*Radosław Samsel1, Helena Muszyńska2
Epidemiologia, diagnostyka i leczenie chirurgiczne nowotworów neuroendokrynnych okrężnicy i odbytnicy
Epidemiology, diagnosis and surgical management of neuroendocrine neoplasms of the colon and rectum
1Department of Surgery, Department of Surgery of Gastrointestinal Cancers and Neuroendocrine Tumors, National Institute of Oncology – National Research Institute, Warsaw
Head of Department: Professor Andrzej Rutkowski, MD, PhD
2Student Scientific Club “Hormon” Department of Endocrinology, Centre of Postgraduate Medical Education, Bielański Hospital, Medical University of Warsaw
Coordinator: Alicja Szatko, MD, PhD
Streszczenie
Nowotwory neuroendokrynne przewodu pokarmowego są coraz częściej rozpoznawalną grupą nowotworów. W jelicie grubym (okrężnicy i odbytnicy) lokalizuje się łącznie około 35% nowotworów neuroendokrynnych przewodu pokarmowego. Właściwa diagnostyka i leczenie skutkują odsetkami 5-letnich przeżyć na poziomie 60-85%. Większość tych guzów wykrywa się przypadkowo w ramach endoskopowych badań przesiewowych. Istotne znaczenie dla dalszego postępowania ma właściwa ocena makroskopowa w trakcie endoskopii, szczególnie w lokalizacji zmian w odbytnicy. Również znaczna część wykrytych zmian może być leczona endoskopowo. Ze względu na rzadkość występowania i odmienne sposoby postępowania, zaleca się, aby pacjenci z podejrzeniem lub rozpoznaniem guza neuroendokrynnego jelita grubego leczeni byli w referencyjnych ośrodkach o odpowiednim zapleczu diagnostyczno-terapeutycznym i doświadczeniu.
W niniejszej pracy autorzy przedstawiają aktualną wiedzę i zalecenia dotyczące nowotworów neuroendokrynnych okrężnicy i odbytnicy.
Summary
Gastrointestinal neuroendocrine tumors are an increasingly prevalent group of malignancies. Approximately 35% of these tumors develop in the large bowel (colon and rectum). Correct diagnosis and treatment allow for achieving 5-year survival rates of 60-85%. Most of these tumors are found incidentally during endoscopic screening. Proper macroscopic assessment during endoscopy is essential for further treatment, especially in the case of rectal lesions. A significant portion of the detected lesions can be also managed endoscopically. Due to the rarity of the disease and different treatment approaches, it is recommended that patients with either suspected or diagnosed colonic neuroendocrine tumors be treated in reference centers with appropriate diagnostic and therapeutic facilities and experience.
In this paper, we present current knowledge and recommendations for neuroendocrine tumors of the colon and rectum.
Słowa kluczowe: guzy neuroendokrynne jelita grubego, rzadkie nowotwory jelita grubego, nowotwory neuroendokrynne przewodu pokarmowego
Key words: neuroendocrine colonic tumors, rare colon and rectal tumors, neuroendocrine tomors of digestive tract
Nowotwory neuroendokrynne przewodu pokarmowego (ang. digestive neuroendocrine neoplasms – DNEN, neuroendocrine neoplasms/tumors – NEN-NET, gastroentero-pancreatic NET – GEP-NET) są heterogenną grupą. Wywodzą się z rozsianych po całym ciele komórek układu neuroendokrynnego (ang. diffuse neuroendocrine system – DNES), takich jak komórki enterochromafinowe w śluzówce jelita i komórki Merkla w skórze. W około 70% są zlokalizowane w przewodzie pokarmowym.
Zapadalność na nowotwory neuroendokrynne przewodu pokarmowego szacuje się na 22-35/100 000 rocznie. W ciągu ostatnich 15-20 lat zapadalność zwiększyła się dwukrotnie, co wiąże się przede wszystkim ze zwiększoną dostępnością do badań obrazowych i z postępem technologicznym poprawiającym jakość i czułość wykonywanych badań. W przypadku guzów neuroendokrynnych jelita grubego ten wzrost zapadalności jest większy nawet trzykrotnie, prawdopodobnie w związku ze zwiększoną liczbą wykonywanych endoskopii przesiewowych (1).
Obserwuje się niewielką przewagę zapadalności na nowotwory neuroendokrynne przewodu pokarmowego u mężczyzn. Szacunkowo około 2% nowotworów przewodu pokarmowego to nowotwory neuroendokrynne. Pomimo coraz częstszego rozpoznawania nowotworów neuroendokrynnych przewodu pokarmowego brakuje dużych wiarygodnych badań prospektywnych. Obecnie obowiązujące zalecenia dotyczące postępowania z NET opierają się na analizach retrospektywnych obejmujących serie przypadków, grupy pacjentów i metaanalizy dostępnych danych.
Dominującymi nowotworami okrężnicy i odbytnicy są raki gruczołowe stanowiące ok. 98% nowotworów jelita grubego (2). Wśród pozostałych 2% znajdują się m.in. nowotwory neuroendokrynne (3).
Guzy neuroendokrynne okrężnicy stanowią ok. 5%, a odbytnicy ok. 30% wszystkich guzów neuroendokrynnych przewodu pokarmowego i w zdecydowanej większości są bezobjawowe (4). W przypadku gdy dają objawy, są podobne do objawów innych nowotworów okrężnicy, jak: niespecyficzne bóle brzucha, zaburzenia w rytmie wypróżnień i krwawienia do dolnego odcinka przewodu pokarmowego. Niedrożności wywołane guzami o typie NET są wyjątkowo rzadkie. Zapadalność jest podobna u obu płci, a średni wiek zachorowania to 60 lat. Zmiany w okrężnicy najczęściej wykrywa się w czasie kolonoskopii przesiewowej lub zleconej ze względu na niespecyficzne dolegliwości. Rokowania są u większości pacjentów dobre, pięcioletnie przeżycia dla guzów neuroendokrynnych okrężnicy wynoszą ok. 60%, a odbytnicy ponad 85% (5).
Ze względu na rzadkość występowania, zalecenia dotyczące postępowania w guzach neuroendokrynnych jelita grubego mają zróżnicowanie geograficzne (6), a większość danych dotyczy częstszych nowotworów neuroendokrynnych odbytnicy. Jest nadzieja na dokładniejsze dane, jeśli ukażą się wyniki dużego prospektywnego badania z Japonii, do którego zakwalifikowano 495 pacjentów z guzami neuroendokrynnymi jelita grubego (7).
Guzy neuroendokrynne odbytnicy (ang. rectal neuroendocrine tumour – rNET) charakteryzują się najlepszym rokowaniem (HR 1,87; 95% CI: 1,76-1,98) spośród wszystkich lokalizacji nowotworów neuroendokrynnych odbytnicy (8).
Pacjenci z guzami neuroendokrynnymi odbytnicy do chirurga najczęściej trafiają po polipektomii wykonanej w czasie kolonoskopii w ramach badań przesiewowych lub z innych wskazań niż objawy NET.
W leczeniu guzów neuroendokrynnych odbytnicy stosowane są, w zależności od stopnia zaawansowania nowotworu, następujące techniki:
1. prosta polipektomia (niezalecana ze względu na trudność z oceną marginesu i częste resekcje R1),
2. różne techniki resekcji śluzówki z uprzednim ostrzyknięciem i uniesieniem śluzówki (ang. endoscopic mucosal resction – EMR),
3. endoskopowa dyssekcja podśluzówkowa (ang. endoscopic submucosal dissection – ESD),
4. endoskopowa resekcja pełnościenna (ang. endoscopic full thickness resection – eFTR),
5. różne formy resekcji przezodbytniczych (ang. transanal minimally invasive surgery TAMIS, transanal endoscopic microsurgery – TEM/TEMS),
6. przednia resekcja odbytnicy z całkowitym usunięciem mezorektum,
7. brzuszno-krzyżowa amputacja odbytnicy.
Istotne jest, aby pamiętać, że dla guzów NET odbytnicy resekcję radykalną R0 definiuje się jako wolny margines. Zatem każda resekcja, po której w badaniu histopatologicznym w brzegu preparatu nie stwierdza się komórek nowotworu, jest resekcją R0. Tak jak w przypadku innych nowotworów złośliwych, aby leczenie było skuteczne, powinno zostać zaplanowane i poprzedzone właściwą diagnostyką.
Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.
Mam kod dostępu
- Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu albo wszystkich artykułów (w zależności od wybranej opcji), należy wprowadzić kod.
- Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.
- Aby kupić kod proszę skorzystać z jednej z poniższych opcji.
Opcja #1
29 zł
Wybieram
- dostęp do tego artykułu
- dostęp na 7 dni
uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony
Opcja #2
69 zł
Wybieram
- dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
- dostęp na 30 dni
- najpopularniejsza opcja
Opcja #3
129 zł
Wybieram
- dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
- dostęp na 90 dni
- oszczędzasz 78 zł
Piśmiennictwo
1. Genus TSE, Bouvier C, Wong KF, Srirajaskanthan R et al.: Impact of neuroendocrine morphology on cancer outcomes and stage at diagnosis: a UK nationwide cohort study 2013-2015. Br J Cancer 2019; 121(11): 966-972.
2. Siegel RL, Miller KD, Goding Sauer A et al.: Colorectal cancer statistics, 2020. CA Cancer J Clin 2020; 70(3): 145-164.
3. Gustafsson BI, Siddique L, Chan A et al.: Uncommon cancers of the small intestine, appendix and colon: an analysis of SEER 1973-2004, and current diagnosis and therapy. Int J Oncol 2008; 33(6): 1121-1131.
4. Ahmed M: Gastrointestinal neuroendocrine tumors in 2020. World J Gastrointest Oncol 2020; 12(8): 791-807.
5. Gong P, Chen C, Wang Z et al.: Prognostic significance for colorectal carcinoid tumors based on the 8th edition TNM staging system. Cancer Med 2020; 9(21): 7979-7987.
6. Sekiguchi M, Matsuda T, Saito Y: Treatment strategy and post-treatment management of colorectal neuroendocrine tumor. DEN Open 2023; 4(1): e254.
7. Ito S, Hotta K, Sekiguchi M, Takeuchi Y et al.; C?NET STUDY Group: Short-term outcomes of endoscopic resection for colorectal neuroendocrine tumors: Japanese multicenter prospective C-NET STUDY. Dig Endosc 2024; 36(8): 942-951.
8. Man D, Wu J, Shen Z, Zhu X: Prognosis of patients with neuroendocrine tumor: a SEER database analysis. Cancer Manag Res 2018; 10: 5629-5638.
9. Kim J, Kim JH, Lee JY et al.: Clinical outcomes of endoscopic mucosal resection for rectal neuroendocrine tumor. BMC Gastroenterol 2018; 18(1): 77.
10. Cha B, Shin J, Ko WJ et al.: Prognosis of incompletely resected small rectal neuroendocrine tumor using endoscope without additional treatment. BMC Gastroenterol 2022; 22(1): 293.
11. Chida K, Watanabe J, Hirasawa K et al.: A novel risk-scoring system for predicting lymph node metastasis of rectal neuroendocrine tumors. Ann Gastroenterol Surg 2020; 4(5): 562-570.
12. Zhao B, Hollandsworth HM, Lopez NE et al.: Outcomes for a Large Cohort of Patients with Rectal Neuroendocrine Tumors: an Analysis of the National Cancer Database. J Gastrointest Surg 2021; 25(2): 484-491.
13. Ngamruengphong S, Kamal A, Akshintala V et al.: Prevalence of metastasis and survival of 788 patients with T1 rectal carcinoid tumors. Gastrointest Endosc 2019; 89(3): 602-606.
14. Kim JY, Kim KS, Kim KJ et al.: Non-L-cell immunophenotype and large tumor size in rectal neuroendocrine tumors are associated with aggressive clinical behavior and worse prognosis. Am J Surg Pathol 2015; 39(5): 632-643.
15. Inada Y, Yoshida N, Fukumoto K et al.: Risk of lymph node metastasis after endoscopic treatment for rectal NETs 10 mm or less. Int J Colorectal Dis 2021; 36(3): 559-567.
16. Gamboa AC, Liu Y, Lee RM et al.: A novel preoperative risk score to predict lymph node positivity for rectal neuroendocrine tumors: An NCDB analysis to guide operative technique. J Surg Oncol 2019; 120(6): 932-939.
17. Rinke A, Ambrosini V, Dromain C et al.: European Neuroendocrine Tumor Society (ENETS) 2023 guidance paper for colorectal neuroendocrine tumours. J Neuroendocrinol 2023; 35(6): e13309.
18. Pan J, Zhang X, Shi Y, Pei Q: Endoscopic mucosal resection with suction vs. endoscopic submucosal dissection for small rectal neuroendocrine tumors: a meta-analysis. Scand J Gastroenterol 2018; 53(9): 1139-1145.
19. Brand M, Reimer S, Reibetanz J et al.: Endoscopic full thickness resection vs. transanal endoscopic microsurgery for local treatment of rectal neuroendocrine tumors – a retrospective analysis. Int J Colorectal Dis 2021; 36(5): 971-976.
20. Kooyker AI, Verbeek WH, van den Berg JG et al.: Change in incidence, characteristics and management of colorectal neuroendocrine tumours in the Netherlands in the last decade. United European Gastroenterol J 2020; 8(1): 59-67.
21. Soga J: Carcinoids of the rectum: an evaluation of 1271 reported cases. Surg Today 1997; 27(2): 112-119.
22. Zhou X, Xie H, Xie L et al.: Factors associated with lymph node metastasis in radically resected rectal carcinoids: a systematic review and meta-analysis. J Gastrointest Surg 2013; 17(9): 1689-1697.
23. Li YW, He YP, Liu FQ et al.: Grade G2 Rectal Neuroendocrine Tumor Is Much More Invasive Compared With G1 Tumor. Front Oncol 2021; 11: 646536.
24. Glazer ES, Tseng JF, Al-Refaie W et al.: Long-term survival after surgical management of neuroendocrine hepatic metastases. HPB (Oxford) 2010; 12(6): 427-433.
25. Lesurtel M, Nagorney DM, Mazzaferro V et al.: When should a liver resection be performed in patients with liver metastases from neuroendocrine tumours? A systematic review with practice recommendations. HPB (Oxford) 2015; 17(1): 17-22.
