Pamiętajmy o problemach chorych hospitalizowanych

Przybycie do szpitala i pobyt w nim stanowi prawie zawsze dla chorego duże przeżycie. Łączy się to z niepewnością co do istoty choroby, oderwaniem od utartego trybu życia, obcością i nieznajomością otoczenia. Utrata samodzielności i uzależnienie się od ludzi nieznanych, a także ból wywołany schorzeniem mogą sprawiać, że chory staje się przygnębiony a nawet może popaść w depresję. W takiej sytuacji u chorego oprócz objawów chorobowych wyzwala się poczucie zagrożenia i utrata poczucia bezpieczeństwa. Człowiek przybywając do szpitala wkracza w nowe środowisko. Pacjent jest jednym z wielu, zaczyna niejako istnieć anonimowo. Został pozbawiony pełnienia dotychczasowych ról. Otaczają go obce, nieznane mu osoby. Trafia do wspólnej sali z ludźmi, których nie zna. Często przebywa z osobami, których sposób bycia jest dla niego niezwykle drażniący. „On pragnie ciszy, oni rozmawiają, on się martwi, oni się śmieją”. Ludzie są bardzo zróżnicowani, mają niepowtarzalne cechy indywidualne. Każdy z nich jest dla siebie swoim światem.

„Mój świat wewnętrzny, jest właściwym moim królestwem, gdzie panuję sam, schronieniem przed burzami i niepokojami, gdzie spotykam tylko siebie”. „Mojego bólu doświadczam tylko ja. Inni mogą go sobie wyobrażać, mogą współczuć, mogą porównywać z własnym przeżytym czy przeżywanym cierpieniem, ale nigdy nie wiedzą na pewno co przeżywam. Jeśli nie chcę być w cierpieniu osamotniony pozostaje mi tylko mój świat wewnętrzny, moje „ja wewnętrzne” jako partner najważniejszy” (1).

Pacjent niepokoi się o swój stan zdrowia, obawia się cierpienia, okaleczenia, śmierci. Może także niepokoić się o rodzinę, może cierpieć z powodu oderwania od rodziny, jeżeli rodzinę pozostawił daleko na wsi, czy w innym mieście. Człowiek chory szuka zrozumienia, opieki, emocjonalnego wsparcia.

Każdy pacjent trafiający do szpitala powinien zostać otoczony troskliwą opieką całego personelu. Przyjęcie, z jakim spotyka się już w izbie przyjęć a zwłaszcza taki, który leczy się po raz pierwszy, odgrywa bardzo ważną rolę w jego nastawieniu do dalszego pobytu.

Psycholodzy wymieniają (2) trzy formy traktowania pacjenta przez niektórych pracowników szpitala, które mogą mieć negatywny wpływ na jego stan psychiczny. Jedną z tych form jest „traktowanie pacjenta jako natręta”. Chorzy czują się niepotrzebni. Takie postępowanie niektórych pracowników wywołuje u pacjentów „stan poczucia zbędności.” U jednych chorych wywołuje to tendencje do wycofania się, u drugich zachowania agresywne i roszczeniowe. Druga forma traktowania to „bezduszne podejście do pacjenta”. Takie zachowanie się wobec chorego przejawia się przedmiotowym traktowaniem człowieka i niedostrzeganiem jego uczuć. Trzecia forma traktowania pacjentów przez personel szpitala to „niedostateczne liczenie się z indywidualnymi skłonnościami pacjenta”.

Podkreśla się, że podane wyżej sposoby traktowania pacjentów nie są nigdy rozwijane świadomie przez personel szpitala.

W literaturze przedmiotu (3) pobyt chorego w szpitalu dzieli się na trzy okresy. Pierwszy okres zwany przejściowym to adaptowanie się do środowiska. Zaadaptowanie się do środowiska to drugi okres pobytu chorego w szpitalu. Trzeci okres rozpoczyna się przygotowaniem chorego do adaptacji w środowisku domowym lub innym.

Początkowy okres prawie dla każdego pacjenta jest bardzo trudny. Uzależniony on jest od wielu czynników: stanu pacjenta, reakcji na chorobę i hospitalizację, doświadczenie z dotychczasowych pobytów w szpitalu, warunków, w jakich odbywać się będzie jego leczenie i pielęgnowanie, oraz warunków poprzedzających przyjście do szpitala (3). W okresie adaptacyjnym ogromna odpowiedzialność spoczywa na pielęgniarce współpracującej z pozostałymi członkami zespołu terapeutycznego. Zadaniem pielęgniarki jest pomoc pacjentowi w przystosowaniu się do środowiska szpitalnego. Od niej, między innymi, zależy czas trwania przystosowania się chorego. Duże znaczenie ma pierwsze wrażenie chorego jakie odniósł w izbie przyjęć i w oddziale.

Pielęgniarka obejmuje chorego opieką, uwzględniając w niej jego potrzeby i problemy wynikające z hospitalizacji. Pierwszą jej czynnością jest zaplanowanie działań pielęgnacyjnych wobec nowo przyjętego pacjenta. Bardzo istotne jest poznanie stanu biologicznego, psychicznego i społecznego podopiecznego i określenie jakie szczególne troski wiążą się dla pacjenta z pobytem w szpitalu.

Pielęgniarka wybiera pokój dla chorego i zapoznaje go z przebywającymi w nim pacjentami. Zapoznaje z topografią oddziału, jego wyposażeniem i urządzeniami. Informuje go o jego prawach i zapewnia o ich przestrzeganiu. Zapoznaje podopiecznego z personelem medycznym, przede wszystkim z lekarzami, pielęgniarkami. Zawsze uprzedza o wykonywanych zabiegach i badaniach, w sposób zrozumiały je wyjaśnia. Zachowuje w tajemnicy wszelkie informacje dotyczące zdrowia chorego i spraw osobistych. Umożliwia kontakt z rodziną, bliskimi, na życzenie zapewni kontakt z duchownym i odbywanie praktyk religijnych. Swoje postępowanie dostosuje do odrębności kulturowych chorego jego nawyków i przyzwyczajeń. Takim działaniem powinna wzbudzić zaufanie podopiecznego i pozyskać go do współpracy. Pielęgniarka przestrzegając zasad przyjęcia chorego do oddziału przyczynia się do tego, że chory łatwiej i bez zakłóceń wchodził w drugi okres pobytu w szpitalu czyli zaadaptowanie się do środowiska szpitalnego. W tym okresie podopieczny zazwyczaj czuje się znacznie lepiej. Ustalone zostało rozpoznanie i zastosowano odpowiedni sposób leczenia. Rozpoznane problemy pielęgnacyjne są rozwiązywane. Pacjent stał się członkiem zespołu, zaakceptował swoją sytuację i został zaakceptowany przez innych. Najczęściej odczuwa już pozytywne skutki leczenia i pielęgnowania. Poprawia się jego samopoczucie, staje się coraz bardziej samodzielny.

Rozpoczyna się trzeci okres pobytu w szpitalu, przygotowanie pacjenta do adaptacji w środowisku domowym lub innym. Powrót chorego ze szpitala do domu stawia go w nowej sytuacji, do której należy podopiecznego przygotować. Jest to także zadanie dla pielęgniarki. Pielęgniarka ocenia, czy chory po wyjściu ze szpitala będzie samowystarczalny, ewentualnie uczy go nowego trybu życia. Przygotowuje środowisko pacjenta na jego powrót i ewentualnego udziału w opiece nad nim. Przygotowuje chorego do samopielęgnacji w domu. Dla wielu jej podopiecznych przewlekle chorych jest to jedyna droga zachowania niezależności. Toteż stara się ona wyrobić u pacjenta odpowiednie umiejętności, dzięki którym będzie on radził sobie w codziennym życiu ze swoimi ograniczeniami czy kalectwem. Ważnym zadaniem pielęgniarki jest także wskazanie pacjentowi instytucji zobowiązanych do udzielania pomocy medycznej i opieki społecznej oraz informacji o grupach wsparcia.

Należy pamiętać, że w związku ze starzeniem się naszego społeczeństwa w większości oddziałów szpitalnych duży odsetek stanowią ludzie starsi. Od pielęgniarki wymaga się odpowiedniego podejścia w rozwiązywaniu problemów człowieka starego. Podczas hospitalizacji człowieka w wieku podeszłym należy wziąć pod uwagę jego stan umysłowy i uczuciowy oraz często ograniczenia fizyczne wynikające ze zmian inwolucyjnych związanych z procesem starzenia się organizmu.

Każdy pacjent, zgłaszający się do szpitala ma pewne oczekiwania związane z przyjęciem i pobytem w danej placówce.

B. Król i D. Talarska (4) w badaniach dotyczących oczekiwań pacjentów wobec personelu pielęgniarskiego w momencie przyjęcia do szpitala wykazały, że pacjenci w największym stopniu oczekują od pielęgniarki kompetencji i fachowej pomocy następnie szybkiego likwidowania uciążliwych objawów, informacji, zapewnienia poczucia bezpieczeństwa, szybkiego i sprawnego przyjęcia, poważnego traktowania oraz zapewnienia intymności.

M. Lewandowska w pracy „Rola pielęgniarki w przygotowaniu chorego do adaptacji w oddziale szpitalnym” (5) podaje, że pielęgniarki nie zawsze przestrzegają zasad przyjęcia chorego np: chorzy nie są zapoznawani z topografią oddziału, regulaminem, prawami pacjenta, nie byli zapoznani z proponowanym planem opieki, co mogło budzić obawy chorego o przebieg hospitalizacji.

Przystosowanie się chorego do warunków panujących w szpitalu wpływa na jego chęć współdziałania z zespołem leczącym i akceptacji proponowanego i stosowanego leczenia. Przyjmowani do szpitala chorzy różnią się fizycznie i psychicznie, zatem każdy z nich wymaga ustalenia indywidualnego planu działania i pielęgnowania. W tym celu można posłużyć się procesem pielęgnowania.

Proces pielęgnowania oznacza stałe działanie w celu rozwiązywania problemów i zaspokajanie potrzeb chorego. Po rozpoznaniu problemów chorego celem pielęgnowania jest ich rozwiązywanie i likwidowanie. Pielęgniarka ustala taką opiekę nad chorym, która pozwoli realizować określone cele. Ocena postępów stosowanego leczenia i opieki powinna odbywać się stale (6).