Czytelnia Medyczna » Nowa Stomatologia » 3/2002 » Ocena stomatologicznej świadomości zdrowotnej dzieci

- reklama -

Fitomed
kosmetyki ziołowe

Ski Spa - serwis narciarski Warszawa

- reklama -

Ewa Rybarczyk-Townsend

Ocena stomatologicznej świadomości zdrowotnej dzieci

Oral health awareness of 12-year – old children in Łódź region in the light of dental questionnaire

z Zakładu Stomatologii Dziecięcej IS AM w Łodzi
Kierownik Zakładu: prof. zw. dr hab. n. med. Magdalena Wochna-Sobańska

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Radiologia Stomatologiczna

Stomatologia zachowawcza wieku rozwojowego

Stomatologia zachowawcza Zarys kliniczny

Niezbędnym elementem promocji zdrowia jest edukacja prozdrowotna, rozumiana jako proces, w którym ludzie uczą się dbać o zdrowie własne i innych. Powinna ona zatem oddziaływać na świadomość człowieka w celu zmiany stylu życia, kształtować prawidłowe nawyki higieniczne i żywieniowe oraz tworzyć warunki sprzyjające poprawie i ochronie zdrowia (1).

Decydujący wpływ na stan uzębienia mają zachowania prozdrowotne takie jak: higiena, żywienie, zabiegi profilaktyczne, wizyty kontrolne u lekarza stomatologa, natomiast braki w zakresie wiedzy na temat profilaktyki próchnicy sprzyjają rozwojowi chorób narządu żucia. Zatem ważne jest ciągłe podnoszenie świadomości zdrowotnej dzieci, młodzieży oraz ich rodziców, która pozwoli w przyszłości eliminować niekorzystne nawyki wśród populacji.

CEL PRACY

Celem pracy było zbadanie stomatologicznej świadomości zdrowotnej dzieci 12-letnich z województwa łódzkiego.

MATERIAŁ I METODA

Badaniami objęto 222 dzieci, pod koniec roku 2000, które ukończyły 12 rok życia, zamieszkałych w województwie łódzkim, w tym 113 dziewczynek i 109 chłopców (tab. 1). Kwalifikacja dzieci do badań odbyła się na podstawie trójwarstwowego losowania z trzech regionów zamieszkania: duże miasto, małe miasto i wieś. Do oceny zachowań zdrowotnych wykorzystano specjalnie przygotowaną dla celów niniejszej pracy ankietę. Badania ankietowe obejmowały zagadnienia dotyczące higieny jamy ustnej, profilaktyki chorób jamy ustnej, nawyków żywieniowych oraz częstości wizyt u stomatologa. Dzieci wypełniały ankietę samodzielnie. Zakreślając wybrane odpowiedzi dokonywały oceny wyglądu własnych zębów, wykazywały znajomość czynników wywołujących próchnicę (bakterie, zła higiena), oraz znajomość czynników prozdrowotnych (fluor, wizyty u stomatologa).

Tabela 1. Liczebność poszczególnych grup środowiskowych z uwzględnieniem płci.

Środowisko	Razem	Chłopcy	Dziewczynki
Duże miasto	117	60	57
Małe miasto	56	28	28
Wieś	49	21	28
Razem	222	109	113

Wyniki badań poddano analizie statystycznej i wykorzystano test Manna-Whitney´a, oraz Chi kwadrat.

WYNIKI BADAŃ

Jak wykazały badania ankietowe 48% badanych dzieci szczotkuje zęby 2 razy dziennie, największy odsetek dzieci czyszczących zęby 2 razy dziennie odnotowano na wsi (59,2%), potem w małym mieście (51,8%) i w dużym mieście (41,4%) – rycina 1. 22,2% 12-latków myje zęby raz dziennie, Więcej niż 2 razy dziennie szczotkuje tylko 16,7% badanej populacji, a największy odsetek zanotowano w dużym mieście (22,4%). Różnica pomiędzy wsią, a dużym miastem okazała się istotna statystycznie. 10,4% dzieci badanych zapomina czasami o umyciu zębów, a tylko 2,7% zbadanych 12-latków czyści zęby raz na kilka dni.

Ryc. 1. Częstość szczotkowania zębów w badanej populacji.

Zdecydowanie większa część populacji (72,5%) używa gumy do żucia w utrzymaniu higieny jamy ustnej, a tylko 27,5% jej nie stosuje. Największy odsetek dzieci zanotowano na wsi (77,6%) i dużym mieście (74,4%), a najniższy w małym mieście (64,3%). Wszystkie różnice nie były istotne statystycznie (tab. 2).

Tabela 2. Pojadanie słodkich przekąsek między posiłkami, spożywanie gumy do żucia przez dzieci oraz profilaktyka fluorowa w szkole.

Pojadanie słodyczy	Miejscowość						Razem
	Duże miasto		Małe miasto		Wieś		Razem
	n	%	n	%	n	%	n	%
NIE	23	19,7	12	21,4	8	16,3	43	19,4
TAK	94	80,3	44	78,6	41	83,7	179	80,6
RAZEM	117	100,0	56	100,0	49	100,0	221	100,0
Żucie gumy	Miejscowość						Razem
	Duże miasto		Małe miasto		Wieś		Razem
	n	%	n	%	n	%	n	%
NIE	30	25,6	20	35,7	11	22,4	61	27,5
TAK	87	74,4	36	64,3	38	77,6	161	72,5
RAZEM	117	100,0	56	100,0	49	100,0	222	100,0
Czy była fluoryzacja	Miejscowość						Razem
	Duże miasto		Małe miasto		Wieś		Razem
	n	%	n	%	n	%	n	%
TAK	21	18,1*	2	3,6*	45	91,8*	68	30,8
NIE	95	81,9	54	96,4	4	8,2	153	69,2
RAZEM	116	100,0	56	100,0	49	100,0	221	100,0

*- Różnica istotna statystycznie

Tabela 2 przedstawia również dane na temat spożywania słodyczy między posiłkami. Z ankiety wynika, że 80,6% dzieci spożywa słodycze, a tylko 19,4% ich nie pojada między posiłkami. Największy odsetek dzieci spożywających słodycze odnotowano na wsi (83,7%) i dużym mieście (80,3%), a najniższy w małym mieście (78,6%).

Jak obrazuje tabela 2 prawie wszystkie dzieci na wsi (91,8%) były objęte programem profilaktyki fluorowej w szkole, natomiast w dużym i małym mieście odsetek ten był bardzo niski, a różnica pomiędzy wsią i pozostałymi regionami zamieszkania okazała się istotna statystycznie.

Uzyskane dane na temat stosowania środków do czyszczenia zębów wykazują, że 100% dzieci badanych używa do mycia zębów pasty z fluorem.

Rycina 2 pozwala stwierdzić, że zdecydowana większość badanych dzieci oceniła wygląd swoich zębów jako dobry. Na wsi odsetek ten był najwyższy (85,7%), nieco niższy w małym mieście (73,2%), a znamiennie niższy w dużym mieście (57,3%). Na wsi nie było też żadnych dzieci, które oceniły swoje uzębienie jako bardzo złe, natomiast w dużym i małym mieście odsetek ten odnotowano wyższy od zera i wynosił odpowiednio 1,7% i 3,6%. W dużym mieście zanotowano również największy odsetek dzieci, które uznały swoje uzębienie za niezadowalające (30,8%). Tylko 7,2% dzieci ogółem oceniło go jako bardzo dobry. Największy odsetek dzieci z tą oceną odnotowano w dużym mieście (10,3%), a wiele niższy na wsi (4,1%) i małym mieście (3,6%). Różnice nie były istotne statystycznie.

Ryc. 2. Ocena wyglądu własnych zębów.

Tabela 3 zawiera odpowiedzi dzieci na temat przyczyn powstawania próchnicy.

Z tabeli tej wynika, że przeszło połowa badanych uczniów (60%) wie, że bakterie powodują próchnicę i poprzez szczotkowanie zębów można jej zapobiegać. Na wsi odsetek ten był najwyższy bo aż 71,4%, a najniższy w małym mieście (57,4%).

