzenia codziennej higieny jamy ustnej potrzebne mogą być:
– miękka szczotka z możliwością wygięcia rękojeści (ryc. 1) lub szczotka elektryczna,
Ryc. 1. Szczotka do zębów ze zmodyfikowanym trzonkiem
– czyścik do języka (ryc. 2),
Ryc. 2. Czyścik do języka
– nitka do zębów na trzymadełku lub szczoteczki międzyzębowe (ryc. 3),
Ryc. 3. Przyrządy do oczyszczania przestrzeni międzyzębowych
– pasta do zębów z wysoką zawartością jonów fluoru (1450 lub 5000 ppm),
– preparaty przeciwbakteryjne w płynie lub żelu (np. 0,2% wodny roztwór chlorheksydyny),
– szpatułka zakończona gąbką (ryc. 4),
Ryc. 4. Szpatułka z gąbką typu Toothette do higieny jamy ustnej

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2020-07-13
zaakceptowano do druku: 2020-08-03

Adres do korespondencji:
*Joanna Bagińska
Zakład Propedeutyki Stomatologicznej Uniwersytet Medyczny w Białymstoku
ul. Szpitalna 30, 15-295 Białystok
tel.: +48 (85) 745-09-64
jbaginska@wp.pl

Nowa Stomatologia 3/2020
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia