Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Nowa Medycyna 1/2007, s. 2-5
*Mariusz Sałamacha
Zastosowanie w bólach pochodzenia nowotworowego leków zawierających paracetamol
Administration of drugs containing paracetamol in tumorpains
Społeczny Zakład Opieki Hospicyjnej „Hospicjum Dobrego Samarytanina” w Lublinie
Kierownik Zakładu: lek. med. Dorota Bańkowska-Polak
Streszczenie
Paracetamol is an analgesic commonly administered in children and adults in treatment for tumor pains. It is on the first step of WHO analgesic ladder as a basic non-opioid drug. It is also on the second and third step of analgesic ladder as an additional analgesic drug used in perforating pains together with opioid drugs. Administration of paracetamol is safe if the maximal dose 4 g per day is not exceeded.
Wstęp
Ból jest doznaniem czuciowym nazywanym czuciem nocyceptywnym, powstającym w układzie zakończeń nerwowych, dróg przewodzących i ośrodków percepcji w mózgu, a mechanizm powstawania jest złożony. Ból spełnia rolę odruchowo-obronną, jako że ostrzega przed działaniem silnych bodźców uszkadzających tkanki. W sytuacjach kiedy ból jest bardzo silny i trwa zbyt długo, tak jak w terminalnym stadium choroby nowotworowej, traci rolę czynnika ostrzegawczo-obronnego i staje się cierpieniem zupełnie niepotrzebnym zwłaszcza, że dzisiejsza medycyna dysponuje bardzo dużymi możliwościami farmakologicznymi leczenia bólu (6).
Ból jest zawsze doznaniem subiektywnym i bardzo złożonym, jest zawsze nieprzyjemnym odczuciem, a jeżeli jest silny i trwa długo, to wiąże się z cierpieniem.
Definicja bólu
Międzynarodowe Stowarzyszenie Badania Bólu (Inernational Association for the Study of Pain) podaje, że: „Ból jest to nieprzyjemne doznanie zmysłowe i emocjonalne związane z aktualnie występującym lub potencjalnym uszkodzeniem tkanek albo opisywane w kategoriach takiego uszkodzenia” (10, 12).
Podział bólu
Ból możemy podzielić ze względu na czas trwania na:
– Ból ostry – trwający nie dłużej niż trzy miesiące od momentu powstania,
– ból przewlekły – trwający dłużej niż trzy miesiące, który nie ustępuje pomimo wygojenia się tkanek.
Ze względu na miejsce powstawania dzielimy na:
– Ból receptorowy – powstający pod wpływem podrażnienia receptorów bólowych nocyceptorów, które są zakończeniami włókien A delta i C, a dzieli się na:
– ból fizjologiczny – działanie bodźca bólowego bez uszkodzenia tkanek,
– ból kliniczny – związany z uszkodzeniem tkanek.
– Ból niereceptorowy – jest inny niż drażnienie zakończeń nerwowych, a dzieli się na:
– ból neuropatyczny – związany jest z pierwotnym uszkodzeniem lub dysfunkcją układu nerwowego,
– ból psychogenny – powstaje bez uszkodzenia tkanek, ale jest wiązany z uszkodzeniem,
– ból zapalny – powstaje w wyniku obniżenia progu pobudliwości nocyceptorów, ma cechy bólu patologicznego (8, 12).
Ze względu na miejsce odczuwania bólu dzielimy na:
– Ból zlokalizowany – ograniczony, dający się dobrze umiejscowić np. w kończynach, głowie,
– ból rzutowany – promieniujący lub odczuwany w innym miejscu niż źródło powstania, np. w bólach kręgosłupa może mieć charakter korzeniowy,
– ból uogólniony – (total pain), wszechogarniający, występuje w wielu miejscach, któremu towarzyszą głębokie zmiany psychiczne (8, 11).
Ból nowotworowy jest to ból przewlekły, który posiada swoją specyfikę ze względu na charakter choroby i towarzyszące jej emocje, takie jak lęk, depresja i gniew. Trwający długo ból przejmuje całkowitą kontrolę nad chorym, doprowadzając go do przygnębienia, niepokoju i wyczerpania fizycznego wynikających z wielu czynników jak np. brak snu, osłabienie, brak łaknienia itd.
Ocena bólu
Dobra ocena tego bólu potrzebna jest, aby ból mógł być dobrze leczony zwłaszcza jego natężenie. Stosuje się skale oceny natężenia bólu:
