Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Zastanawiasz się, jak wydać pracę doktorską, habilitacyjną lub monografię? Chcesz dokonać zmian w stylistyce i interpunkcji tekstu naukowego? Nic prostszego! Zaufaj Wydawnictwu Borgis – wydawcy renomowanych książek i czasopism medycznych. Zapewniamy przede wszystkim profesjonalne wsparcie w przygotowaniu pracy, opracowanie dokumentacji oraz druk pracy doktorskiej, magisterskiej, habilitacyjnej. Dzięki nam nie będziesz musiał zajmować się projektowaniem okładki oraz typografią książki.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Nowa Stomatologia 2/2014, s. 100-109
*Urszula Kaczmarek, Katarzyna Harłukowicz
Częstość i uwarunkowania występowania erozji zębów w wieku rozwojowym
Frequency and determinants of dental erosion prevalence in children and adolescents
Katedra i Zakład Stomatologii Zachowawczej i Dziecięcej, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich, Wrocław Kierownik Katedry: prof. dr hab. n. med. Urszula Kaczmarek
Summary
Dental erosion is defined as pathologic, chronic, localized and painless loss of hard dental tissues which are removed superficially due to dissolution and/or chelation by acids nonbacterial origin leading to irreversible loss. The acids respossible for erosion are extrinsic (mainly dietary source) and intrinsic origin (gastrooesophageal reflux, vomitting) as well as resulting from occupational exposure.
The aim of the review was to a describe prevalence, etiological factors and determinants, clinical manifestation and prevention of dental erosion development in children and adolescents based on the papers published in the last 10 years. Moreover, the criteria of the commonly used indices for diagnosis of erosive lesions were described as well as chemical processes involved in dental erosion and modifying factors.
It was found that prevalence of the erosive lesions in primary dentition ranged from 5.7 to 98.4% and in permanent dentition from 5.5 to 56.1%. The wide range of the erosion frequency in deciduous and permanent dentition in various countries would be caused by differences in nutritional habits resulting from cultural dissimilarities and the age of the subjects. The other reason could be the differentiated criteria of the used erosion indices influencing the obtained data. A main causal factor of dental erosion development is frequent and overconsumption of acidic drinks and foods. However, the erosive potential of foodstuffs depends on not only the pH value, but also titratable acidicity, the type of acid and its concentration, chelation properties as well as content of calcium, phosphates and fluoride.
Wstęp
Erozja zębów określana jest jako przewlekła, zlokalizowana i niebolesna utrata twardych tkanek zęba usuwanych powierzchniowo w następstwie rozpuszczania i/lub chelacji przez kwasy pochodzenia niebakteryjnego. Prowadzi ona do nieodwracalnej utraty szkliwa i zębiny (1). Kwasy powodujące erozję są pochodzenia zewnętrznego (głównie dietetycznego) lub wewnętrznego (kwaśny refluks żołądkowo-przełykowy, wymioty) (2-4). Zmiany erozyjne uważane są za główną składową niepróchnicowej utraty twardych tkanek zęba, starcia zębów, u dzieci oprócz atrycji (starcia wynikającego z kontaktu zęba z zębem) i abrazji (starcia spowodowanego kontaktem zęba z ciałem obcym) (5).
Przegląd piśmiennictwa
Etiologia
Wśród kwasowych przyczyn erozji zębów wyróżnia się czynniki zewnątrzpochodne (głównie dietetyczne, przyjmowane doustnie leki) i wewnątrzpochodne (wymioty, kwaśny refluks żołądkowo-przełykowy) oraz środowiskowe, związane z wykonywaniem zawodu. Jednakże powstanie zmiany erozyjnej jest wynikiem interakcji wielu czynników: chemicznych, biologicznych, beahawioralnych oraz ogólnego stanu zdrowia, nawyków, statusu socjoekonomicznego oraz czasu wzajemnego oddziaływania tych czynników, a także poziomu edukacji i wiedzy prozdrowotnej (2, 6). Wśród przyczyn zewnątrzpochodnych największe znaczenie ma dieta, której oddziaływanie uzależnione jest od czynników behawioralnych związanych z prowadzeniem tzw. zdrowego stylu życia, cechującego się nadmierną konsumpcją kwaśnego pożywienia i napojów (smakowych, gazowanych i niegazowanych, soków owocowych), kwaśnych owoców i warzyw, aktywnością sportową, podawaniem dzieciom w nocy butelki z kwaśnymi napojami. Jednakże potencjał erozyjny produktów spożywczych zależy nie tylko od wartości pH, ale także od miareczkowanej kwasowości (mierzonej całkowitą ilością zasady potrzebną do neutralizacji kwasu), rodzaju kwasu (wartość pKa) i jego stężenia, właściwości chelacyjnych oraz zawartości wapnia, fosforanów i fluoru. Poziom tych ostatnich wpływa na stopień nasycenia w odniesieniu do twardych tkanek zęba, przy nienasyceniu następuje ich rozpuszczanie do ustalenia nowego stanu równowagi. Dodanie soli wapnia i fosforanowych do napojów zmniejsza działanie erozyjne. Wiele produktów spożywczych (napojów, pożywienia, cukierków) zawiera kwas cytrynowy, który ze względu na właściwości chelacyjne wiąże wapń, tworząc kompleksy. Obniża on zatem poziom wapnia w ślinie, powodując stan nienasycenia oprócz kwasowego rozpuszczania twardych tkanek zęba (3). Również potencjalną przyczynę erozji stanowią przyjmowane często i długotrwale doustne leki o kwaśnym pH w postaci płynnej, rozpuszczalne tabletki lub tabletki do żucia. Dotyczy to zwłaszcza leków zawierajacych witaminę C – kwas askorbinowy i aspirynę – kwas acetylosalicylowy (7). Niejednoznaczny jest związek erozji zębów z lekami inhalacyjnych stosowanymi w leczeniu astmy. Przyjmuje się, że zarówno niskie pH niektórych z tych leków (pH ok. 5,5), jak i ich efekt uboczny prowadzący do obniżenia wydzielania śliny (stymulacja β2-adrenoreceptorów) mogą sprzyjać rozwojowi zmian erozyjnych (7, 8). Spośród wymienionych czynników główną rolę w rozwoju erozji zębów odgrywają kwaśne produkty spożywcze, a zwłaszcza owoce cytrusowe i napoje (smakowe gazowane i niegazowane, soki owocowe, napoje energetyzujące). Najczęściej spożywanymi kwasami są kwas fosforowy zawarty w świeżych owocach i kwas askorbinowy (witamina C), będący składnikiem prawie wszystkich rodzajów napojów i twardych cukierków (2). Występowanie erozji u małych dzieci związane jest z częstym podawaniem napojów lub soków owocowych w butelce jako „uspokajacza”. Opisano także istotny związek między rozwojem zmian erozyjnych a spożywaniem kwaśnych napojów bezpośrednio przed snem oraz ich przetrzymywaniem w jamie ustnej (9).
Z wielu badań wynika istotny związek między częstością i ilością konsumpcji napojów a występowaniem erozji. Murakami i wsp. (10) wykazali, że picie kwaśnych napojów 2-3 razy dziennie powodowało ok. 2-krotny wzrost ryzyka rozwoju erozji u 3-4-letnich dzieci brazylijskich. Z kolei Harding i wsp. (11) stwierdzili u dzieci 5-letnich z Irlandii przyjmujących przynajmniej raz dziennie soki owocowe 3,5-krotny wzrost erozji sięgającej zębiny, a u konsumujących z tą samą częstością napoje gazowane nieco niższy, bo 2,3-krotny wzrost. Również Gatou i Mamai-Homata (12) zanonotowali wysoką intensywność erozji u 5-7-letnich dzieci greckich pijących kwaśne napoje średnio 10 razy w tygodniu przez 4 lata. Z kolei Dugmore i Rock (13), badający dzieci z Wielkiej Brytanii, zauważyli istotny pozytywny związek między erozją zębów a konsumpcją soków owocowych lub napojów gazowanych. Wykazali także, iż wysokie spożycie napojów gazowanych w wieku 12 lat było silnym prediktorem rozwoju erozji w wieku 14 lat. Natomiast spożywanie innych owoców niż cytrusowe lub jabłka zmniejszało ryzyko powstania erozji. Również Al-Dlaigan i wsp. (14) zaobserwowali u 14-letnich dzieci brytyjskich istotną korelację między częstością występowania erozji a konsumpcją napojów gazowanych i niegazowanych, świeżych owoców i tabletek z witaminą C. Okunseri i wsp. (15), analizując konsumpcję napojów u dzieci 13-19-letnich z USA, wykazali wzrost występowania erozji wraz z częstością picia soku jabłkowego. Hasselkvist i wsp. (16) u młodzieży szwedzkiej w wieku 13-14 i 18-19 lat zaobserwowali istotną współzmienność ciężkości erozji z konsumpcją napojów, ale brak takiej zależności u dzieci 5-6-letnich. Z kolei badania przeprowadzone w Jordanii (17) ujawniły związek zmian erozyjnych obejmujących zębinę z codzienną konsumpcją pomarańczy, keczupu, oliwek i słodzonej kawy u badanych w wieku 15-16 lat. Brak zależności między erozją a nawykami dietetycznymi stwierdzili Vargas-Ferreira i wsp. (18) u 11-14-letnich dzieci brazylijskich.
Wewnątrzpochodną przyczyną erozji jest przewlekła ekspozycja zębów na kwas żołądkowy spowodowana wstecznym zarzucaniem treści żołądkowej (kwaśny refluks żołądkowo-przełykowy), wymiotami i ruminiacją (2, 4). Z badań wynika częstsze występowanie zmian erozyjnych u dzieci chorych na chorobę refluksową przełyku w porównaniu ze zdrowymi (10,19-22). Murakami i wsp. (10) stwierdzili ponad 2-krotny wzrost ryzyka erozji u dzieci 3-4-letnich z refluksem żołądkowo-przełykowym. W ostatnich latach wiele uwagi poświęca się zaburzeniom odżywiania (anoreksji i bulimii) ze względu na wzrost częstości ich występowania. W przebiegu tych zaburzeń występują samoindukowane wymioty, które powodują znaczną erozyjną utratę twardych tkanek zębów (23).
Częstość występowania erozji zębów i metody oceny
Częstość występowania erozji zębów, w oparciu o dane opublikowane w minionych 10 latach, jest wysoce zróżnicowana – w uzębieniu mlecznym waha się od 5,7 do 98,4%, a w stałym od 5,5 do 56,1% (tab. 1 i 2). Przyjmuje się, iż z powodu odmienności strukturalnych zęby mleczne są bardziej podatne na erozję niż zęby stałe. Szkliwo w zębach mlecznych jest cieńsze i mniej zmineralizowane, co sprzyja szybszej jego utracie i odsłonięciu zębiny (5). Szeroki zakres częstości występowania erozji w uzębieniu mlecznym i stałym w poszczególnych krajach może być spowodowany różnicami w nawykach dietetycznych wynikającymi z odmienności kulturowych oraz rasy i wieku badanych. Wzrost frekwencji erozji w uzębieniu stałym wraz z wiekiem, płcią i rasą badanych zaobserwowali Okunseri i wsp. (15). Stwierdzili bowiem najwyższe występowanie zmian u młodzieży w wieku 18-19 lat (55,5%), niższe w wieku 16-17 (44,5%) i najniższe w wieku 13-15 lat (39,6%), co wiąże się z przebywaniem zębów stałych w środowisku jamy ustnej i ich dłuższą ekspozycją na czynniki erozyjne. Zanotowano również istotnie większą frekwencję u mężczyzn (49,0%) niż kobiet (42,4%) i u badanych rasy białej niehiszpańskiej (48,4%) w porównaniu z rasą czarną (30,6%). Również wzrost częstości występowania erozji wraz z wiekiem badanych wynika z badań przeprowadzonych w Holandii: w wieku 11 lat – 30,4%, a w wieku 15 lat – 44,2% (29); Islandii: w wieku 12 lat – 15,7%, a w wieku 15 lat – 30,7% (31), a także w Polsce: w wieku 15 lat – 24,7%, a w wieku 18 lat – 42,3% (36, 37). Natomiast w kilku badaniach nie wykazano istotnej różnicy związanej z płcią badanych (30, 33, 36, 37). W kraju zanotowano regionalne zróżnicowanie we frekwencji erozji wahające się w wieku 15 lat od 9,4 do 59,4% (województwo śląskie vs świętokrzyskie), a w wieku 18 lat od 11,2% do 69,1% (województwo podkarpackie vs kujawsko-pomorskie) (36, 37).
Tabela 1. Frekwencja erozji w uzębieniu mlecznym.
Autor Rok Kraj Wiek (lata)Liczba badanychFrekwencja (%)Metoda diagnozy
Al-Malik i wsp.(24)2002Arabia Saudyjska2-5 155431,0 Zmodyfikowany wskaźnik erozji
Wiegand i wsp. (25)2006 Niemcy2-7 46332,0Wskaźnik O’Sullivana
Murakami i wsp. (10)2011Brazylia3
4
509
458
25,5
32,1
Zmodyfikowamy wskaźnik O`Briena
Luo i wsp. (26)2005Chiny3-5 19495,7Zmodyfikowany wskaźnik Smitha i Knighta
Harding i wsp. (11)2003Irlandia5114 (rejon fluorkowanej wody)
76 (rejon niefluorkowanej wody)
47,0
43,0
Zmodyfikowany wskaźnik O’Sullivana
Nayak i wsp. (27)2010Indie5100229,0Zmodyfikowany wskaźnik Smitha i Knighta
Al-Majed i wsp. (9)2002Arabia Saudyjska 5-635434,0Zmodyfikowany wskaźnik erozji
Hasselkvist i wsp. (16)2010Szwecja5-613513.3Zmodyfikowany wskaźnik erozji Johanssona i wsp.
Mantonanaki i wsp. (28)2013Grecja 5,11±0,5 60578,8Wskaźnik BEWE
Gatou i Mamai-Homata (12)2012Grecja5-7 (6,37)26298,4Wskaźnik Smitha i Knighta
Tabela 2. Frekwencja erozji w uzębieniu stałym.
AutorRok Kraj Wiek (lata)Liczba badanychFrekwencja (%)Metoda diagnozy
El Aidi i wsp. (29)2010Holandia1134230,4Zmodyfikowany wskaźnik Lussiego
Vargas-Ferreira i wsp. (28)2011Brazylia11-14 9447,2Wskaźnik O’Sullivana
Peres i wsp.(30)2005Brazylia1239113Wskaźnik O’Sullivana
Arnadottir i wsp. (31)2010Islandia12 757 15,7Zmodyfikowany wskaźnik Lussiego
Dugmore i Rock (32)2004Wielka Brytania12175356,1Zmodyfikowany wskaźnik Smitha i Knighta
Gurgel i wsp. (33)2011Brazylia1226018,0Wskaźnik erozyjnego starcia zębów O’Briena
El Aidi i wsp. (29)2010Holandia1242838,3Zmodyfikowany wskaźnik Lussiego
Al-Majed i wsp. (9)2002Arabia Saudyjska12-14 86226,0 Zmodyfikowany wskaźnik erozji
Mungia i wsp. (34)2009USA12-17 3075,5Wskaźnik erozyjnego starcia
El Aidi i wsp. (29)2010Holandia1341140,6Zmodyfikowany wskaźnik Lussiego
Hasselkvist i wsp. (16)2010Szwecja13-14 22711,9Wskaźnik Johanssona i wsp.
El Aidi i wsp. (29)2010Holandia1434542,6Zmodyfikowany wskaźnik Lussiego
Dugmore i Rock (13)2004Wielka Brytania14 1 14965,3Zmodyfikowany wskaźnik Smitha i Knighta
Al-Dlaigan i wsp. (35)2001Wielka Brytania14 1988Poziom
niski – 48,0;
średni – 51,0;
ciężki – 1,0
Zmodyfikowany wskaźnik Smitha i Knighta
El Aidi i wsp. (29)2010Holandia1529444,2Zmodyfikowany wskaźnik Lussiego
Wierzbicka i wsp. (36)2011Polska 15 264624,7Wskaźnik BEWE
Gurgel i wsp. (33)2011Brazylia16 15224,0Wskaźnik erozyjnego starcia zębów O’Briana
Arnadottir i wsp. (31)2010Islandia15 75030,7Zmodyfikowany wskaźnik Lussiego
Abu-Ghazaleh i wsp. (17)2013Jordania15-16 1 602 Zmodyfikowany wskaźnik starcia zębów
Wierzbicka i wsp. (37)2012Polska18 188742,3Wskaźnik BEWE
Okunseri i wsp. (15)2011USA13-15
16-17
18-19
131439,6
44,5
55,5
System punktowy starcia zębów
Hasselkvist i wsp. (16)2010Szwecja18-19 24722,3Zmodyfikowany wskaźnik Johanssona i wsp.
Z niektórych badań wynika związek częstości występowania erozji ze statusem socjoekonomicznym badanych. Niski status powodował 2-3-krotny wzrost ryzyka erozji sięgającej zębiny u dzieci 5-letnich irlandzkich (11) i częstsze występowanie zmian u dzieci 14-letnich z rodzin brytyjskich (14). Występowanie erozji u 5-letnie dzieci greckich było z kolei skorelowane z wysokim dochodem w rodzinie (28), natomiast z badań brazylijskich nie wynika zależność między erozją a statusem socjoekonomicznym (18, 33).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 15 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 35 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2014-04-02
zaakceptowano do druku: 2014-05-05

Adres do korespondencji:
*Urszula Kaczmarek
Katedra i Zakład Stomatologii Zachowawczej i Dziecięcej Uniwersytet im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
ul. Krakowska 26, 50-425 Wrocław
tel.: +48 (71) 784-03-62
e-mail: ukaczm@tlen.pl

Nowa Stomatologia 2/2014
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia