*Patrycja Proc1, Ewa Sosnowska-Tomczyk2, Maja Matusiak1, 3
Powikłania zębowe u pacjentki po urazie twarzy spowodowanym przez konia – opis przypadku i dwuletnia obserwacja
Dental complications in a patient after a facial injury caused by a horse – description of case and two-year follow-up
1Zakład Stomatologii Wieku Rozwojowego, Uniwersytet Medyczny w Łodzi
Kierownik Zakładu: prof. dr hab. n. med. Joanna Szczepańska
2Poradnia Protetyki Stomatologicznej, SP ZOZ, Uniwersytecki Szpital Kliniczny nr 6 Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
Kierownik Poradni: prof. dr hab. n. med. Jerzy Sokołowski
3w trakcie specjalizacji ze stomatologii dziecięcej
Streszczenie
Urazy zębowe spowodowane przez zwierzęta nie są często spotykanym problemem u dzieci, jednak gdy do nich dochodzi, powikłania zębowe bywają bardzo poważne.
Pacjentka lat 15 zgłosiła się do Zakładu Stomatologii Wieku Rozwojowego (ZSWR) UM w Łodzi w kwietniu 2022 roku celem zaopatrzenia zębów po urazie, który miał miejsce dwa dni wcześniej w stajni, gdzie pacjentka została kopnięta w twarz przez swojego konia. Podczas wypadku straciła przytomność, a urazowi uległy zęby: 11 i 12 (całkowicie zwichnięte), 13 (pękniecie/złamanie korzenia), 21 (złamanie korony), 43 (złamanie korony w okolicy szyjki zęba) oraz 31, 41, 42 (zwichnięcie częściowe). Pierwsza pomoc, udzielana w szpitalnych oddziałach, polegała na wykonaniu TK głowy oraz twarzoczaszki, zaopatrzeniu szwami wargi dolnej i otarć skóry twarzy, replantacji zęba 12 i założeniu na 6 tygodni szyn metalowo-kompozytowych unieruchamiających zęby szczęki i żuchwy (rozpoznano złamanie kości żuchwy), a także ekstyrpacji miazgi zęba 43. Następnie przez kilka tygodni pacjentka była leczona w Instytucie Stomatologii UM w Łodzi, gdzie wykonano: leczenie endodontyczne zębów 12, 21 i 43 oraz odbudowy kosmetyczne złamanych koron. Wykonano również most adhezyjny na zębach 12-21 oraz wkład i koronę porcelanową na ząb 43. Zaobserwowano zrośnięcie się fragmentów korzenia zęba 13. Po dwóch latach nie obserwuje się dalszych powikłań, oprócz obliteracji kanału korzeniowego zęba 41. Jednocześnie monitorowany jest stan żywotności miazgi zębów z użyciem Laser Doppler Flowmetry, Periflux System 5010®. Urazy związane z kontaktem z końmi mogą powodować liczne powikłania zębowe u jeźdźców, co może wymagać intensywnego leczenia stomatologicznego i wieloletniej obserwacji.
Summary
Dental injuries caused by animals are not a common problem in children, but when they do occur, the dental complications can be very serious. A 15-year-old patient came to the Department of Pediatric Dentistry of the Medical University of Lodz in April 2022 for the tooth treatment after an injury that occurred two days earlier in a stable, where the patient was kicked in the face by her horse. During the accident, she lost consciousness and the following teeth were injured: 11 and 12 (completely dislocated), 13 (root crack/fracture), 21 (crown fracture), 43 (crown fracture near the tooth neck) and 31, 41, 42 (partial dislocation ). First aid provided in hospital wards consisted of performing a CT scan of the head and facial skeleton, supplying stitches to the lower lip and facial skin abrasions, replanting tooth 12 and placing metal-composite immobilization splints on the maxillary and mandibular teeth for 6 weeks (a fracture of the mandibular bone was diagnosed) and extirpation of the pulp of tooth 43. Then, the patient was dentally treated for several weeks at the Dental Institute of the Medical University of Lodz, where endodontic treatment of teeth 12, 21 and 43 was performed, as well as cosmetic reconstruction of broken crowns. An adhesive bridge (AET) was also made on teeth 12-21, as well as a post and a porcelain crown on tooth 43. Fusion of the root fragments of tooth 13 was observed. After two years, no further complications were observed, apart from obliteration of the root canal of tooth 41. At the same time, the vitality of the tooth pulp is monitored using Laser Doppler Flowmetry, Periflux System 5010®. Injuries related to contact with horses may cause numerous complications in the riders’ teeth, which may require intensive dental treatment and long-term observation.
Wstęp
Urazy spowodowane przez zwierzęta nie są często spotykaną przyczyną powikłań zębowych u dzieci, jednak gdy do nich dochodzi, konsekwencje zębowe bywają bardzo poważne. W ramach aktywności rekreacyjnych sprawcami urazów twarzoczaszki spowodowanych przez zwierzęta są najczęściej konie, które są ujeżdżane w celach wypoczynkowych lub sportowych, oraz psy i koty na skutek ugryzienia dziecka w twarz (1). Jeśli chodzi o rany kąsane, to najczęściej dochodzi do nich na skutek interakcji z psami (70-80%) oraz kotami (5-15%) oraz przez ugryzienie przez innego człowieka (3-23%) (1). Urazy związane z hobbistycznym uprawianiem jeździectwa występują częściej u kobiet niż u mężczyzn (2).
Celem pracy jest opisanie leczenia stomatologicznego pacjentki, u której doszło do urazu zębów na skutek interakcji z koniem.
Opis przypadku
Pierwsza pomoc
Pacjentka J.C., lat 15, uległa urazowi w dniu 9 kwietnia 2022 roku o godz. 12:00. Dziewczyna została kopnięta w twarz przez swojego konia podczas zabiegów pielęgnacyjnych wykonywanych u zwierzęcia. Pierwszej pomocy udzielono jej na Izbie Przyjęć w szpitalu ICZMP w Łodzi, gdzie wykonano TK głowy i twarzoczaszki bez kontrastu i stwierdzono brak zmian urazowych w kościach twarzoczaszki oraz strukturę mózgowia bez zmian ogniskowych czy ognisk krwawienia śródczaszkowego. Stwierdzono, że uraz był z utratą przytomności i wystąpiły niepamięć wsteczna, następcza oraz bóle głowy. W szpitalu stwierdzono też: brak zębów 11 i 12, zwiększoną ruchomość zębów 43, 31 i 32 oraz rany tłuczone wargi górnej i obrzęk jej wędzidełka oraz rany cięte wargi dolnej. Pacjentkę odesłano na oddział chirurgii szczękowo-twarzowej. Około godziny 16:00 pacjentka zgłosiła się do szpitala WAM w Łodzi i tam została skierowana na oddział chirurgii szczękowo-twarzowej, gdzie stwierdzono brak zębów 11 i 12 (ząb 12 został odnaleziony – był przechowywany przez matkę pacjentki w pojemniku z wodą) oraz zwiększoną ruchomość zębów 13, 21 i 22 oraz zębów 32, 31, 41, 42 i złamanie korony zęba 43 z obnażeniem miazgi.
Po ponad 4 godzinach od utraty zęba 12, po mechanicznym oczyszczeniu powierzchni jego korzenia, wykonano replantację, założono szwy zbliżające na brodawki międzyzębowe oraz szynę metalowo-kompozytową na zęby w odcinku 13-24. W szpitalu zszyto ranę ciętą wargi dolnej, zaopatrzono rany skóry twarzy oraz założono szynę unieruchamiającą na zęby żuchwy (w odcinku 34-44). Szynę pozostawiono na okres 6 tygodni w związku z podejrzeniem złamania kości żuchwy. Podano zalecenia ogólne higieniczne i dietetyczne oraz zaordynowano antybiotykoterapię (Zinnat 250; 1 tabl. co 12 godz.) oraz leki przeciwobrzękowe (Aescin, 1 tabl. 3 razy dziennie). Następnie pacjentka wraz z matką zgłosiła się do kolejnej placówki pierwszej pomocy, gdzie wykonano częściową ekstyrpację miazgi w zębie 43.
Dalsze leczenie stomatologiczne
Pacjentka dwa dni po urazie zgłosiła się do Zakładu Stomatologii Wieku Rozwojowego (ZSWR) UM w Łodzi, gdzie wykonano badanie kliniczne i radiologiczne pacjentki (ryc. 1). Kolejne zdjęcia pantomograficzne wykonywano w odstępie ponad roku i 2 lat od urazu (ryc. 2, 3). Wykonano też zdjęcia zewnątrzustne bezpośrednio po urazie (ryc. 4, 5) oraz po zakończonym leczeniu protetycznym (ryc. 6).
Ryc. 1. Zdjęcie pantomograficzne uzębienia, kwiecień 2022 r.
Ryc. 2. Zdjęcie pantomograficzne uzębienia, listopad 2023 r.
Ryc. 3. Zdjęcie pantomograficzne uzębienia, sierpień 2024 r.
Ryc. 4. Zdjęcie zewnątrzustne pacjentki w dniu zgłoszenia się do ZSWR – szczęka, kwiecień 2022 r.
Ryc. 5. Zdjęcie zewnątrzustne pacjentki w dniu zgłoszenia się do ZSWR – żuchwa, kwiecień 2022 r.
Ryc. 6. Zdjęcie zewnątrzustne pacjentki po zakończonym leczeniu – listopad, 2023 r.
W dniu zgłoszenia bezpośrednio po udzielonej pierwszej pomocy na oddziałach szpitalnych, w jamie ustnej pacjentki stwierdzono: szyny metalowo-kompozytowe unieruchamiające zęby szczęki i żuchwy, złamanie korony zębów 21 oraz 43; brak zęba 11 i ząb 12 po replantacji; odłamanie szkliwa zębów 42 i 14. W zębie 13 podejrzewano pęknięcie/złamanie korzenia (ząb był unieruchomiony w szynie).
Na pierwszej wizycie rozpoczęto leczenie endodontyczne zęba 12. Do kanału zęba 12 założono pastę wodorotlenkowo-wapniową (Calcipast®) na 3 tygodnie, wkładkę wymieniono na okres kolejnych 3 tygodni, a następnie wypełniono kanał na stałe (ryc. 7, 8).
Ryc. 7. Zdjęcie zębowe, ząb 12 – w trakcie leczenia endodontycznego, ząb 13 – widoczne pęknięcie korzenia w 1/3 przywierzchołkowej, kwiecień 2022 r.
Ryc. 8. Zdjęcie zębowe, ząb 12 – zakończone leczenie endodontyczne, ząb 13 – brak widocznego pęknięcia korzenia w 1/3 przywierzchołkowej, czerwiec 2022 r.
Na kolejnych wizytach stwierdzono utratę żywotności miazgi w zębie 21 i również w nim wykonano standardowe leczenie endodontyczne (ryc. 9).
Ryc. 9. Zdjęcie zębowe, ząb 21 po leczeniu endodontycznym, czerwiec 2022 r.
Na pierwszej wizycie w kwietniu 2022 roku w znieczuleniu wykonano również całkowitą ekstyrpację miazgi w zębie 43, a na kolejnych wizytach wypełniono kanał korzeniowy najpierw pastą z wodorotlenkiem wapnia na dwa kolejne okresy 3 tygodni (obecny wysięk krwisty), a następnie metodą kondensacji bocznej z użyciem uszczelniacza AH+ (ryc. 10, 11).
Ryc. 10. Zdjęcie zębowe, ząb 43 po leczeniu endodontycznym, czerwiec 2022 r.
Ryc. 11. Zdjęcie zębowe, ząb 43 po leczeniu endodontycznym i odbudowie protetycznej, ząb 42 – widoczna zmiana okołowierzchołkowa i odłamany (?) fragment wierzchołka korzenia, ząb 41 – obliteracja kanału korzeniowego, listopad 2023 r.
Ze względu na obecność szyn unieruchamiających leczenie endodontyczne wykonywano niekiedy w osłonie ogólnej przy użyciu Optidam, a ostateczne wypełnianie kanałów w osłonie standardowym koferdamem.
Wykonano też odbudowy kosmetyczne materiałami kompozytowymi koron zębów 42 i 14.
Dwuletnia obserwacja
Po zakończonym leczeniu chirurgiczno-zachowawczym ząb 43 odbudowano protetycznie z użyciem wkładu i korony porcelanowej oraz wykonano most AET z filarami na zębach 12 i 21.
W zębie 13 podejrzewano pęknięcie/złamanie korzenia, ale linia złamania nie była już widoczna na zdjęciu po 6 tygodniach od urazu (ryc. 8). Ząb wykazywał prawidłową reakcję na bodźce zimna i fizjologiczną ruchomość.
Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.
Mam kod dostępu
- Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu albo wszystkich artykułów (w zależności od wybranej opcji), należy wprowadzić kod.
- Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.
- Aby kupić kod proszę skorzystać z jednej z poniższych opcji.
Opcja #1
29 zł
Wybieram
- dostęp do tego artykułu
- dostęp na 7 dni
uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony
Opcja #2
69 zł
Wybieram
- dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
- dostęp na 30 dni
- najpopularniejsza opcja
Opcja #3
129 zł
Wybieram
- dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
- dostęp na 90 dni
- oszczędzasz 78 zł
Piśmiennictwo
1. Żyluk A: Bite wounds to the hand – a review. Polish J Surg 2022; 94(5): 54-59.
2. Neville EK, Hicks H, Neville CC: Epidemiology of horse trauma: a literature review. Eur J Trauma Emerg Surg [Internet] 2024 (0123456789).
3. Burczyński B, Przybylska A, Orlińska B et al.: Częstość występowania urazów zębów wśród dzieci zgłaszających się do Zakładu Stomatologii Wieku Rozwojowego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Nowa Stomatol 2015; 20(3): 98-104.
4. Lipiec M, Lipiec-Rzepecka Z, Shamsa-Nieckula S, Olczak-Kowalczyk D: Determinanty urazowych uszkodzeń zębów u dzieci 5-letnich ? badania ankietowe populacji polskiej. Nowa Stomatol 2022; 1: 3-14.
5. Olczak-Kowalczyk D, Turska-Szybka A, Studnicki M, Tomczyk J: Prevalence, Etiology, and Types of Dental Trauma in Self-Assessment of 18-Year-Olds in Poland. Int J Environ Res Public Health 2022; 19(19).
6. Neskoromna-Jędrzejczak A, Antoszewski B, Bogusiak K: Urazy twarzy wywołane przez zwierzęta. Dent Med Probl 2017; 54(1): 21-27.
7. Bilska-Stokłosa J, Marcinkowski M, Osmola K, Tomczak H: The risk of craniofacial traumas while working with animals. Environ Med 2022; 24(1-4): 30-33.
8. Dick L, Yule M, Green J, Young J: Patterns of injury following equine trauma: a non-trauma centre experience. Scott Med J 2021; 66(2): 73-76.
9. Sritharan R, Blore CD, Gahir DS: Maxillofacial Horse Trauma: A 10-Year Retrospective Study at a UK Major Trauma Center. Craniomaxillofac Trauma Reconstr 2022; 15(3): 201-205.
10. Srinivasan V, Pierre C, Plog B et al.: Straight from the horse’s mouth: Neurological injury in equestrian sports. Neurol Res 2014; 36(10): 873-877.
11. Meredith L, Antoun JS: Horse-related facial injuries: the perceptions and experiences of riding schools. Inj Prev [Internet] 2011; 17(1): 55-57.
12. Hoffmann MF, Bernstorff M, Kreitz N et al.: Horse-related injury patterns: a single center report. J Orthop Surg Res [Internet] 2023; 18(1): 1-7.
13. Oode Y, Maruyama T, Kimura M et al.: Horse kick injury mimicking a handle bar injury or a hidden speared injury. Acute Med Surg 2016; 3(1): 3-9.
14. Mahjoub A, Sellem I, Mahjoub A et al.: Optic nerve avulsion: Case report. Ann Med Surg [Internet] 2021; 68(July): 102554.
15. Fouad AF, Abbott PV, Tsilingaridis G et al.: International Association of Dental Traumatology guidelines for the management of traumatic dental injuries: 2. Avulsion of permanent teeth. Dent Traumatol 2020; 36(4): 331-342.
16. Olczak-Kowalczyk D, Marczuk-Kolada G, Postek-Stefańska L et al.: Całkowite zwichnięcia zębów stałych u dzieci – analiza retrospektywna przyczyn, metod postępowania i wyników leczenia. Nowa Stomat 2016; 3: 151-163.
17. Bourguignon C, Cohenca N, Lauridsen E et al.: International Association of Dental Traumatology guidelines for the management of traumatic dental injuries: 1. Fractures and luxations. Dent Traumatol 2020; 36(4): 314-330.
18. Roeykens HJJ, De Coster P, Jacquet W, De Moor RJG: How standard deviation contributes to the validity of a LDF signal: a cohort study of 8 years of dental trauma. Lasers Med Sci 2019; 34(9): 1905-1916.
19. Gregorczyk-Maga I, Szustkiewicz-Karoń A, Kaszuba M et al.: Prognostic markers of post-traumatic dental external root resorption in children – a pilot study. Dent Traumatol 2021; 37(5): 699-705.
20. Levin L, Day PF, Hicks L et al.: International Association of Dental Traumatology guidelines for the management of traumatic dental injuries: General introduction. Dent Traumatol 2020; 36(4): 309-313.
21. Spinas E, Deias M, Mameli A, Giannetti L: Pulp canal obliteration after extrusive and lateral luxation in young permanent teeth: A scoping review. Eur J Paediatr Dent 2021; 22(1): 55-60.
22. Connert T, Weiger R, Krastl G: Present status and future directions – Guided endodontics. Int Endod J 2022; 55(S4): 995-1002.