– Skala słowna (Verbal Rating Scale,VRS) – ocena bólu jest opisowa
– skala czterostopniowa – brak bólu; ból słaby; umiarkowany; ból silny,
– skala pięciostopniowa (Likkerta) – brak bólu; ból słaby; umiarkowany; silny; nie do zniesienia,
– skala numeryczna (Numerical Rating Scale, NRS) – ocena bólu jest w skali liczbowej od 0 do 10, 0 to brak bólu, a 10 ból o największym nasileniu jaki chory może sobie wyobrazić,
– skala wzrokowo-analogowa (Visual Analogue Scale, VAS) – graficzna skala opisowa (ryc. 1) (4), określane jest natężenie bólu na linijce o długości 10 cm, gdzie 0 to brak bólu, a 10 cm to najsilniejszy ból, jaki można sobie wyobrazić. Zaletą jest łatwość umiejscowienia opisu bólu w każdym punkcie. Chorzy rzadko używają skrajnych punktów skali (4, 9, 10).
Ryc. 1. Skala wzrokowo-analogowa VAS.
Stosuje się również do oceny natężenia bólu różne kwestionariusze pozwalające opisać jego charakter, ale niezależnie od tego po rozpoczęciu leczenia ocenę natężenia bólu należy przeprowadzać regularnie, a także mieć stały kontakt z chorym.
Zasady leczenia bólu nowotworowego
Leczenie bólu nowotworowego tak jak i bólu przewlekłego różni się zasadniczo od terapii bólu ostrego (11). Metodą z wyboru jest stosowanie drogi podania leku najbardziej wygodnej dla chorego, zapewniającą mu niezależność od personelu medycznego oraz w porozumieniu z chorym czyli doustnie, doodbytniczo lub podskórnie. Przyjmowanie preparatów o przedłużonym działaniu według ścisłego planu czasowego uwzględniającego ich czas działania oraz dodatkowych dawek przy nasileniu bólu tzw. dawek ratujących przy bólach przebijających.
Drabina analgetyczna WHO ustaliła zasady stosowania leków przeciwbólowych uwzględniając indywidualne natężenie bólu (8, 16). Powstała w 1986 roku i przyjęła postać trzystopniowego podziału na analgetyki nieopioidowe, czyli paracetamol, kwas acetylosalicylowy, niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), słabe opioidy jak kodeina, tramadol i silne opioidy jak morfina, fentanyl, metadon (ryc. 2) (4, 8, 13). Zmiana na wyższy stopień drabiny analgetycznej np. z nieopioidowych leków przeciwbólowych na opioidowe jest wskazana wtedy, kiedy pomimo maksymalnej dawki analgetyku danego stopnia chory odczuwa ból, pojawiają się nowe bóle lub niespowodowane terapią objawy niepożądane uniemożliwiają dalsze zwiększanie leku tego samego stopnia drabiny analgetycznej. Na każdym poziomie drabiny analgetycznej należy uwzględnić działania profilaktyczne oraz leczenie niepożądanego działania analgetyków. Należy terapię uzupełniać lekami adiuwancyjnymi. Również nie można pominąć regularnego kontaktu z chorym, co wiąże się z dobrą kontrolą przebiegu leczenia przeciwbólowego (4, 13).
Ryc. 2. Drabina analgetyczna wg WHO.
Zastosowanie paracetamolu
Paracetamol jako lek zastosowano po raz pierwszy w 1893 roku przez Meringa (3). Zaczęto powszechnie stosować ten lek od 1949 roku, a od 1955 roku w USA paracetamol stał się dostępny bez recepty. W Polsce dopiero w latach 90 znalazł szersze zastosowanie i wyparł z użycia piramidon i pochodne kwasu salicylowego (5). Przez ostatnie lata paracetamol (znany również pod nazwami handlowymi jako acenol, codipar, efferalgan, panadol itp.) stał się powszechnie stosowanym lekiem przeciwgorączkowym i przeciwbólowym zwłaszcza u dzieci, jak również u dorosłych.
Mechanizm działania

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2006-08-22
zaakceptowano do druku: 2006-09-25

Adres do korespondencji:
*Mariusz Sałamacha
Społeczny Zakład Opieki Hospicyjnej
Hospicjum Dobrego Samarytanina w Lublinie
ul. Bernardyńska 11a, 20-109 Lublin
tel. 0-81 534-81-49
e-mail: ewasa@neostrada.pl

Nowa Medycyna 1/2007
Strona internetowa czasopisma Nowa Medycyna