Artykuły w Czytelni Medycznej o SARS-CoV-2/Covid-19

Chcesz wydać pracę doktorską, habilitacyjną czy monografię? Zrób to w Wydawnictwie Borgis – jednym z najbardziej uznanych w Polsce wydawców książek i czasopism medycznych. W ramach współpracy otrzymasz pełne wsparcie w przygotowaniu książki – przede wszystkim korektę, skład, projekt graficzny okładki oraz profesjonalny druk. Wydawnictwo zapewnia szybkie terminy publikacji oraz doskonałą atmosferę współpracy z wysoko wykwalifikowanymi redaktorami, korektorami i specjalistami od składu. Oferuje także tłumaczenia artykułów naukowych, skanowanie materiałów potrzebnych do wydania książki oraz kompletowanie dorobku naukowego.

Poniżej zamieściliśmy fragment artykułu. Informacja nt. dostępu do pełnej treści artykułu tutaj
© Borgis - Postępy Fitoterapii 2/2019, s. 111-117 | DOI: 10.25121/PF.2019.20.2.111
*Beata Piłat1, Ryszard Zadernowski1, 2
Rokitnik zwyczajny (Hippophaë rhamnoides L.) w profilaktyce nowotworowej
The Sea buckthorn (Hippophaë rhamnoides) fruits in cancer prevention
1Katedra Przetwórstwa i Chemii Surowców Roślinnych, Wydział Nauki o Żywności, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie
Kierownik Katedry: dr inż. Iwona Zofia Konopka, prof. UWM
2Katedra Towaroznawstwa, Wydział Rolniczo-Ekonomiczny, Wyższa Szkoła Agrobiznesu w Łomży
Dziekan Wydziału: dr inż. Andrzej Borusiewicz
Streszczenie
W pracy opisano dotychczasowe badania na temat zastosowania owoców rokitnika w profilaktyce nowotworowej. Rokitnik zwyczajny (Hippophaë rhamnoides L.) to gatunek krzewu liściastego, szeroko rozpowszechnionego na całym świecie. Znaczenie użytkowe mają owoce oraz liście, z których wytwarzane są soki, oleje, ekstrakty i wyciągi. Produkty otrzymywane z rokitnika znalazły w wielu krajach uznaną pozycję odżywczą i leczniczą. Owoce zawierają różne rodzaje składników odżywczych i substancji biologicznie aktywnych, tj. witaminy, karotenoidy, flawonoidy, wielonienasycone kwasy tłuszczowe, wolne aminokwasy i składniki mineralne. Badania kliniczne i naukowe, wykonane w ubiegłym wieku, potwierdzają wartość odżywczą i właściwości lecznicze rokitnika, a w tym najważniejsze z nich – działanie przeciwnowotworowe. Przedstawiony przegląd piśmiennictwa koncentruje się na przeciwnowotworowym potencjale lipo- i hydrofilnych ekstraktów otrzymywanych z owoców, nasion i liści rokitnika oraz na możliwościach wykorzystania ich w profilaktyce przeciwnowotworowej.
Summary
The paper describes current research on the use of sea-buckthorn berries in cancer prevention. Sea buckthorn (Hippophaë rhamnoides L.) is a species of leafy shrub widely used throughout the world. The fruits and leaves, from which juices, oils and extracts are produced have the importance of usability. Products obtained from sea-buckthorn have found a recognized nutritional and medical position in many countries. The fruits contain various types of nutrients and bioactive substances: vitamins, carotenoids, flavonoids, polyunsaturated fatty acids, free amino acids and minerals. Clinical and scientific research carried out in the 20th century confirm the nutritional value and therapeutic properties of sea buckthorn, including the most important of them anti-cancer activity. The presented review of the literature is focused on the anti-cancer potential of lipo- and hydrophilic extracts obtained from fruits, seeds and leaves of sea-buckthorn, as well as on the possibilities of their use in anti-cancer prevention.
Charakterystyka i skład chemiczny rośliny
W XX wieku nastąpił ogromny wzrost zachorowań na tzw. choroby cywilizacyjne. W związku z tym wielu badaczy zwróciło uwagę na możliwość wykorzystania roślinnych substancji biologicznie aktywnych w profilaktyce takich chorób, jak: nowotwory, cukrzyca, choroby sercowo-naczyniowe, choroby układu moczowego, jednocześnie wskazując na owoce jako potencjalne źródło tych substancji. W każdej strefie klimatycznej występują owoce, które wyróżniają się spośród innych bogactwem substancji biologicznie aktywnych. W ostatnich latach nadano im nazwę „superowoce” (ang. super fruits). Za kryterium wyróżnienia przyjęto fakt, że charakteryzują się one większą zawartością witamin i składników mineralnych, a przede wszystkim substancji przeciwutleniających. Ich spożywanie może przyczynić się do wzmocnienia układu krążenia, systemu nerwowego, obniżenia poziomu cholesterolu we krwi, spowolnienia procesów starzenia organizmu, a także może zapobiegać powstawaniu nowotworów (1). Uczeni zajmujący się tym problemem uważają, że aby konkretny związek mógł być uznany za substancję przeciwnowotworową, powinien hamować wszystkie stadia kancerogenezy: inicjację, promocję, progresję i przerzuty. Badania ostatnich lat dowodzą, że wszystkie etapy procesu nowotworowego mogą być przyspieszane lub hamowane przez niektóre substancje bioaktywne (1-3). Należy jednak pamiętać, że roślinne substancje biologicznie aktywne mogą zapobiegać lub wspomagać leczenie wielu chorób, ale nie są w stanie zastąpić nowoczesnej medycyny.
Jedną z roślin, której owoce i liście są bogate w różnego rodzaju substancje bioaktywne, jest rokitnik. Rokitnik zwyczajny (Hippophaë rhamnoides L.) to gatunek krzewu z rodziny Oliwnikowatych (Elaeagnaceae), szeroko rozpowszechniony na całym świecie. W Polsce, poza gatunkiem dziko rosnącym, rokitnik uprawiany jest na plantacjach towarowych o ogólnej powierzchni ok. 100 ha (4). Znaczenie użytkowe mają przede wszystkim owoce, z których można wytwarzać soki i oleje, oraz liście wykorzystywane do przygotowywania leczniczych naparów i ekstraktów (5).
W wielu krajach przetwory otrzymywane z rokitnika znalazły ważną pozycję leczniczą i zapobiegawczą. Owoce rokitnika są bogatym źródłem składników odżywczych, tj. białek, tłuszczów, węglowodanów (5-7), oraz substancji biologicznie aktywnych: witamin, karotenoidów, flawonoidów, wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, wolnych aminokwasów i składników mineralnych. Wymienione substancje były przedmiotem wielu prac naukowych, które w ostatnim trzydziestoleciu ukazały się w czasopismach krajowych i zagranicznych (6-11). Owoce rokitnika, ze względu na bogactwo substancji biologicznie aktywnych, zaliczane są do superowoców pozyskiwanych w naszej strefie klimatycznej. Substancje obecne w owocach rokitnika tradycyjnie wykorzystywane są w leczeniu wielu chorób (8, 12, 13). Owoce rokitnika wyróżnia fakt, że gromadzą one lipidy nie tylko w nasionach, ale także w miąższu i skórce (7, 8).
Do chwili obecnej w owocach rokitnika zidentyfikowano ponad 200 substancji o właściwościach lipo- i hydrofilnych. Wybrane przykłady tych substancji występujących w różnych częściach strukturalnych tej rośliny zestawiono w tabeli 1. Substancje lipofilne rokitnika pozyskiwane są z owoców w postaci oleju, oleosomu oraz zespołów fosfolipidokarotenoidowych (7, 14, 15). W związku z tym olej można otrzymywać z całych owoców, miąższu, skórki lub nasion. Natomiast oleosomy pochodzą tylko z miąższu (7). Oleje otrzymywane z miąższu i skórki oraz tłuszcz oleosomowy wyróżnia kwas palmitooleinowy (C16:1 – omega-7). Kwas ten nie występuje w oleju rokitnikowym otrzymanym z nasion, a także rzadko spotykany jest w innych olejach roślinnych. Podstawowymi substancjami rozpuszczalnymi w oleju są: karotenoidy, tokoferole, fitosterole, olejki eteryczne i witaminy (7, 9). We frakcji hydrofilnej znajdują się substancje z grupy polifenoli oraz witamin rozpuszczalnych w wodzie (7, 9). To sprawia, że sok rokitnikowy jest bogatym źródłem związków o właściwościach przeciwutleniających (5).
Tab. 1. Skład chemiczny surowców pozyskiwanych z rokitnika
SurowiecSubstancje chemiczne
Owocewitaminy (C, E, B, K1, D, kwas foliowy); makro- i mikroelementy (Mn, Mg, K, Ca, Fe, Na, Zn, Ni); karotenoidy; związki fenolowe; lipidy, kwasy organiczne; białka; cukry; pektyny
Liście witaminy (E, kwas foliowy); makro- i mikroelementy (Mn, Mg, K, Ca, Fe, Na, Zn, Ni); karotenoidy; związki fenolowe; aminokwasy; lipidy; chlorofil; białka; cukry; pektyny
Nasionawitaminy (E, kwas foliowy); makro- i mikroelementy (Mn, Mg, K, Ca, Fe, Na, Zn, Ni); karotenoidy; związki fenolowe; aminokwasy (niebiałkowe); lipidy; białka; cukry; pektyny
Obie frakcje – lipo- i hydrofilna – stosowane są w leczeniu wielu chorób. W piśmiennictwie można znaleźć liczne dowody świadczące o leczniczych właściwościach owoców rokitnika i produktów z nich pozyskiwanych (13, 16, 17). Do najgoźniejszym chorób zalicza się nowotwory. Ich liczba szybko rośnie, zwłaszcza w krajach rozwijających się, gdzie terapia lekami syntetycznymi jest bardzo kosztowna. W krajach rozwijających się nowotwory leczy się zwykle sposobami tradycyjnymi z udziałem roślin leczniczych. Jedną z takich roślin jest rokitnik, którego owoce i liście są bogate w substancje biologicznie aktywne. Celem niniejszej pracy było podsumowanie dotychczasowej wiedzy wskazującej na ewentualną korelację między składnikami biologicznie aktywnymi rokitnika a ich właściwościami przeciwnowotworowymi. W pracy wykorzystano wyniki badań własnych (7), a także wyniki pochodzące z innych placówek naukowych opublikowane w ostatnich 30 latach.
Substancje przeciwnowotworowe rokitnika
Owoce rokitnika należą do najbardziej odżywczych owoców występujących w przyrodzie, chociaż pod względem organoleptycznym budzą wiele zastrzeżeń ze względu na kwaśny smak i swoisty zapach. Skład chemiczny owoców został opisany w licznych publikacjach krajowych i zagranicznych (6, 7, 12, 13, 18). Znacznie mniej informacji można znaleźć na temat właściwości leczniczych liści. W dotychczasowych pracach podano skład chemiczny liści, identyfikację niektórych związków biologicznie aktywnych, określając ich właściwości przeciwutleniające i zapobiegające chorobom (19-22).
Z piśmiennictwa wynika, że skład chemiczny owoców i liści może się różnić w zależności od pochodzenia, odmiany, klimatu i warunków uprawy. W dotychczasowych pracach podkreśla się, że poza lipidami i węglowodanami, owoce i liście rokitnika są bogatym źródłem białek i wielu aminokwasów (7). W owocach występują związki mineralne, takie jak: Ca, P, Fe, a przede wszystkim K (7, 23, 24). Ponadto owoce rokitnika są bogatym źródłem witamin, głównie witaminy C, której ilość jest większa niż w cytrynach i pomarańczach, tokoferoli i karotenoidów, zwłaszcza β-karotenu, likopenu i zeaksantyny (tab. 2) (7, 12, 17), ale również takich witamin, jak kwas foliowy, B1, B2 i K (8, 25, 26).
