Ponad 7000 publikacji medycznych!
Statystyki za 2021 rok:
odsłony: 8 805 378
Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Medycyna Rodzinna 1/2003, s. 35-37
Stella Buczek
Leczyć czy zapobiegać otyłości u dzieci?
Whether treat or prevent the obesity in children?
z Samodzielnej Sekcji Dietetyki Instytutu „Centrum Zdrowia Matki Polki” w Łodzi
Dyrektor Instytutu: prof. dr hab. n. med. Przemysław Oszukowski
Summary
It is possible to make the diagnosis of obesity simplex resulting from excess of supplied energy (in form of food) towards expended one during the activity of a daily life by a family doctor´s practice. This article gives some advises, hints and practical proceeding to support a caloric limitation in child´s diet who is in high risk of obesity before a specialist´s help may be needed.
Zawarte w projekcie Narodowego Programu Zapobiegania i Leczenia Otyłości badania dotyczące problemu otyłości u dzieci i młodzieży w Polsce wykazały zróżnicowanie regionalne częstości występowania tej choroby (1). Podano, że według badań krakowskich otyłość występuje u 4-5% 7-latków, około 3% 10-latków i 1,5-2,5% 14-latków, a wg badań łódzkich u 12,514% 14-latków. Badania przeprowadzone w Poznaniu ustaliły częstość występowania otyłości u dzieci 3-18 lat na 8,7%, z rozrzutem w zależności od płci i wieku na 6,1% dla dziewczynek w wieku 4 lat i 14,4% dla chłopców w wieku 6 lat (2). Problem ten nie jest zbadany w sposób zadowalający, bowiem są to badania jednostkowe uwzględniające tylko stosunkowo nieliczne grupy uczniów szkół i przedszkoli publicznych. Kłopot sprawia również przyjęcie jednego i jednoznacznego kryterium otyłości u dzieci, bowiem proces wzrostu nie jest u nich zakończony. Bezwzględna wartość wskaźnika masy ciała BMI ustalonego dla dorosłych (BMI = masa ciała w kg/wzrost w m2; gdy BMI waha się w granicach 25-30 kg/m2 mówimy o nadwadze, gdy BMI>30 kg/m2 o otyłości), nie powinna być w tym przypadku stosowana. Dopiero wartość BMI przekraczająca 97 percentyl określony dla płci i wieku kwalifikuje dziecko jako otyłe, a wartość mieszcząca się pomiędzy 90 a 97 percentylem jako dziecko z nadwagą (3).
Nadwaga i otyłość u dzieci często jest postrzegana przez ich rodziców jako niegroźna i przejściowa dolegliwość. W przekonaniu wielu rodziców dziecko „wyrośnie” z otyłości, a jeżeli nawet nie, to i tak, poza tym, jest właściwie dzieckiem zdrowym. Rodzice nie uważają otyłości za chorobę. Często też nie mają świadomości, że otyłość pociąga za sobą zwiększone ryzyko chorobowości z powodu chorób sercowo-naczyniowych: nadciśnienie, miażdżyca naczyń; chorób metabolicznych: hiperlipidemia, cukrzyca; chorób wątroby: stłuszczenie ze stanem zapalnym, chorób nowotworowych: rak sutka, nieprawidłowości w układzie kostnym: aseptyczna martwica stawu biodrowego, deformacje kości: szpotawość lub koślawość. Powikłaniem otyłości jest również niedomykalność zastawki płucnej, która może nawet spowodować śmierć otyłego dziecka nieprawidłowo oddychającego podczas snu (4).
Dolegliwości te mogą wystąpić u otyłego dziecka w przyszłości jeśli pozostanie otyłym dorosłym, a więc wydawałoby się, że nie zawsze, a jeżeli już, to w bardzo dalekiej perspektywie. Niemniej jednak otyłość w wieku 6 lat zapowiada w ok. 25% otyłość w wieku dorosłym, w wieku 12 lat już w 75% (4). Rodzice uważają też bardzo często, że o masie dziecka przesądzają wyłącznie czynniki dziedziczne. Tymczasem w głównej mierze jest to nadmiar spożytej energii. Jedzenie zbyt tłusto, zbyt kalorycznie. Sięganie po jedzenie bez względu na odczucie sytości np. w sytuacji stresu, strachu, załamania, potrzeby pocieszenia, złości, niepowodzeń szkolnych lub nudy. W rodzinach, w których żywność służy do zaspokajania nie tylko głodu fizjologicznego, ale również głodu emocjonalnego, mogą utrwalić się nieprawidłowe nawyki żywieniowe. Prowadzi to do nadwagi i otyłości nie tylko dziecka, ale nawet całej rodziny – jeśli hołduje takim nawykom. Lekarz pierwszego kontaktu często jest osobą, która pierwsza zwraca uwagę na to, że badane dziecko, a często też cała rodzina dziecka, może mieć problemy z nadwagą. Mimo iż pacjent zgłosił się do lekarza z całkiem innego powodu, zagrożenie otyłością nie powinno być lekceważone.
Ogólne zalecenie „mniej jedzenia i więcej ruchu” często nie skutkuje. Diety restrykcyjne oparte głównie na zakazach oraz odpychających, pozbawionych smaku potrawach nie przynoszą efektu, dają poczucie ograniczenia a nawet ukarania. Trzeba wypracować zdrowsze podejście do jedzenia i aktywności fizycznej, a przede wszystkim utrwalić zasady racjonalnego odżywiania się w całej rodzinie. Pomóc w tym może pediatra lub lekarz pierwszego kontaktu zanim skieruje pacjenta do poradni dietetycznej po pomoc specjalistyczną. Rozpoznanie otyłości prostej, alimentacyjnej, powstającej w wyniku nadmiaru dostarczanej energii w stosunku do jej wydatkowania nie nastręcza większych trudności i powinna być przeprowadzona na poziomie lekarza rodzinnego. Stwierdza się ją u ponad 98% dzieci zgłaszających się do diagnostyki otyłości (5). Jeżeli otyłość jest wynikiem tylko nieprawidłowego odżywiania się, braku wiedzy o zasadach racjonalnego żywienia i nieświadomości – to nawet, zdawałoby się, małe zmiany w kierunku zdrowszego stylu życia mogą przynieść zaskakujące efekty.
W ograniczeniu ilości energii, którą przyjmuje dziecko (w postaci pożywienia) bardzo pomoże przestrzeganie następujących zasad praktycznego postępowania:
Nie należy kupować smakołyków, które są wysokokaloryczne, a zawierają mało składników odżywczych – nie poddawać się sugestii reklam bądź zachęcaniem przez sprzedawców do kupowania niektórych grup produktów. Sprzedaż promocyjna, atrakcyjne wyeksponowanie towaru, łatwy dostęp zachęca do kupowania nie tego, co powinniśmy kupić, a do tego co chce sprzedać sprzedawca. Przed wybraniem się na zakupy, szczególnie do supermarketu, należy sporządzić listę produktów do kupienia, skreślić z niej te, które wnoszą dużo energii i kupować jedynie to co zostało na liście i jest zaplanowane. W domu nie powinny znajdować się „zakazane” dla otyłej osoby artykuły spożywcze „dla innych szczupłych domowników” – to niepotrzebnie naraża na pokusę i sprawia przykrość koniecznością rezygnacji
Kontrolować kieszonkowe dziecka – tak, aby za posiadane pieniądze samo nie kupowało ulubionych produktów spożywczych typu słodycze, frytki, chipsy.
Zawsze zapewnić dziecku II śniadanie do szkoły – nie dawać mu pieniędzy na zakupy w sklepiku szkolnym, gdyż z dużym prawdopodobieństwem wybierze wysokoenergetyczne „snacki”.
Nie spożywać przygotowanych posiłków w kuchni – zapach, widok i dostęp do jedzenia stymulują uczucie łaknienia bardziej u osób otyłych niż u osób z normalną masą ciała. Otyły częściej niż szczupły bierze z półmiska największą porcję mięsa, a z sosjerki dużo sosu. Zaburzona autoregulacja pobierania pokarmów ma znaczenie szczególnie w przypadkach gdy gospodyni: mama, babcia czy ciocia prowadzi tzw. smaczną kuchnię. Smaczne potrawy bardzo często są jednocześnie bardzo tłustymi i/lub słodkimi. Tłuszcz i słodkość są bowiem czynnikami najsilniej oddziaływującymi na smakowitość.
Jako „przekąskę” stosować produkty niskokaloryczne – do pojadania łagodzącego uczucie głodu w czasie kuracji odchudzającej wykorzystywać produkty typu: marchew, prażona kukurydza (bez masła!), jabłko. Przygotowane do pojadania „nieszkodliwe” niskokaloryczne produkty nie powinny być w zasięgu ręki. Pojadanie powinno być czynnością wymagającą dużego nakładu czasu. Stąd też do ust należy brać oddzielnie każde ziarenko kukurydzy. Przygotowane do pojadania jabłko ma być pokrojone na kilka części, a każda część nie tylko oddzielnie spożywana (traktowana jak cukierek), ale oddzielnie przynoszona z kuchni do pokoju gdzie dziecko ogląda telewizję, pracuje przy komputerze lub czyta.

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.
Mam kod dostępu
  • Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu albo wszystkich artykułów (w zależności od wybranej opcji), należy wprowadzić kod.
  • Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.
  • Aby kupić kod proszę skorzystać z jednej z poniższych opcji.

Opcja #1

19

Wybieram
  • dostęp do tego artykułu
  • dostęp na 7 dni

uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony

Opcja #2

49

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 30 dni
  • najpopularniejsza opcja

Opcja #3

119

Wybieram
  • dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
  • dostęp na 90 dni
  • oszczędzasz 28 zł
Piśmiennictwo
1. Czekalski S. i wsp.: Narodowy Program Zapobiegania i Leczenia Otyłości zgłoszony w ramach Projektu Programów Profilaktyki Zdrowotnej w Dziedzinie Endokrynologii do realizacji w latach 2001-2005. Endokrynologia Pol, 2000, 51, 4:591-616, 2. Krawczyński M. i wsp.: Otyłość u dzieci i młodzieży miasta Poznania – aspekty epidemiologiczne i społeczne. Nowiny Lekarskie, 2001, 70,10-11, 1110-1119. 3. Wabitsch M.: Overweight and obesity in European children: definition and diagnostic procedures, risk factors and consequences for later health outcome. Eur. J. Pediatr, 2000, 159 (Suppl I): S8-S13. 4. Klish W.J.: Otyłość w dzieciństwie. Pediatria po Dyplomie, 1999, 3/2, 35-38. 5. Małecka-Tendera E.: Otyłość w wieku rozwojowym. Standardy Medyczne, 2001, 3, 17, 3:21-23. 6. Hyżyk A.K. i wsp.: Ocena całodobowego bilansu energetycznego i zwyczajów żywieniowych dzieci otyłych. Med. Wieku Rozw., 2000, 2, 109-118. 7. Buczek S.: Zmiana wskaźników nadwagi u dzieci z obesitas simplex leczonych dietą redukcyjną w krótkim okresie obserwacji. Pediatria Polska, 2002, 77, 5:403-409.
Medycyna Rodzinna 1/2003
Strona internetowa czasopisma Medycyna Rodzinna