Większość ankietowanych dzieci uznaje słodkie pokarmy za czynnik wywołujący próchnicę (85,8%). W każdym regionie zamieszkania odsetek ten był wysoki i przekraczał wartość 82%. Tylko 6,8% badanych uważa, że spożywanie cukru i słodyczy nie wpływa na powstawanie próchnicy (tab. 3).

Tabela 3. Ocena wiedzy dzieci na temat profilaktyki próchnicy.

Odpowiedzi na pytania							Razem
	Prawda		Fałsz		Nie wiem		Razem
	n	%	n	%	n	%	n	%
Czy próchnica zębów jest chorobą wywołaną przez bakterie, które każdy może usunąć przy pomocy szczotki i pasty do zębów?	132	60,3	64	29,2	23	10,5	219	100
Czy próchnica zębów szczególnie szybko rozwija się u dzieci i młodzieży?	153	69,8	26	11,9	40	18,3	219	100
Związki fluoru dodawane do past czynią szkliwo odpornym na próchnicę.	165	75,7	17	7,8	36	16,5	219	100
Częste spożywanie słodyczy i cukru prowadzi do powstania ubytków próchnicowych.	188	85,8	15	6,8	16	7,3	219	100

Na kolejne pytanie: „Czy próchnica zębów szczególnie szybko rozwija się u dzieci i młodzieży?´´ większość ankietowanych dzieci znała prawidłową odpowiedź (69,8%). Na wsi odsetek ten był najwyższy (83%), a nieco niższy w dużym i małym mieście.

Ponadto wyniki badań ankietowych dotyczące profilaktyki próchnicy wykazały, że 75% dzieci wiedziało, że fluor dodawany do pasty pomaga w zapobieganiu próchnicy (tab. 3). Odsetek ten był w każdym regionie zamieszkania na podobnym poziomie.

Znaczna część dzieci badanych (58,1%) zgłosiła się do stomatologa w ciągu 6 miesięcy co obrazuje tabela 4. Najchętniej do gabinetu zgłaszały się dzieci ze wsi (77,5%) i dużego miasta (57,3%). Badania wykazały, że na wsi miejscem wizyt dzieci był głównie gabinet szkolny (63,3%), natomiast w dużym i małym mieście była to poradnia rejonowa (43,6%) lub gabinet prywatny (39,3% i 38,2%). Ogółem odnotowano największy odsetek wizyt w poradni rejonowej (39,4%) i prywatnych gabinetach (33,0%), a dużo niższy odsetek w gabinetach szkolnych (19,0).

Tabela 4. Wizyty w gabinecie stomatologicznym.

Wizyta u stomatologa	Miejscowość						Razem
	Duże miasto		Małe miasto		Wieś		Razem
	n	%	n	%	n	%	n	%
W ciągu 6 mies.	67	57,3*	24	42,9	38	77,5*	129	58,1
W ciągu 12 mies.	22	18,8	16	28,6*	1	2,0*	39	17,6
Przed 1-2 laty	16	13,7	10	17,9	6	12,2	32	14,4
Ponad 2 lata temu	12	10,3	6	10,7	4	8,2	22	9,9
Razem	117	100,0	56	100,0	49	100,0	222	100,0

*- Różnice istotne statystyczne

Ryc. 3. Odsetek dzieci posiadających stałego stomatologa.

*- Różnica istotna statystycznie

Rycina 3 przedstawia odpowiedzi na pytanie o stałego stomatologa. Ponad połowa dzieci badanych (57,8%) nie posiada stałego dentysty. Najwięcej dzieci, które odpowiedziały przecząco na pytanie było na wsi (77,01%), a najmniej w dużym mieście (51,7%). W każdym regionie zamieszkania ponad 51% badanych nie miało stałego stomatologa, a różnice pomiędzy dużym miastem i wsią, jak i małym miastem i wsią były istotne statystycznie. Tylko 42,2% 12-latków deklarowało, że ma stałego dentystę, do którego zwykle zwraca się o pomoc.