Tab. 2. Skład chemiczny owoców uprawianych w Polsce odmian rokitnika (7)
Grupy substancjiZawartość
Sucha masa (%)12,72-14,61
Ekstrakt (%)8,67-10,17
Cukry ogółem (%)4,94-5,72
Cukry redukujące (%)1,59-1,83
Pektyny (%)0,18-0,30
Białko (%)0, 92-1,15
Składniki mineralne (%)0,32-0,43
Tłuszcz ogółem (%)3,67-6,17
Błonnik (%)3,87-4,25
Kwasy organiczne (%)1,60-2,41
Witamina C (mg/100 g)87,45-149,37
Związki fenolowe (mg/100 g)128,66-282,75
Karotenoidy (mg/100 g)7,68-17,53
Fosfolipidy ogółem (mg/100 g)123,40-181,16
W skórce łodygi i owoców wykryto rzadko występującą w roślinach 5-hydroksytryptaminę, substancję stosowaną w przypadku wielu dolegliwości, m.in. związanych z układem moczowym (8, 27). Wyjątkowy aromat owoców rokitnika związany jest z obecnością następujących związków lotnych: dodecenonianu etylu, oktanianu etylu, dekanolu, dekanianu etylu i dodekanianu etylu (8, 27, 28).
Większość substancji lipo- i hydrofilnych obdarzona jest właściwościami przeciwutleniającymi – zapobiegają one reakcjom wolnorodnikowym, które odpowiedzialne są za inicjację nowotworową odpowiednich organów. Goel i wsp. (29) podają, że w poszczególnych organach rokitnika występują różne formy przeciwutleniaczy, które zapobiegają reakcjom wolnorodnikowym, mogącym uszkadzać układ mitochondrialny komórki. Do głównych hydrofilnych substancji przeciwutleniających zaliczają się kwas askorbinowy i flawonoidy (9, 30), podczas gdy do substancji lipofilnych należą: tokoferole, karotenoidy i fitosterole (31, 32). Flawonoidy w owocach rokitnika reprezentowane są głównie przez izoramnetynę, rutynę, astragalinę, kwercetynę, myrycetynę i kemferol (9, 32, 33).
W dostępnym piśmiennictwie można znaleźć wiele pozycji dotyczących działania przeciwnowotworowego karotenoidów, polifenoli i katechin. Jednak potrzebne są dalsze badania, które objęłyby inne składniki przeciwnowotworowe obecne w owocach i liściach rokitnika (34). Ponadto owoce rokitnika bogate są w nienasycone kwasy tłuszczowe (oleinowy, linolowy, linolenowy, oleolinolowy) (7, 8). Owoce zawierają również fitosterole, takie jak: β-sitosterol, ergosterol i amiryny (7).

Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.

Płatny dostęp tylko do jednego, POWYŻSZEGO artykułu w Czytelni Medycznej
(uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony)

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem , należy wprowadzić kod:

Kod (cena 19 zł za 7 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

 

 

Płatny dostęp do wszystkich zasobów Czytelni Medycznej

Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu wraz z piśmiennictwem oraz WSZYSTKICH około 7000 artykułów Czytelni, należy wprowadzić kod:

Kod (cena 49 zł za 30 dni dostępu) mogą Państwo uzyskać, przechodząc na tę stronę.
Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.

otrzymano: 2019-01-10
zaakceptowano do druku: 2019-03-05

Adres do korespondencji:
*dr inż. Beata Piłat
Katedra Przetwórstwa i Chemii Surowców Roślinnych Wydział Nauki o Żywności Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie
Pl. Cieszyński 1/322, 10-957 Olsztyn
tel.: +48 (89) 523-37-70
e-mail: beata.pilat@uwm.edu.pl

Postępy Fitoterapii 2/2019
Strona internetowa czasopisma Postępy Fitoterapii