Sukces leczenia endodontycznego w głównej mierze zależy od znajomości anatomii kanałów korzeniowych, dlatego tak istotne jest wykonanie pełnej diagnostyki przed rozpoczęciem leczenia, aby następnie możliwe były: prawidłowe oczyszczenie, dezynfekcja, opracowanie i wypełnienie systemu kanałów korzeniowych oraz szczelna odbudowa korony zęba (1). Budowa drugiego trzonowca szczęki może cechować się zmienną anatomią, obejmującą różną liczbę korzeni i kanałów. W badaniach Olczak i Pawlickiej stwierdzono, że zęby te w populacji polskiej najczęściej charakteryzowały się obecnością 3 korzeni (91,8%). Natomiast formy dwu- (5,8%) i jednokorzeniowe (2,4%) występowały znacznie rzadziej. Rozpatrując liczbę kanałów, zaobserwowano występowanie w drugich zębach trzonowych szczęki najczęściej 3 (70%) lub 4 kanałów (23,2%). Sporadycznie stwierdzono obecność zębów z 2 kanałami (3,9%) lub 1 kanałem (1%), jak również kanałów w kształcie litery C (1,9%) (2). Badania te były spójne z tymi prowadzonymi na świecie, obejmującymi różne populacje, gdzie stwierdzono, że drugie trzonowce szczęki najczęściej występowały jako zęby trzykorzeniowe z 3 kanałami (3-12). Badania przeprowadzone w populacji mieszkańców Arabii Saudyjskiej pokazują wyjątkowo wysoki odsetek zębów trzykorzeniowych – 92% (13, 14). Dodatkowo w badanej populacji Mufadhal i Madfa stwierdzili występowanie IV typu konfiguracji kanałów według klasyfikacji Vertucciego w korzeniu policzkowym bliższym (MB1, MB2) w 49,7% przypadków (14). Kanał dodatkowy w korzeniu policzkowym bliższym w zębie drugim trzonowym szczęki w populacji polskiej według badań Olczak i Pawlickiej (2) wynosi 23,2%. Stropko (15) zlokalizował je w 50,7% drugich trzonowców szczęki. W populacji Birmy 2 kanały w korzeniu MB występowały w 49% (8).

Celem niniejszej pracy jest szczegółowe omówienie postępowania terapeutycznego zastosowanego w leczeniu nieodwracalnej pulpopatii w stałym drugim zębie trzonowym szczęki o typowej anatomii (3 korzenie i 3 kanały), jednak charakteryzującym się znacząco wydłużonymi kanałami korzeniowymi. Zaprezentowano szczegółowe etapy leczenia oraz dokonano oceny wyzwań związanych z niestandardową długością kanałów, co może mieć istotny wpływ na przebieg i wyniki postępowania terapeutycznego, gdyż taka anatomia może wpływać na większe ryzyko komplikacji, takich jak perforacje czy złamania narzędzi.

W dniu 21.09.2022 roku do Akademickiej Polikliniki Stomatologicznej zgłosił się pacjent z powodu silnych dolegliwości bólowych pochodzących od zęba 17. Mężczyzna w wieku 47 lat był ogólnie zdrowy i nie cierpiał na choroby przewlekłe. Ból miał charakter świeży, samoistny, ciągły, promieniujący do oka i zmuszał pacjenta do przyjmowania leków przeciwbólowych. W badaniu wewnątrzustnym stwierdzono głęboki ubytek próchnicowy zlokalizowany w zębie 17, ząb 16 bez zmian. Dodatkowo nie zaobserwowano zmian na błonie śluzowej w okolicy zębów 14-18. Przeprowadzono badanie żywotności miazgi przy użyciu chlorku etylu Kaltespray (Orbis) i stwierdzono silną, przedłużoną, sprowokowaną reakcję bólową zęba 17. Wykonując ten sam test żywotności zębów 16, 26 i 27, stwierdzono reakcję prawidłową, ból ustępował natychmiast po usunięciu bodźca. Nie stwierdzono bólu na opukiwanie pionowe ani poziome dla wyżej wymienionych zębów. Pacjenta skierowano na diagnostyczne zdjęcie rentgenowskie techniką kąta prostego. Badanie rentgenowskie (ryc. 1) ukazało głęboki ubytek próchnicowy zlokalizowany po stronie mezjalnej sięgający komory zęba. Na podstawie zdjęcia przedoperacyjnego zęba 17 stwierdzono obecność 3 korzeni oraz nieznaczne poszerzenie szpary ozębnej w okolicy wierzchołka korzenia policzkowego mezjalnego.