OMÓWIENIE WYNIKÓW

Pytania ankietowe zastosowane w moich badaniach były zbliżone do pytań sformułowanych przez innych autorów (2, 3, 4). W związku z tym wyniki badań mogą być porównywalne. Na Lubelszczyźnie z badań ankietowych wynikało, że 65% dzieci szczotkowało zęby 2 razy dziennie, 21,67% raz dziennie, a 7,78% dzieci rzadziej niż raz dziennie. Odsetek dzieci myjących zęby po każdym posiłku okazał się dużo niższy niż w moich badaniach – 5,5%. (5).

Około 50% dzieci jak wykazały moje badania, szczotkowało 2 razy dziennie zęby a odsetek ten był podobny do uzyskanych w badaniach prowadzonych w Poznaniu (3).

W Kanadzie odsetek dzieci myjących zęby 2 razy dziennie był wyższy niż w Łodzi – 73%, a w Szwajcarii odsetek ten był najwyższy – 88% (6, 7).

Podobnie jak w regionie poznańskim, również w regionie łódzkim większość dzieci (72,5%) korzysta z dodatkowych środków służących w utrzymaniu higieny jamy ustnej (2). Wcześniejsze badania prowadzone w Łodzi potwierdziły moje wyniki, aż 84,82% wówczas badanych dzieci używało dodatkowych środków higieny jamy ustnej (8).

Z moich badań wynika, że 80,6% dzieci spożywa słodycze między posiłkami a tylko 19,4% ich nie je. Według Borysewicz- Lewickiej i wsp. w regionie poznańskim większość dzieci spożywa słodycze codziennie lub kilka razy dziennie. Największe spożycie zanotowano w dużym mieście, natomiast w moich badaniach na wsi (9).

Badania Szatko dzieci łódzkich w roku 1994 wykazały, że prawie połowa uczniów pojada słodycze 3 lub więcej razy w ciągu dnia (10).

Dzieci 12-letnie zbadane przeze mnie w 58,1% odpowiedziały, że odwiedziły gabinet dentystyczny w ciągu ostatnich 6 miesięcy, 17,6% było u stomatologa w ciągu 12 miesięcy, a tylko 9,9% ponad 2 lata temu.

Mielnik-Błaszczak stwierdziła, że co 3 miesiące do dentysty zgłaszało się 23,53%% dzieci lubelskich (11). Natomiast badania prowadzone w Poznaniu na przełomie roku 1999/2000 wykazały, że 21% badanych odwiedza gabinet raz na pół roku, 13% jest u stomatologa co miesiąc, a 16% raz na kwartał. 10% uczniów deklaruje, że udaje się do stomatologa, gdy występuje ból (6).

Z badań prowadzonych w 8 krajach europejskich wynikało, że najwięcej dzieci zgłaszających się do dentysty systematycznie odnotowano w Szwecji, Belgii, Niemczech i Szkocji. Natomiast w Grecji, Irlandii, Włoszech i Hiszpanii odsetek ten był znacznie niższy (12).

Zmiany organizacyjne w służbie zdrowia (redukcja szkolnych gabinetów stomatologicznych) sprawiły, że większość badanych dzieci zgłaszało się nie jak dawniej do gabinetu szkolnego lecz do poradni rejonowej (39,4%) lub gabinetu prywatnego (33%). Na uwagę zasługuje fakt, że na wsi nadal gabinet stomatologiczny funkcjonował, w związku z czym prawie wszystkie dzieci były tutaj objęte szkolnym programem profilaktyki próchnicy w przeciwieństwie do dzieci z dużego i małego miasta. Z ankiety wynika, że większość dzieci ocenia wygląd własnych zębów jako dobry (podobne wyniki uzyskałam w Łodzi w roku 1999). Wyniki moich badań, dotyczące wiedzy na temat zjawisk warunkujących stan zdrowotny uzębienia, były podobne do uzyskanych w innych regionach Polski (13). Prawie wszystkie dzieci stwierdziły, że próchnica jest chorobą wywołaną przez bakterie i szczególnie szybko rozwija się u dzieci i młodzieży. Większość 12-latków wiedziało również o profilaktycznym działaniu fluoru jak i że słodkie pokarmy mają wpływ na powstawanie próchnicy. Mimo to większość dzieci nie wykorzystuje teoretycznej wiedzy z zakresu podstawowych zagadnień stomatologicznych w praktyce i nie uświadamia sobie, że praktyczne wykorzystanie tej wiedzy prowadzi do zapobiegania lub zahamowania chorób jamy ustnej.

WNIOSKI

1.Poziom wiedzy badanych dzieci z zakresu zachowań prozdrowotnych jest zadowalający.

2.Stosunkowo duży odsetek dzieci ocenia swój stan uzębienia jako dobry.

3.Wskazane jest dalsze propagowanie właściwych nawyków higienicznych i żywieniowych wśród dzieci celem ugruntowania ich wiedzy.

Polecane książki z księgarni medycznej BORGIS:

Radiologia Stomatologiczna

Fizjologia i patologia błony śluzowej jamy ustnej

Stomatologia zachowawcza Zarys kliniczny

Piśmiennictwo

1. Bartkowiak Z.: Promocja zdrowia jamy ustnej u dzieci i młodzieży. Stom. Współcz. 1996, 3, 3, 236-239. 2. Borysewicz-Lewicka M. i wsp.: Wiadomości o sposobach utrzymania higieny jamy ustnej młodzieży regionu poznańskiego w świetle badań ankietowych. Przegl. Stom. Wieku Rozw. 1998, 2/3, 35-41. 3. Borysewicz-Lewicka M., Przystanowicz A.: Wiedza o powinnościach wobec zdrowia jamy ustnej a realne zachowanie uczniów szkół podstawowych. Czas. Stomat. 2001, LIV,3,152-158. 4. Fetkowska-Mielnik K. i wsp.: Analiza stanu świadomości w zakresie higieny jamy ustnej u 13-14-letnich dzieci ze zbiorczej szkoły gminnej województwa lubelskiego przeprowadzona w 1993 roku. Przegl. Stom. Wieku Rozw. 1994, 6-7,26-27. 5. Tomankiewicz M., Mielnik-Błaszczak M.: Stan jamy ustnej i przyzębia u dzieci 12-letnich z makroregionu lubelskiego. Czas. Stom. 1999, LII, 5, 311-316. 6. Guidelines to oral hygiene- FDI Technical Report nr 23, 1985. 7. O Keeffe I.P.: J. Jr. Dent. Assoc. 1991, 37(2), 48-50. 8. Rybarczyk E., Hilt A.: Ocena wiedzy na temat profilaktyki próchnicy i sposobu utrzymania higieny jamu ustnej dzieci 12-letnich zamieszkałych w Łodzi. Przegl. Stom. Wieku Rozw. 2001, 1, 3-6. 9. Borysewicz-Lewicka M. i wsp.: Spożywanie słodyczy przez dzieci w świetle wypowiedzi ankietowych rodziców regionu poznańskiego. Przegl. Stom. Wieku Rozw. 1996, 2/3, 18-22. 10. Szatko F.: Świadomość zdrowotna, postawy i zachowania zdrowotne 12-13-letnich uczniów. II etap Międzynarodowych Badań Epidemiologicznych. Przegl. Stom. Wieku Rozw. 1994, 6-7, 110-112. 11. Mielnik-Błaszczak M. i wsp.: Poziom świadomości prozdrowotnej w zakresie zdrowia jamy ustnej dzieci Szkoły Podstawowej w Lublinie – badania ankietowe. Przegl. Stom. Wieku Rozw. 1994, 6-7, 78-81. 12. Bordoni N. et al.: Dental caries in excluded populations: Evaluation of non – invasive methods. Int. J. of Pead. Dent., 1999, 9(1), 97. 13. Tomankiewicz M.: Ocena stanu narządu żucia i potrzeb leczniczych dzieci 12-letnich z makroregionu lubelskiego. Rozprawa doktorska. Lublin 1998.

Nowa Stomatologia 3/2002
Strona internetowa czasopisma Nowa Stomatologia

Powrót na górę strony

Pozostałe artykuły z numeru 3/2002:

- reklama -

Strona główna | Reklama | Kontakt